محمد قوام

	آقای موسويان در دورانی پر تنش سفير ايران در آلمان بود

دوره ماموريت آقای موسويان در خلال سالهای ۱۳۶۹تا ۷۶ دوره ای پرفراز و نشيب در روابط ايران آلمان بوده است.

ماموريت نويسنده اين کتاب درمقام سفير ايران در آلمان يک سال پس از درگذشت آيت الله خمينی و شروع دوره رياست جمهوری اکبر هاشمی رفسنجانی آغاز شده و همزمان با پيروزی محمد خاتمی در انتخابات رياست جمهوری، پايان يافت.

اما ماجرای قتل چهار تن از مخالفان سياسی در سال ۱۳۷۱ که به حادثه "رستوران ميکونوس" مشهور شد، باعث به وجود آمدن بحرانی ترين دوره روابط ايران با آلمان و اروپا شد که ديپلماسی ايران و طبعا فعاليت های سفير وقت ايران را تحت شعاع خود قرار داد.

آقای موسويان پس از توضيح مفصلی از تاريخچه روابط ايران و آلمان قبل و بعد از انقلاب اسلامی، محدوديت های سياست خارجی ايران و آلمان، موضوعات مورد اختلاف دو کشور از جمله سلاح های کشتار جمعی و روند صلح خاورميانه که نزديک به ۲۰۰ صفحه از کتاب ۳۳۹ صفحه ای را شامل شده به ذکر بحران ميکونوس و نتايج آن پرداخته است.

رستوران ايرانی با نام يونانی

اگر چه رستوران ميکونوس اسمی يونانی داشت، در حقيقت يک رستوران تماما ايرانی بود و تبديل به پاتوق هميشگی چهره های ايرانی مخالف که به عنوان سازمان های چپ شناخته می شدند، گرديده بود حسين موسويان

در ۱۷ سپتامبر ۱۹۹۲ ساعت يازده شب دو مرد مسلح که ماسک بر چهره داشتند وارد يک رستوران يونانی به نام ميکونوس در منطقه "ويلمرسدورف" برلين شدند و حاضران در اتاق پشتی رستوران را با اسلحه اتوماتيک يوزی و لاما – اسپشيال رولور به رگبار بسته و چهار مرد از جمله صادق شرفکندی دبير کل تبعيدی حزب دمکرات کردستان – حزبی که رسما در ايران منحل شده – را به قتل رساندند.

"اتاق جلويی رستوران مملو از مشتريان عادی بود. اگر چه رستوران ميکونوس اسمی يونانی داشت، در حقيقت يک رستوران تماما ايرانی بود و تبديل به پاتوق هميشگی چهره های ايرانی مخالف که به عنوان سازمان های چپ شناخته می شدند، گرديده بود."

نويسنده کتاب می نويسد که محاکمه متهمان توسط مقام های قضايی آلمانی در سال ۱۹۹۳ آغاز شد. يک سال پس از آن "اين دادگاه به جايی رسيد که مستقيما بر روابط ايران و آلمان اثر سوء نهاد. روز جمعه ۱۶ مارس قاضی رييس دادگاه در برلين احضاريه ای برای آقای علی فلاحيان که از سال ۱۹۸۹ وزير اطلاعات ايران بود صادر کرده بود و وی را به عنوان مظنون به قتل ها به دادگاه فراخواند."

به نوشته آقای موسويان دولت آلمان در سال ۱۹۹۵ تاکيد کرده بود که قصد مداخله در روند حقوقی و قضايی ندارد.

سياست گفتگو های انتقادی بن با تهران به دنبال صدور اين احضاريه دچار ضربه سختی شد. "اين موضوعی بود که فضای سياسی را ابری و تاريک ساخت."

تخريب اساسی روابط

	شايد اولين بار باشد که مطالبی در مورد ترور در رستوران ميکونوس توسط مقامی ايرانی جمع آوری می شود

اعلام رای دادگاه برلين جدی ترين ضربه را به روابط ايران و آلمان و به دنبال آن روابط ايران و اتحاديه اروپا از آغاز تا کنون وارد کرد.

ظهر روزی که رای دادگاه منتشر شد مقامات دولت ايران به حسين موسويان سفير وقت تهران ابلاغ کردند که به منظور انتقال اعتراض ايران با وزير خارجه آلمان ملاقات کند و به اطلاع آنها برساند که سفير ايران به تهران فراخوانده شده است.

"يک ساعت بعد وزارت خارجه آلمان اطلاع داد که قائم مقام وزير امور خارجه آلمان، نويسنده - حسين موسويان - را فراخوانده است. اين ملاقات ساعت پنج عصر صورت پذيرفت و طی آن دو طرف جزييات اعتراض دولت متبوع خود را بيان داشتند."

در آن جلسه قایم مقام وزير خارجه آلمان به سفير ايران اطلاع می دهد که کشورش چهار تصميم مهم گرفته است. فراخواندن سفير آلمان در ايران، تعليق سياست گفتگوی انتقادی با ايران، اخراج عوامل اطلاعاتی ايران از خاک آلمان و توقف تبادل ديدارها در سطح وزير.

دو ساعت پس از ديدار سفير ايران و قائم مقام وزارت خارجه آلمان، رييس هلندی اتحاديه اروپا نيز موضع اتحاديه را اعلام کرد که دقيقا همان چهار مورد تصميم دولت آلمان را شامل می شد.

در پی اين تصميم، گفتگوی های انتقادی به حالت تعليق درآمد، سفرای ايران به تهران و سفرای اتحاديه اروپا نيز متقابلا از تهران فراخوانده شدند. آلمان چهار ديپلمات ايرانی را به عنوان عوامل اطلاعاتی اخراج و متعاقبا ايران نيز چهار ديپلمات آلمانی را اخراج کرد.

نويسنده کتاب پس از شرح مفصلی از جزييات دادگاه، شاهدان و حکم دادگاه و فضای سياسی پيرامون آن و تبادل نامه ميان "هلموت کهل" صدر اعظم وقت آلمان و اکبر هاشمی رفسنجانی رييس جمهور اسبق ايران، برای جلوگيری از شدت بحران به وجود آمده، به ذکر دلايل وقوع اين حادثه پرداخته است.

اين بخش از کتاب گرچه دست اول نيست و پس از گذشت يک دهه از آن موضوع تازه ای به خواننده نمی دهد اما شايد اولين بار باشد که در يک مجموعه آن هم توسط يکی از مقام های رسمی ايران که به سبب مسئوليتش از نزديک با موضوع رو به رو بوده، نوشته و جمع آوری می شود.

چرا آلمان روابط با ايران را گسترش داد؟

روابط خاص آلمان با ايران بعدها تقريبا به تنها موضوعی تبديل شد که آلمان و ايالات متحده و همچنين آلمان و اسراييل بر سر آن اختلاف نظر داشتند حسين موسويان

حسين موسويان سفير وقت جمهوری اسلامی در آلمان در دوره ای ماموريت خود را آغاز کرد که ايران با پايان جنگ هشت ساله با عراق و به قدرت رسيدن اکبر هاشمی رفسنجانی، سياست "نزديکی با غرب منهای آمريکا" را در پيش گرفته بود.

اين سياست با استراتژی آلمان برای ارتقا جايگاهش در جهان به خصوص در خاورميانه همزمان شده بود.

آقای موسويان در بيان دلايل آلمان برای گسترش روابط با ايران می نويسد که نفوذ بين المللی آلمان با قدرت اقتصادی آن تناسب نداشت و رهبری آلمان به خوبی از اين ناکارآمدی آگاه بود و درنتيجه باعث شد تا حکومت آلمان دست به اقداماتی به منظور تغيير اين وضعيت بزند.

ازديد اولين سفير ايران در آلمان متحد، تلاش اين کشور برای به دست آوردن جايگاهی دايمی در شورای امنيت، ايفای نقشی مهمتر در اتحاديه اروپا، و حفظ روابط با کشورهای کليدی غير اروپايی از جمله چين، مالزی، اندونزی بود.

سواحل وسيع ايران با خليج فارس که با بزرگترين منابع نفتی جهان هم مرز است و حجم جمعيت اين کشور در قياس با ديگر دولت های منطقه از جملع عواملی بود که توجه آلمان را بيشتر به خود جلب کرد، چنانکه به گفته آقای موسويان وزير خارجه آلمان به وی گفته است که ايران پلی به سوی دنيای اسلام و آسيا است.

"نارضايتی امريکا، بريتانيا و اسراييل"

	آقای موسويان می نويسد که آمريکا از گسترش روابط ايران و آلمان ناخشنود بوده است

سفير وقت ايران در آلمان می نويسد که گسترش روابط ايران و آلمان به عنوان کشوری از اعضای ناتو (پيمان نظامی آتلانتيک شمالی) با مخالفت و نارضايتی ايالات متحده امريکا، بريتانيا و اسراييل همراه بود.

"روابط خاص آلمان با ايران بعدها تقريبا به تنها موضوعی تبديل شد که آلمان و ايالات متحده و همچنين آلمان و اسراييل بر سر آن اختلاف نظر داشتند. مخالفت های متعدد آلمان با درخواست های آمريکا برای تحريم ايران که در اجلاس گروه هفت، ناتو و سازمان همکاری های اقتصادی و توسعه صورت می گرفت، توجه سياستمداران سراسر جهان را به خود معطوف ساخته و در سطح گسترده ای مطرح شد."

آقای موسويان ارتباط ايران و آلمان در زمينه های امنيتی را بيش از ديگر ابعاد روابط بن و تهران باعث خشم ايالات متحده، بريتانيا و اسراييل توصيف کرده و می نويسد که اين سه کشور تلاش های جدی ای برای محدود ساختن و تنزل رابطه بين ايران و آلمان در اين حوزه که چشمگير ترين دستاورد آن تبادل بشردوستانه زندانيان در خاورميانه بود، به عمل آوردند.

سفير سابق جمهوری اسلامی ايران که اينک رييس کميسيون سياست خارجی مجمع تشخيص مصلحت نظام درايران و در زمان رياست جمهوری محمد خاتمی سخنگو و از اعضای بلند پايه هيات مذاکره کننده اتمی با سه کشور فرانسه، بريتانيا و آلمان بود، در فصل پايانی کتاب خود به ارايه راهکارهايی می پردازد.

"کاهش تنش با آمريکا"

برای ايران مقدور نخواهد بود که درعين تداوم روابط خصومت آميز با آمريکا، با اتحاديه اروپا روابط استراتژيک برقرار کند حسين موسويان

آقای موسويان با ذکر موانع توسعه روابط ايران و آلمان در دوره ماموريت اش در اين کشور می نويسد که به منظور برقراری و تداوم روابط پايدار و استوار بين ايران و آلمان و اتحاديه اروپا بايد سطح تنش بين ايران و ايالات متحده کاهش يابد. "به عبارت ديگر برای ايران مقدور نخواهد بود که درعين تداوم روابط خصومت آميز با آمريکا، با اتحاديه اروپا روابط استراتژيک برقرار کند."

سفير سابق ايران می نويسد که زمينه کاهش تشنج بين ايران و آمريکا با استفاده از زمينه های منافع مشترک دو کشور شامل امنيت و همکاری دوجانبه در زمينه های خاص مورد علاقه و رفع نگرانی های متقابل فراهم می شود. "مذاکره و برقراری رابطه بين ايران و آمريکا در شرايط فعلی واقع بينانه نيست اما کاهش تشنج قابل بررسی است."

"اکبر هاشمی رفسنجانی" رييس جمهور پيشين ايران که سال گذشته در جريان رقابت های انتخاباتی وعده داده بود که در صورت احراز پست رياست جمهوری روابط با آمريکا را بهبود بخشد، در پيشگفتاری در اين کتاب با اشاره به وضعيت کشور در شروع اولين دوره رياست جمهوری اش می نويسد که در آن مقطع رهبران ايران به آلمان به عنوان نمونه مناسبی برای روابط با اروپا نگريسته و به نقش اين کشور در شکستن زنجيرهای حصر اقتصادی ايالات متحده آمريکا عليه ايران و تامين اعتبارات و فن آوری پيشرفته برای بازسازی های پس از جنگ تحميلی توجه خاصی داشتند.

آقای هاشمی رفسنجانی که حسين موسويان سفير دولت وی در آلمان محسوب می شد در پايان پيشگفتار خود که چهار ماه پيش از انتشار اين کتاب نوشته شده ابراز اميدواری کرده که تلاش مرکز تحقيقات استراتژيک که زير نظر مجمع تحت رياست وی فعليت می کند، برای فهم بهتر مهم ترين چالش های روابط جمهوری اسلامی ايران و غرب و ارايه راه حل در مسايل چالشی، مورد توجه محققان و نظام تصميم گيری ديپلماسی ايران قرار گيرد.

شناسنامه:

نام کتاب:چالش های روابط ایران و غرب، بررسی روابط ایران و آلمان ( از وحدت دو آلمان تا بحران میکونوس)، 339 صفحه
تالیف: سید حسن موسویان
پیشگفتار: اکبر هاشمی رفسنجانی
انتشارات: مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام، 1358
تیراژ: دو هزار جلد
قيمت: پنج هزار تومان