 | | | | | | | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
نگاهی به کارنامه موسيقی ايران در سال 1384 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
موسيقی نيز به مانند تمامی رخدادهای ديگر سال ۸۴ تحت تاثير انتخابات رياست جمهوری دوره نهم قرار داشت. تقارن ايام محرم با ماههای ابتدايی سال و تعطيلی ناخواسته اين روزها برای موسيقی، سبب شد تا شروع برنامه های موسيقی با روزهای اوج تبليغات انتخاباتی کانديداها همزمان شود. اوج اين تقابل زمانی حس شد که مطابق برنامه قبلی قرار بود گروه آريان (يکی از شاخص ترين گروه های موسيقی پاپ در ايران) در استاديوم ورزشی انقلاب کنسرتی برگزار کند. اين کنسرت ابتدا به دليل وضعيت بد آب و هوايی و بارش تگرگ در ميانه نخستين شب اجرای گروه تعطيل وبا توقف ناخواسته چند روزه (به دليل آسيب ديدگی شديد سيستم نور و صوت) روبرو شد. اما وقتی گروه خواست دوباره به اجرای کنسرت بپردازد، به گفته مدير اجرايی اين گروه، با تقاضای يکی از کانديداها، که خود رياست سازمان تربيت بدنی را برعهده داشت، روبرو شد که از گروه می خواست در اين کنسرت به نفع وی تبليغات کنند. اين تقاضا با مقاومت مدير و نيز اعضای گروه آريان روبرو و درنهايت اجرای کنسرت دچار توقف و سپس تعطيل شد.
البته فعاليت گروههای موسيقی پاپ نيز در همين حد متوقف ماند، چرا که پس از انتخاب محمود احمدی نژاد به رياست جمهوری و آغاز وزارت حسين صفار هرندی، تقريبا اجرای کنسرت های موسيقی پاپ در کشور با رکود چشمگيری روبرو شد. به نحوی که در نيمه دوم سال کمتر کنسرتی از سوی گروهها موسيقی پاپ در کشور برگزار شد و حتی اجرای گروه زهی پارسيان که قرار بود با يک خواننده خارجی کنسرتی را در سالن ميلاد برگزار کنند (به رغم داشتن مجوز و تبليغات در سطح شهر) بدون ارائه دليلی قانع کننده لغو شد. در اين ميان برخی ازگروههای پاپ و راک که به صورت زير زمينی فعاليت و از طريق اينترنت و به صورت مجازی مسابقه ای را برگزار می کردند، در سال جاری هم توانستند دوره سوم اين جشنواره را برگزار کنند. در کل سياستهای وزارت ارشاد دربرابر موسيقی و حمايت از اين هنر هنوز مشخص نيست. اگر چه وزير ارشاد در اختتاميه جشنواره موسيقی فجر و نيز ديدار خود از خانه موسيقی برخی ديدگاههای اين وزارتخانه را درباره موسيقی بيان کرده است، اما جامعه موسيقی همچنان منتظرند اين حمايتها را در مرحله عمل شاهد باشند.
استعفای علی رهبری از رهبری ارکستر سمفونيک تهران و نامه اعتراض آميزش به وزير ارشاد از جمله رخدادهای مهم موسيقی در سال ۸۴ بود. رهبری بهار ۸۴ و پس از ۳۰ سال به ايران آمد تا به عنوان رهبر ميهمان، ارکستر سمفونيک تهران را هدايت کند. وی سه دهه قبل دراعتراض به استفاده بی اندازه از نوازندگان خارجی در ارکستر سمفونيک تهران از رهبری اين ارکستر استعفا داد و به خارج از ايران رفت. رهبری در اين مدت توانست خود را در جايگاه يک رهبر ارکستر ممتاز به جهان موسيقی بشناساند. اجرای رهبری با ارکستر سمفونيک تهران، مديران مرکز موسيقی وزارت ارشاد و شورای سياستگذاری اين مرکز را به جمع بندی رساند که از وی بخواهند تا هدايت اين ارکستر را بر عهده بگيرد. رهبری نيز برای آنکه نشان دهد اين ارکستر قابليتهای فراوانی دارد، يک ماهی با اعضای آن تمرينات فشرده ای را سامان داد و در نهايت ارکستر در شهريورماه به اجرای سمقونی نهم بتهوون پرداخت که به اذعان اکثر اهل موسيقی در زمره پيچيده ترين قطعات موسيقی سمفونيک به شمار می رود. اين اجرا تحسين اهالی موسيقی را به دنبال داشت، اما برآورده نشدن برخی از خواسته های رهبر ارکستر سمفونيک تهران، از جمله نخريدن سازهای تازه و بی توجهی به بودجه مورد درخواست وی، سبب شد تا علی رهبری ضمن نگارش نامه ای سرگشاده به وزير فرهنگ و ارشاد اسلامی از سمت خود کناره گيری کرده و البته بلافاصله در جايگاه رهبری ارکستر سمفونيک کشور ترکيه دعوت به کار شود. رهبری در نامه خود که گفته می شود متن آن با مشورت برخی از دوستانش در خانه موسيقی و شورای سياستگذاری مرکز موسيقی وزارت ارشاد نوشته شد، لحنی بسيار محترمانه را انتخاب کرد و در آن ضمن ارائه گزارشی از وضعيت موجود ارکستر سمفونيک تهران و کاستی های آن نوشت که هرگاه اين کاستی ها برطرف شود، وی مجددا آمادگی دارد که هدايت اين ارکستر را به دست گيرد. نامه رهبری پاسخی از سوی وزير دريافت نکرد.
کنسرت محمدرضا شجريان و گروه همراه (عليزاده، کلهر، همايون شجريان ) مهمترين رخداد صحنه ای موسيقی در سال ۸۴ به شمار می رفت. اين کنسرت در حالی برگزار شد که بسياری پيش بينی می کردند در آخرين لحظات از برگزاری کنسرت جلوگيری شود. اما کنسرت به رغم برخی ناهماهنگی ها در فروش بليت، علاوه بر روزهای وعده داده شده، دو شب ديگرهم تمديد شد. شجريان گفته بود که قصد دارد پس از اين کنسرت برنامه هايی در شهرستانها نيز برگزار کند که اين کار تاکنون عملی نشده است. برخلاف تهران کنسرت موسيقی در شهرستانها، با مخالفتهای فراوانی روبرو می شود و برخی از مقامهای دولتی و نيز روحانيون ذی نفوذ در بسياری از شهرستانها مخالف جدی اجرای کنسرت موسيقی به شمار می روند. هرچه قدر کنسرت های موسيقی در داخل کشور با بی رغبتی گروههای شناخته شده روبرو بود ( به دليل مشکلات فراوان موجود بر سر راه اجرای کنسرت)، گروههای شناخته شده موسيقی سنتی در خارج از ايران کنسرتهای مختلفی برگزار کردند. در اين ميان اجرای چند گروه ايرانی در اروپا و آمريکا با اقبال شهروندان اين دوقاره و نيز کارشناسان موسيقی روبرو شد. اجرای شهرام ناظری در بزرگترين سالن لس آنجلس، اجرای گروه شجريان در اروپا و آمريکا، اجرای گروه پورناظری در موزه جهانی هلند و تئاتر دولاويل پاريس، اجرای مشترک گروه دستان با ارکستر سمقونيک بی بی سی و نيز اجرای گروه کامکارها در کشورهای مختلف از جمله کنسرتهای گروههای ايرانی در خارج از کشور به شمار می رفتند که سهمی جدی در معرفی موسيقی ايرانی و قابليتهای آن به موزيسينهای جهانی بر عهده داشتند. امسال برای دومين بار يکی از آثار موسيقی سنتی ( آليوم فرياد، کار مشترک شجريان، عليزاده و کلهر) به مرحله پايانی جايزه گرمی راه يافت، اما به مانند دوسال قبل از دربافت جايزه نصيبی نبرد. معرفی محمدرضا درويشی، آهنگساز و موسيقی پژوه ايرانی، به يونسکو به عنوان چهره برتر موسيقی ايران از جمله خبرهای مهمی بود که شنيده شد، اگر چه هنوز خبری از توفيق اين موزيسين در اين برنامه رقابت گونه منتشر نشده است.
برگزار نشدن دو جشنواره موسيقی نواحی ايران و جشنواره موسيقی جوان از ديگر رخدادهای مهم سال ۸۴ بود. دفتر موسيقی وزارت ارشاد ( نام تازه مرکز موسيقی ) دليل برگزار نشدن اين دو جشنواره را نبود و کمبود بودجه عنوان کرد. اما به نظر می رسد با توجه به اينکه اين دو چشنواره چندين سال است که در تقويم وزارت ارشاد قرار دارد و از رخدادهای مهم و زير بنايی موسيقی کشور به شمار می روند، بايد دلايل ديگری برای توقف اين دو جشنواره جستجو کرد. برگزاری ضعيف جشنواره موسيقی فجر نيز از ديگر رخدادهايی بود که در نهايت با انتقاد داريوش پيرنياکان ( سخنگوی شورای سياستگزاری دفتر امور موسيقی ) بروزی عمومی يافت. اين انتفاد اگرچه با پاسخ معاون هنری وزارت فرهنگ ارشاد اسلامی مواجه شد، اما اطلاعات درز کرده از نحوه تصميم گيری و چگونگی توزيع امکانات جشنواره نشان داد که سخنان معاون يادشده نتوانست جامعه موسيقی را نسبت به عملکرد ضعيف دست اندرکاران جشنواره موسيقی فجر قانع کند.
تعطيلی شورای سياستگذاری موسيقی استانهای صدا و سيما ( وابسته به بخش معاونت امور مجلس و استانهای سازمان صدا وسيما ) که در مدت کوتاه فعاليت خود، توانست جدول کارشناسانه ای را با توجه به قابليتهای موسيقی هر استان تدوين کند، از ديگر رخداد های تاسف بار سال ۸۴ به شمار می رفت. فعاليت اين شورا زمانی متوقف شد که دارابی به جانشينی علی کردان در معاونت امور استانها سرگرم کار شد. از ديگر رخدادهای قابل توجه موسيقی صدا و سيما در سال ۸۴ اعتراض همسر و وکيل فرهاد مهراد نسبت به پخش و نيز گذاشتن تصاويری روی کارهای فرهاد در صدا و سيما، بدون کسب اجازه از صاحبان اصلی اين آثار بود. هم اينک، به رغم وجود قانون حمايت از حقوق مولف و مصنف، دست اندر کاران صدا و سيما همچنان بدون کسب اجازه از صاحبان آثار به اين کار مبادرت می کنند. ماجرای استفاده غير مجاز از آثار ديگران، منحصر به صدا و سيما نيست، بلکه نبود حمايت جدی دولت و بی توجهی وزارت ارشاد به اجرايی کردن قانون حمايت از حقوق مولف و مصنف، سبب شده است که توليد موسيقی در بخش خصوصی ضربه های جبران ناپذيری ببيند و سرمايه گذاری در اين بخش خطرپذيری فراوانی را پيش روی سرمايه گذاران بنهد که مهمترين آن کپی های غير مجاز از اين آثار است که هزينه متوسط توليد هر کدام از آنها ۲۰ تا ۳۰ ميليون تومان را شامل می شود، اما کپی کاران با کمترين هزينه آن را در شبکه ای مافيايی و گسترده و البته با کيفيتی بسيار نازل توزيع و سودهای سرشاری را نصيب خود می کنند. آخرين سرقت هنری، توزيع نسخه ای بسيار بی کيفيت از کنسرت گروه عارف در سال ۸۳ بود که با اعتراض پرويز مشکاتيان روبرو شد، هنوز مشخص نيست اين اعتراض از سوی دست اندر کاران امور موسيقی تاچه اندازه ای جدی گرفته شد. محسن رجب پور مدير گروه موسيقی آريان نيز پيش از توزيع تازه ترين کار شرکت خود در نشستی مطبوعاتی نسبت به سرقت کپی غير مجاز از آثار هشدار داده يود.
وضعيت خانه موسيقی درسال ۸۴ چندان مناسب نبود. اين نهاد موسيقايی که بنا به دستور رئيس جمهور سابق (محمد خاتمی ) قرار بود کل هزينه خريد ملک دراختيارش از طريق اين نهاد تامين شود، تنها يک قسط آن تامين و پرداخت شد و دو قسط بعدی به دليل پايان يافتن دوره رياست چمهوری وی پرداخت نشد و دولت بعدی نيز تاکنون برای حل اين وضعيت برزخی پاسخی روشن نداده است. اگر چه وزير ارشاد در آخرين روزهای سال ۸۴ از اين نهاد موسيقايی ديدن کرد تا دست اندر کاران خانه موسيقی را نسبت به رابطه اين نهاد با دولت اميدوارتر سازد. از رخدادهای ديگر مرتبط با فعاليتهای خانه موسيقی می توان به برگزاری انتخابات سه کانون پژوهشگران، سازسازان و خوانندگان موسيقی ايرانی اشاره کرد که در انتخابات کانون خوانندگان يک زن ( هنگامه اخوان ) بيشترين رای را آورد و رياست اين کانون را بر عهده گرفت. از ديگر رخدادهای مهم موسيقايی سال ۸۴ می توان به حضور دوباره محمد رضا لطفی و وعده وی برای ماندن و راه اندازی مکتب خانه ميرزا عبدالله اشاره کرد. لطفی البته چند مدتی است که دوباره به سويس بازگشته است ولی انتشار ۸ کار قديمی وی، انتشار کتاب سال شيدا ( پس از سه سال توقف)، انتشار کار تازه ای از وی با عنوان خموشانه و نيز فعال شدن دفترش نشان می دهد که وی عزمش را برای حضوری جدی تر در داخل کشور جزم کرده است. اجرای ارکستر ملل، راه اندازی موزه موسيقی در شيراز، که شنيده شده است به دليل عدم تامين بودجه، استمرار آن در پرده ای از ابهام قرار گرفته است، تدارک برای راه اندازی خانه تنبور، انتشار جلد دوم کتاب دايره المعارف سازهای ايران ( تاليف محمد رضا درويشی)، انتشار کتابی از مقالات و نامه های روح الله خالقی توسط دخترش ( انتشارات ماهور) و چند اثر ترجمه ای قابل اعتنا از ديگر رخدادهای قابل اشاره در سال ۸۴ بوده است. بازار موسيقی در سال ۸۴ بسيار راکد بوده است و جز برخی شرکتهای دولتی همانند سروش و نيز مرکز موسيقی حوزه هنری و يکی دو موسسه موسيقی خصوصی اغلب توليد کنندگان و سرمايه گزاران از فعاليت جدی در اين بخش تن می زدند. در واقع به جز کارهای شجريان و نيز ناظری، افتخاری و تاحدودی همايون شجريان، توليد آثار ديگر هنرمندان با بازگشت سود همراه نيست و همين امر به همراه کپی غير مجاز آثار از سوی دلالان و سود جويان، خطر سرمايه گذاری در اين بخش را بسيار بالا برده است. سال گذشته جمعی از چهره های نامی موسيقی ايران درگذشتند که شاخص ترين آنها استاد علی تجويدی بوده است. فريدون ناصری (رهبر ارکستر سمقونيک تهران و مديرعامل پيشين خانه موسيقی)، کامران داروغه، منصوره قصری، کريستين داويد، اسماعيل نواب صفا، منصور ياحقی، نيکرويان، حسين عمومی، نعمت الله آغاسی، مجتبی ميرزاده نيز دراين سال به ديار باقی شتافتند. |
مطالب مرتبط  آخرين شب از 'هفته موسيقی ايرانی' در راديوی بی بی سی26 فوريه، 2006 | فرهنگ و هنر يادی از امين الله حسين به مناسبت اجرای آثار او توسط ارکستر بی بی سی24 فوريه، 2006 | فرهنگ و هنر | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
