BBCPersian.com

چهارمين دوره جايزه ادبی صادق هدايت عصر روز بيست و هفتم بهمن ماه ۱۳۸۴ همزمان با يکصد و سومين سالروز تولد هدايت در تالار بتهوون خانه هنرمندان تهران با حضور جمعی از اهالی ادب و فرهنگ معاصر برگزار شد.

جايزه ادبی صادق هدايت در سال ۱۳۸۱ بمناسبت يکصدمين سال تولد او بنيان گذاشته شد.

در مراسم ياد شده دکتر محمد علی اسلامی ندوشن و دکتر محمد صنعتی در باره هدايت سخن گفتند و سپس جهانگير هدايت، برادرزاده صادق هدايت، فعاليت های دفتر هدايت را در سال گذشته برشمرد.

بعد از آن ناهيد کبيری شاعر و داستان نويس معاصر بيانيه هيئت داوران را قرائت کرد و سپس جوايز برگزيدگان توسط دکتر صنعتی به آنان اهدا شد.

در اين مراسم تنديس هدايت به خليل رشوندی برای داستان "اسارت گاه" اهدا شد و از حسين يعقوبی برای داستان "تو می ميری...به همين سادگی"، مهدی باتقوی برای داستان "رفع ايرادات ظاهری از تصاوير مورددار"، جواد پويان برای داستان "سپيدار و باد" و حامد حبيبی برای داستان "فيدل" با اهدای لوح يادبود، تقدير شد.

مديا کاشيگر، بهناز عليپور گسکری و حسين قديمی داوری مرحله نهايی اين دوره را بر عهده داشتند.

امسال تعداد شرکت کنندگان در مسابقه جايزه ادبی هدايت نسبت به سال های قبل کمتربود، اما به نظر هيئت داوران کيفيت آثار دريافتی بهتر از گذشته بود.

در اين دوره ۲۵۰ نويسنده با ۲۵۰ داستان شرکت کرده بودند که در مرحله نخست همکاران دفتر صادق هدايت ۹۵ داستان را به داوران نهايی معرفی کردند و در نهايت ۱۰ داستان به مرحله نهايی راه يافتند.

در سال گذشته از ۵۱۰ داستان ارسالی، بيست داستان به مرحله نهايی رسيده بودند.

آمارهايی که داوران از داستان های دريافتی استخراج کرده بودند با واقعيت موجود دنيای ادبيات امروز ايران همخوان به نظر می رسيد: ۷۰ درصد از شرکت کنندگان آقايان و ۳۰ درصد خانم ها بودند. همين نسبت در داستان های راه يافته به مرحله نهايی نيز وجود داشت. ۶۰ درصد داستان ها از استان تهران و بقيه از اصفهان، خوزستان، فارس، گيلان و مازندران ارسال شده بود.

مانند گذشته امسال نيز نويسندگانی از افغانستان و تاجيکستان در مسابقه شرکت داشتند.

مضمون ۸۵ درصد داستان ها، ناکامی، نگون بختی و مرگ، ۱۰ درصد مسايل اجتماعی، ۵ درصد طنز و شادی و عشق و ۵ درصد مسايل روانی و ناهنجاری های جنسی بوده است.

عنوان برخی از داستان ها نيز نشان از شرايط خاص اين دوران ايران داشت: "تو می ميری...به همين سادگی"، "رفع ايرادات ظاهری از تصاوير مورددار"، "خانم کيدمن يک شب تام کروزتان را قرض می‌‏دهيد"، از آن جمله اند.

'هدايت پايه گذار داستان نويسی تحليلی در ايران'

دکتر محمدعلی اسلامی ندوشن که در دوران دانشجويی با هدايت ديدار داشته، گفت که او با طرد همه تعين های آن زمان، اعم از مقام، پول و حتی شهرت، به ابتذال پشت پا زد.

ندوشن از سبک زندگی پديده وار و عرفانی و صوفی منشانه هدايت و آشنايی او با دنيای متجدد به عنوان ويژگی های او ياد کرد و گفت با اينکه هدايت سال ها در خارج از ايران زندگی کرد، هرگز از فرهنگ ايران غافل نشد. زبان پهلوی را در سفری به هندوستان آموخت، بر آثار شاعران کلاسيکی چون خيام، حافظ و فردوسی و همچنين آثار نويسندگان جهان اشراف داشت و به چند زبان زنده دنيا تسلط داشت و حتی چند داستان به زبان فرانسه نوشت.

به نظر دکتر اسلامی ندوشن هدايت پايه گذار داستان نويسی تحليلی در ايران بود و نه تنها برای نخستين بار کافکا و سارتر را در ايران معرفی کرد، بلکه با همکاری با مجله سخن از پايه گذاران تجدد در ادبيات فارسی بود.

آقای اسلامی ندوشن گفت هدايت پس از جريان های ۱۳۲۰ کم کار و در عين حال خوش بين شد و رگه های اين خوش بينی در داستان "حاج آقا" به خوبی ديده می شود، اما پس از مدتی با مقدمه ای که بر کتاب "گروه محکومين" نوشت به خوش بينی خود پايان داد، چرا که فرد صادق و پاکبازی مانند هدايت نمی توانست نويدهای سطحی حکومتی که با رشته های خارجی پيوند خورده بود را بپذيرد.

آقای اسلامی ندوشن بوف کور را تاريخچه ايران و نماد سير نزولی آن و بيانگر برخورد ميان سنت و تجدد و هدايت را زاييده دوران بحرانی ايران دانست و گفت هدايت پايه گذار داستان تحليلی در ايران است که با توجه به مسايل روانی و روانشناسی، مسايل اجتماعی را در داستان هايش مطرح کرد و توانست زبان تحليلی استدلالی را به کوچه و بازار بياورد.

آقای ندوشن با اشاره به داستان "علويه خانم" گفت هدايت بسياری از اصطلاحات کوچه و بازار را وارد ادبيات کرد و پس از او بسياری از نويسندگان جوان تحت تاثير او اين اصطلاحات را در آثارشان آوردند.

او زندگی هدايت را با آثارش يکسان دانست و گفت هدايت از فرط دوست داشتن زندگی، آن را ترک کرد، زيرا او در پی دنيای بهتری بود که آن را در جهان ما نيافت.

'اسطوره هدايت را روشنفکران اسطوره انديش ساختند'

سخنران بعدی دکتر محمد صنعتی بود، روانپزشک و روانکاوی که در سال های اخير به طور جدی و گسترده به بررسی و تحليل آثار هدايت، به ويژه بوف کور اهتمام کرده و نظرات جديدی در باره او ارائه داده است.

دکتر صنعتی گفت که بر خلاف روشنفکران ايرانی که همواره اسطوره انديش بوده اند، هدايت ذهن و قلمی اسطوره شکن داشت.

وی افزود: بوف کور به شيوه ای غريب در غربت غرب انديشيده شد، در غربت وطن نوشته شد و به علت ممنوعيت طبع و فروش در ايران، در هند فقط در ۵۰ نسخه منتشر شد. اين نسخه ها فقط به دست هدايت رسيد و او به دليل ممنوع القلم بودنش ۳۰ نسخه آن را برای پروفسور يان ريپکا مستشرق چک و ۲۰ نسخه را برای سيد محمد علی جمالزاده به اروپا فرستاد تا در بازگشت به وطن بی خطر به دست او برسد. هدايت آنها را به دوستان و نزديکان که اکثرا دست اندرکاران ادبی و سياسی جنبش روشنفکری ايران در عصر پهلوی بودند، هديه کرد.

دکتر صنعتی اشتباه گرفتن راوی بوف کور به جای نويسنده آن را سنگ بنای نخستين اسطوره سازی از بوف کور و هدايت دانست. او نامه ای از هدايت مجتبی مينوی را در باره بوف کورخواند که هدايت در آن نوشته "تو فقط نيستی که عوضی گرفته ای، از تو استادتر هم فکر می کنند که پرسناژ بوف کور خود من هستم. البته چرا، حرف ها مال خودم است. ولی پرسناژش از من سواست."

دکتر صنعتی گفت منتقدان هدايت و در صدر آنها جلال آل احمد و هوشنگ پيمانی و بعدها رضا براهنی و نجف دريابندری با اين درک که راوی بوف کور، خود هدايت است، آن را تحليل کرده اند.

دکترصنعتی افزود هدايت که در آغاز روشنفکری کافه نشين و به شدت اجتماعی و بذله گو و خندان بود، از ۱۳۲۶ از دوستان روشنفکرش به گوشه انزوا پناه برد و آنها چهره ای عبوس و گوشه گير و افسرده از او ساختند.

دکتر صنعتی با پاسخ به برخی اتهام ها در باره هدايت، دليل تمام هياهوهايی را که درباره هدايت رواج يافته ذهن مدرن و اسطوره شکن هدايت دانست که جامعه روشنفکری اسطوره انديش آن روز ايران، او را تاب نمی آورده است.

پس از دکتر صنعتی، جهانگير هدايت در گزارش سالانه فعاليت های فرهنگی دفتر هدايت، با اشاره به سخت تر و طولانی تر شدن مميزی در ماه های اخير گفت که پس از هر مسابقه، بهترين داستان ها را در مجموعه "ياد هدايت" منتشر می کنيم که تا کنون "ياد هدايت ۸۱ و ۸۲ " چاپ و منتشر شده است، ولی "ياد هدايت ۸۳" در حدود ۸ ماه است که در مرحله مميزی مانده است. به نظر او تداوم وضعيت مميزی به صنعت چاپ و نشر لطمه های جبران ناپذيری خواهد زد.

جهانگير هدايت سپس از انتشار برخی از آثار هدايت با محتوايی ناقص و با حذف و جرح و تعديل بسيار، ابراز ناراحتی کرد و گفت که دفتر هدايت در اين باره به وزارت ارشاد شکايت کرده و ارشاد مجوز نشر يکی از اين کتاب های ناقص را که به گفته او ۵۰۰ مورد با نسخه اصلی مغايرت داشته است، لغو کرد.

او گفت دفتر هدايت تاکنون از آثار صادق هدايت "فوايد گياه خواری"‌‏، "سايه روشن" ، "سه قطره خون‌" ، "علويه خانم" و "زنده به گور" را روی سی دی منتشر کرده و برای تشخيص نسخه های اصلی از بدلی در سايت هدايت نيز تصوير پشت جلد کتاب های دستکاری شده را آورده است.

او اظهار اميدواری کرد که فيلم "گفتگو با سايه" ساخته خسرو سينايی که در باره هدايت است، به نمايش عمومی درآيد.

جهانگير هدايت با اشاره به عکس هايی که به تازگی از خانه هدايت گرفته شده، وضعيت اين خانه را بسيار ناراحت کننده توصيف کرد و افزود وسايل هدايت نيز دست کمی از خانه پدری او ندارند.

وی گفت که وسايل هدايت در انبار موزه عباسی در حال از بين رفتن است و اظهار اميدواری کرد با تاسيس موزه هدايت، خانه و وسايل او حفظ شود.

خدمات