جلال سرفراز از برلين

	کاری از شهريار توکلی

شناخته شدن تدريجی هنر تصويری ايران، راه يابی هنرمندان ايرانی به مراکز معتبر هنری اروپا و نيز همکاری دوجانبه گروهی از نگارگران ايرانی در درون و بيرون، از نحستين دستاوردهای چنين کنش هايی است.

تهران به برلين می آيد!

روز گشايش نمايشگاه هنردوستان با کنجکاوی به سراغ تابلوها می روند. ايرانی ها کمتر از آلمانی ها نيستند. از مليت های ديگر هم ديده می شوند. بحث و گفت و گو پای هر تابلويی جريان دارد.

نمايشگاه به کوشش ورنر تامن، گالريست آلمانی و الهه جواهری (مدير گالری الهه در تهران) و با همکاری علی نصير ـ نقاش ساکن برلين ـ برنامه ريزی و سازماندهی شده است.

فضای گالری به نسبت تعداد و اندازه کارها تقسيم شده است. در ميان نقاشها می توان گفت که کارهای نصرت الله مسلميان (۱۵ تابلو) و سپس علی نصير (۸ تابلو) بخش بزرگتر نمايشگاه را دربر گرفته است.

عکاسان ايرانی نيز جای مناسب خود را يافته اند. از شهريار توکلی ۱۵ عکس رنگی، ۷ عکس خانوادگی و هشت عکس از مناظر زمستانی ارائه شده است. اين عکسها بی شباهت به نقاشی نيستند. رنگهای تا اندازه ای تند عکسها ميان قابهای زمخت و سياه کمی چشم را می آزارند.

	عکس از آرش حنايی

از سيف الله صمديان ۸ عکس سياه و سفيد و دو عکس رنگی ديده می شود. اغلب عکسها قديمی هستند. "ماه" از ايران و "ماهی" از کرواسی، گويای نگاه شاعرانة صمديان به طبيعت هستند.
صمديان در عکسهای سياه و سفيدش لحظه های نابی را شکار کرده است.

شرکت بهمن جلالی عکاس صاحب نام ايرانی در نمايشگاه نشان می دهد که او همچنان عکاسی را با جديت دنبال می کند. از او ۵ عکس سياه و سفيد می بينيم که کولاژ شده اند. عکسهای کولاژ شده گرايشی به رنگ دارند. به نظر می رسد که جلالی بيشتر در تلاش است چهره ها و فضاهای قديمی را بازسازی کند. جلالی دارای نگاهی شاعرانه است و کولاژهای وی در عکسها با نرمش و پختگی خاصی توام است.

"عروسکهای تکه پاره شده" عنوان عکسهای رنگی آرش حنايی است که نور در آنها جای ويژه ای دارد.

در گوشه ای از آخرين سالن فيلمی ويدئويی از سيف الله صمديان روی پرده کوچکی نمايش داده می شود. فضای برفی با کنتراست چادرهای سياه و رفت و آمدی گذرا و بی هدف در متنی سفيد. صمديان اين فيلم را از پنجره اتاق خود در شمال تهران گرفته است.

سرگردانی ميان دو دنيا

	عکس از بهمن جلالی

به نظر می رسد که مسلميان در سالهای اخير دچار نوعی دوگانگی ذهنی شده است. سرگردان ميان اينجا و آنجا. ميان سنت و مدرنيسم. اين دوگانگی در کارهای پيشين او (با مضمون جنگ)کمتر به چشم می خورد. جالب است که اين نقاش باتجربه، که معتقد به هماهنگی فرم و محتواست، تسليم اين دوگانگی نمی شود، و می کوشد آن را درونمايه کار خود بسازد.

تلفيق نگاه مدرن ـ و نه حتما تکنيک ـ که از اروپا به اغلب کشورها، از جمله ايران گذر کرده، و ديد سنتی ـ به سياق ايرانی، خود کاری ست مدرن و می تواند چشم اندازهای تازه ای بگشايد. بازتاب چنين تلاشی مثلا در تابلوی بزرگ بدون عنوانی از مسلميان ديده می شود: کنار هم نهادن دو فضای سياه و سفيد و رنگی کاملا مجزا در يک بوم بزرگ. تنها محور ارتباط خط منحنی قرمزی است که دو بخش تابلو را به هم پيوند می زند. اين خط در اغلب تابلوهای مسلميان تکرار و تفسيرهای متفاوتی از آن می شود.

بر کاربرد ارتباطی (و نه معنايی) آن ميان فرمها و عناصر ديگر تابلو بيشتر می توان تکيه کرد. در سمت سياه و سفيد تابلو، چه در فرم: به کارگيری برخی نقش ها و طرحهای نقاشی قهوه خانه و پرده، و چه در مضمون اسطوره ای آن، شاهد چيره دستی مسلميان در بکارگيری برخی شيوه های کار سنتی هستيم.

	کاری از سيف الله صمديان

در زمينة آبی سمت چپ تابلو خطوطی تند و شتابزده زن و مردی عريان را با نگاهی رمانتيک تصوير می کنند که نشانة توجه و کشش مسلميان در دستيابی به فضاهای مدرن است. با مقايسة اين دو فضای همراه، دريک سو تکنيک و درونمايه روشن، مسلط و جا افتاده می بينيم، و در ديگرسو با ديدی نه چندان روشن روبرو می شويم.

اين ديد ناروشن نه شامل تکنيک و رنگ، که شامل شناخت موضوع و زندگی مدرن، يعنی آزادی درون است. می بينيم که عناصر کار ـ بخصوص وقتی که پای حضور انسان به ميان می آيد ـ آنچنان که بايد درونی نيستند. گويی زن و مردی سنتی خواسته باشند به اجبار در حضور ديگری عريان شوند. اين عريانی که ريشه در درون هنرمند دارد، اگر هم شدنی باشد، توام با نوعی شرم حضور است.

پيوندهای هنری از درون و بيرون

از علی نصير ۸ تابلو می بينيم. دو بوم بزرگ رنگ روغن و شش کار روی کاغذ ـ آکريل و به يک اندازه: ۸۰ در ۶۳. رنگهای روشن و گاهی تخت ـ که بخصوص در نقاشی های روی کاغذ فضاهای مينياتوری را تداعی می کنند. فرمها و اندامهای مشخص و گاهی توام با اغراق. گريز از تيرگی ـ که با فضاهای مه آلود نقاشی اروپايی کمتر سازگار است.

	کاری از نصرت الله مسلميان

رنگها از طبيعت پر آفتاب شرقی مايه می گيرند. تلاش برای دستيابی به فضاهايی آرام، تلفيق طرح و نقاشی، درهم شدن فضاهای کوچه و خيابان و طبيعت، از ويژگی های کار نصير است. انسان در نقاشی های او بيشتر حضوری اجتماعی دارد.

بخش بزرگی از کارهای نصير از ديدی انتزاعی سرچشمه گرفته اند. در نمايشگاه اخير شاهد نوعی بازگشت به پيش از اين دوره هستيم. بی آن که تجربه اين دوره کنار گذاشته شده باشد. کارهای نصير دارای شخصيتی شکل گرفته اند. از تکرار فرمها ابايی ندارد. در واقع هر کاری کارهای ديگرش را تداعی می کند. می توان گفت که دارای زبانی مستقل است. بدون امضاء هم می توان کارهايش راشناخت.

نصرت الله مسلميان و علی نصير دو نقاش هم نسل اند. اولی دانش آموختة ايران است و ديگری آلمان. تجربه های متفاوتی را پشت سر گذاشته اند. نمايشگاه های متعددی داشته اند. ذهنيت مسلميان ريشه های بومی، با درونمایة اجتماعی سياسی دارد، اما به ضرورت زمان و از طريق تجربه و مطالعه به نقاشی مدرن کشيده شده است.

	کاری از علی نصير

علی نصير از نقاشی مدرن و شيوة اروپايی آغاز کرده و در جريان عمل کوشيده است با بکار گرفتن برخی تجربه های مينياتور و نقاشی سنتی ايرانی نقبی ميان ديروز و امروز بزند.

حضور اين دو نقاش در يک نمايشگاه ـ يکی مانده در وطن و ديگری مهاجر ـ خود بخود تماشاگر علاقمند را به تامل وامی دارد.

اين نمايشگاه تا ۵ نوامبر ادامه دارد.