ليلی ابوالحسنی خبرنگار بخش فارسی بی بی سی - از جده

راهيان مکه چه با هواپيما و چه با کشتی وارد عربستان سعودی شده باشند، ابتدا در جده پياده می شوند و حدود يک ساعت با اتومبيل طی طريق می کنند تا به مکه برسند.

علاوه بر آن، جده از قديم در مسير دادوستدها بوده و در حال حاضر نيز مهمترين دروازه ورود کالا به پادشاهی عربستان از طريق درياست.

بخش اعظم واردات دام، بويژه گوسفند و شتر نيز از طريق جده صورت می گيرد؛ از اين رو، اين بندر بين المللی ترين شهر عربستان سعودی محسوب می شود.

بنابر عقيده ای قديمی، جده نام خود را از حوا همسر آدم گرفته است؛ جده بزرگ انسانها از بهشت به اين نقطه از زمين رانده شد، در عرفات با آدم ديدار کرد و باز در همين نقطه درگذشت و آرامگاه او در همين شهر است.

اما در جده هيچ محل خاصی يا آرامگاهی که تأييدی بر اين داستان باشد به چشم نمی خورد.

وقتی از یکی از اهالی جده در اين باره پرسيدم گفت می داند که شهرش آرامگاه مادر بشريت است اما نمی داند اين آرامگاه کجاست.

اين موضوع را هم بايد در نظر داشت که در عربستان اصولاً به آرامگاهها و قبور اهميتی داده نمی شود، زيارت آنها شرک به حساب می آيد و دولت گورستانهای قديمی را تخريب کرده است.

جده در دوران عثمانی اهميت پيدا کرد و اولين نمايندگيهای ديپلماتيک از کشورهای اروپايی در آن شروع به کار کردند.

به همين دليل جده قديم به "بلاد الکناسيل" يعنی شهر کنسولگريها شهرت داشت و بخش تاريخی و قديمی شهر هنوز هم البلاد خوانده می شود.

جده زمانی بخشی از سرزمين حجاز بود، بعدها به کنترل بريتانيا درآمد و در اوايل دهه 1930 که خاندان آل سعود به رهبری ملک عبدالعزيز بخشهای مختلف عربستان را با هم يکپارچه کرده، پادشاهی عربستان سعودی را بنيان نهادند، در قلمرو اين پادشاهی قرار گرفت.

برخی از مورخان برای جده، تاريخی 2500 ساله قائلند اما امروز اثری از اين قدمت ديده نمی شود و شهر مملو از مراکز خريد، ساختمانها و هتلهای دارای معماری مدرن است.

کمتر شرکت تجاری يا هتل اسم و رسم دار را پيدا می کنی که شعبه ای در جده نداشته باشد.

مک دونالد که مک عربی از جمله غذاهای آن است و کوکاکولا و بيبسی (پپسی) همه شهر را گرفته اند و اگر چشمت به تابلوهايی که در کنار زبان انگليسی، زبان عربی را هم برخود دارند، نيافتد، سخت باورت می شود که در کشور عربستان سعودی هستی.

در بسياری از بزرگراههای جده، مجسمه ها و بناهايی مدرن ديده می شود که برخی از آنها کار هنرمندان معروفی چون هنری مور و خوان ميروست.

با اين همه، در موقع اذان و نماز (پنج وعده در روز) تمامی فعاليتهای شهر تعطيل است، فروشگاه ها بسته می شود و کسی را به داخل راه نمی دهند، اگر هم در داخل فروشگاه باشی، کارکنان آن در موقع نماز به تو چيزی نمی فروشند.

وارد شهر که می شوی، قبل از هر چيز خيابانهای عريض و طويل و چند طرفه (باند) و انواع و اقسام اتومبيلهای جديد چشم را می گيرند.

مردم شهر در نظر اول خشک به نظر می رسند و چندان جرأت نمی کنی که سراغشان بروی اما يخ غريبی را خيلی راحت می شکنند.

يک دختر پزشک جوان وقتی فهميد ايرانی هستم با شور و شوق برايم توضيح داد که "شش سال پيش وقتی که محمد خاتمی، رئيس جمهور سابق شما از بيمارستان ملک عبدالعزيز بازديد می کرد، او را ديدم."

يا وقتی آدرس می پرسی سعی دارند کمک کنند؛ عمدتاً به زبان انگليسی هم حرف می زنند و البته اين موضوع را فراموش نکنيم که بخش قابل توجهی از نيروی کار در عربستان سعودی را مهاجران کشورهايی همچون پاکستان و مالزی تشکيل می دهند.

در جده، رعايت حجاب برای زنان اجباری نيست چراکه بر خلاف مکه و مدينه، علاوه بر پيروان اسلام، پيروان اديان ديگر نيز مجاز به ورود به شهرند اما تعداد زنان بدون روسری اندک است که آنها نيز اغلب خارجی اند.

زنان بومی لباس مشکی بلندی بر تن دارند که سراسر بدن آنها را می پوشاند و به آن عبايه می گويند، با يک روسری مشکی که تزئينات و گلدوزيهای زيبا و هماهنگ با عبايه دارد.

برخی از آنان صورت خود را هم با همين روسری پوشانده اند و تنها چشمانشان پيداست جالب اينکه همين زنان به پيدا بودن قسمت روی پا اهميتی نمی دهند و سرپاييها و کفشهای روباز با پاشنه بلند می پوشند، بدون جوراب.

اما تعداد زيادی از زنان را نيز می بينی که به پوشاندن موها بسنده کرده و گردی کامل صورت را بيرون گذاشته اند.

در يک رستوران، زن جوانی با دو فرزند پنج و هشت ساله ديدم که بعد از خوردن غذا مشغول کشيدن سيگار شد و اين در حالی است که زنان هنوز در اينجا رانندگی نمی کنند.

هر چه در شهر بيشتر گشت و گذار کنی، بيشتر به همجواری و حاکميت توأم سنت و مدرنيته پی می بری و بيشتر به اين فکر می افتی که عربستان چگونه به برکت منابع عظيم نفتی، به يکی از ثروتمندترين کشورهای منطقه تبديل شده است.