آرش آبايی محقق و مدرس علوم دينی يهود

يهوديان پس از خروج از مصر (۳۳۰۰ سال پيش) در اسرائيل اقامت گزيدند و در زمان پادشاهی حضرت سليمان دارای معبدی مقدس شدند ( معبد اول بيت المقدس) که اين معبد تا حدود ۴۰۰ سال پابرجا بود.

با حمله بخت النصر به اورشليم و تصرف آن، اکثر يهوديان به حالت اسارت و تبعيد از سرزمين مقدس اخراج شدند و جمع کثيری از ايشان به ايران آن زمان پناه آوردند.

با گذشت حدود ۷۰ سال، کوروش پادشاه ايران با سلطه بر اسرائيل، به يهوديان اجازه بازگشت و احداث مجدد "معبد مقدس" را صادر کرد.

در اين زمان، گروهی از يهوديان، ايران را برای اقامت دائم خود انتخاب نمودند، هر چند که همچنان به قداست سرزمين مقدس و لزوم انجام مراسم و زيارتهای مذهبی در بيت المقدس پايبند بودند.

لذا می توان يهوديان را از قديمی ترين اقوام ايرانی دانست.

تاريخ زندگی يهوديان ايرانی همسو با تاريخ ايران دارای فراز و نشيب های بسيار بوده است. اين جامعه همواره در شهرهای مختلف ايران تا جايی که امنيت و پذيرش اجتماعی برای ايشان فراهم بوده، سکونت داشته اند.

در سده اخير، حداکثر جمعيت يهوديان را کمتر از ۱۰۰ هزار نفر تخمين زده اند و اين رقم در آستانه انقلاب اسلامی به حدود ۶۰ هزار نفر می رسيده است.

جمعيت کنونی يهوديان ايران در حال حاضر حدود ۲۵ هزار نفر تخمين زده می شود که به ترتيب جمعيت در شهرهای تهران، ‌شيراز ، اصفهان و کرمانشاه ساکن هستند.

در شهرهای ديگری مانند يزد، کرمان، رفسنجان، سنندج، بروجرد، کامياران، مياندوآب و اروميه نيز يهوديان با جمعيت کمتر و البته با دارا بودن تشکيلات مذهبی مانند کنيسا سکونت دارند. همچنين در شهرهای ديگر ايران نيز تعدادی خانواده کليمی زندگی می کنند.

کليميان ايرانی طبق قانون از کليه حقوق شهروندی برخوردارند و در احوال شخصيه خود و انجام امور دينی يهود آزادند.

درباره علل مهاجرت کليميان ايران می توان به دو علت عام و خاص اشاره کرد.

در شرح علت عام می توان چنين گفت که ايران کشوری است در حال توسعه که در اصطلاح جزء کشورهای جهان سوم قرار دارد. طبعا گروه هايی از جامعه ايرانی تمايل به مهاجرت به کشورهای توسعه يافته را دارند که انگيزه های آن عموما دستيابی به استانداردهای بالاتر زندگی، رفاه اجتماعی و امکانات کار و تحصيل است.

همچنين گريز از مشکلات و نابسامانی های اجتماعی حاصل از سالهای اوليه انقلاب و نيز جنگ ايران و عراق نيز دليل ديگر اينگونه مهاجرت ها بوده که گروهی از يهوديان نيز به مثابه بخشی از مردم ايران، ‌تحت تاثير اين عوامل اقدام به مهاجرت کردند.

در شرح علل خاص مهاجرت جامعه کليمی،‌ بايد دانست که هر جامعه اقليت در هر جای جهان،‌ دچار محدوديت هايی است و همواره تمايل به کاهش اين محدوديت ها را دارد که يک راه دستيابی به اين هدف،‌ مهاجرت به جوامع پر جمعيت تر از نوع خود است.

اين نوع مهاجرت حتی در داخل کشور ايران در دهه های اخير نيز مشاهده می شود،‌ به اين صورت که کليميان از شهرهای کوچکتر به شهرهايی با جمعيت ( و امکانات ) بيشتر يهودی نشين مهاجرت کرده اند.

بايد اين واقعيت را در نظر داشت که يهوديان ايران به علت سابقه طولانی حضور در ايران که شرح آن رفت،‌ احساس تعلق خاطر بسيار زيادی نسبت به ايران دارند و خدمات ثبت شده کليميان ايران در تاريخ معاصر در عرصه فرهنگ، هنر و صنعت کشور شاهد اين امر است.

پس از انقلاب اسلامی، جامعه يهوديان ايران سعی در حفظ انسجام درونی و سازگاری با شرايط جديد کشور نمود که اين تلاش در بسياری از موارد موفق بوده است و حتی برخی امکانات و تشکيلات مذهبی خاص اين جامعه، پس از انقلاب ايجاد يا تقويت نيز شده است.

در کنار اين موضوع، حق انتخاب محل زندگی برای هر فرد محترم شمرده می شود و گروهی را عقيده و تصميم بر زندگی در جوامعی با امکانات بيشتر مذهبی و اجتماعی يهودی است که علاوه بر انگيزه های عمومی، توجيه کننده مهاجرت به دليل يهودی بودن برای بخشی جامعه از کليميان است.