مهدی جامی از محل برگزاری جشنواره در سمرقند

بيشتر از 30 کشور در برنامه شب های موسيقی در ريگستان سمرقند، در فضای باز برنامه اجرا می کنند. اعضای يازده نفره هيات داوران از يازده کشور انتخاب شده اند و مدير هيات داوران کره ای است. چين، اسرائيل، آلمان و ايتاليا از ديگر کشورهای عضو اين هيات اند.

داوران از ميان دانشوران موسيقی، خوانندگان سرشناس، مديران جشنواره های موسيقی و آهنگسازان برگزيده می شوند. از ازبکستان مناجات يولچی يوا خواننده بزرگ شش مقام در هيات داوران حضور دارد.

برنامه اجراهای موسيقی از شامگاه روز 25 اوت، پس از مراسم تقديم گل به پای تنديس امير تيمور در مرکز شهر، آغاز شد.

ريگستان سمرقند که شباهتی به ميدان نقش جهان اصفهان دارد، همزمان با آغاز جشنواره سرشار از صدای گنجشکان بود که بعد از روزی آفتابی و داغ به گفتگو در ميان درختان جمع آمده بودند. آميخته شدن صدای انبوه گنجشکان با موسيقی سازی و آوازی ترکيب دلنشينی از موسيقی و صدا ايجاد کرده بود.

رابين فرند سالهاست در رقص ايرانی و موسيقی سنتی ايران کار می کند

جشنواره را گروه سه نفره ای از آمريکا آغاز کردند که ترانه های خاطره انگيز ايرانی را به زبان فارسی اجرا می کردند. رابين فرند خانمی آمريکايی، که سالهاست در رقص ايرانی و موسيقی سنتی ايران کار می کند، کار خود را با آواز آغاز کرد و سپس به تصنيف خوانی پرداخت و در پايان نمونه هايی از رقص ايرانی را ارائه کرد تا جای خالی رقص ايران را در اين جشنواره پر کرده باشد. همسرش تار می زد و تمبک را نيز نفر سوم گروه که خانمی ميانسال بود می نواخت. هر سه لباس های محلی ايرانی با طرح قاجاری پوشيده بودند.

بيشترين تشويق از جانب مردم وقتی نثار آنها شد که رابين فرند شعر حافظ را به آواز خواند:
اگر آن ترک شيرازی به دست آرد دل ما را
به خال هندويش بخشم سمرقند و بخارا را

سمرقند شايد تنها شهر جهان ايرانی است که در آن عناصر ترکی و فارسی با هم آميخته اند و زندگی مسالمت آميزی در کنار هم دارند. آغاز کردن جشنواره "شرق ترانه لری" با آوازهای فارسی ايران نوعی يادکرد از مقام بی بديل سمرقند در اين جهان است که هم رودکی را در خود پرورده و هم اميرتيمور را احياگر فرهنگ و معماری و هنر خود می شناسد.

گروههای ايرانی در سه دوره از دوره های پنجگانه اين جشنواره حضور داشته اند. يکبار در جشنواره دوم شهرام ناظری شرکت کرده است و در جشنواره چهارم نيز فاضل جمشيدی از برگزيدگان آن دوره بود. در جشنواره حاضر نيز بخشی از گروه کامکارها در برنامه روز چهارم جای دارند گرچه هنوز به سمرقند نرسيده اند.

نماينده موسيقی مولداوی اجرای خود را با يک گروه دو نفره ارائه کرد

اجراهای ديگر شب نخست جشنواره از کشورهای بلژيک، مولداوی، آلمان و کويت بود. مولداوی اجرای خود را با يک گروه دو نفره ارائه کرد و کويت با يک ارکستر بزرگ از نوازندگان و گروه کر. اجرای گروه مولداوی که يک زوج هنری بودند سرشار از تحرک و انرژی بود و يادآور موسيقی کولی های اروپا. زوج هنرمند هر دو پا برهنه بر صحنه حاضر شدند و در حالی که مرد می نواخت زن با آوازی عاشقانه او را همراهی می کرد که سپس با رقصی پر شوخ و شنگ دنبال شد.

کويت موسيقی رسمی تری عرضه کرد گرچه از موسيقی بندری و مردمی کويت خالی نبود. مجدی طلعت ارکستر موسسه عالی موسيقی و هنر کويت را با آهنگهای وطنی و عاشقانه ای از کارهای بندر عبيد رهبری می کرد که سخت مورد پسند مردم حاضر در ريگستان قرار گرفت. در اين گروه نوازنده يا خواننده زن حضور نداشت.

گروه کوچک آلمانی مرکب از سه زن و يک مرد شايد بهترين اجرای شب اول را از نظر تنوع موسيقی و ساز و آواز عرضه کرد. در برنامه آنها هم موسيقی و آواز فولکلوريک آلمان جای داشت که با نی انبان آلمانی همراهی می شد و هم برداشت کوتاه و چهارسازه ای از سمفونی شادمانی بتهوون که استادانه اجرا شد. همه اعضای گروه می خواندند و سازهای مختلفی را برمی گزيدند و می نواختند اما صدای غالب، از زنان گروه بود. غير از سازها که چندبار عوض شد و با مهارت نواخته شد، آوازها نيز از شيوه کلاسيک تا فولکلور خوانی تنوع داشت.

بسياری از تحصيلکردگان ازبکستان آلمانی می دانند و با فرهنگ آلمان و موسيقی آن آشنايند اما عموم مردم ظاهرا ارتباط زيادی با اجرای اين گروه برقرار نکردند.

گروه کوچک آلمانی مرکب از سه زن و يک مرد شايد بهترين اجرای شب اول را از نظر تنوع موسيقی و ساز و آواز عرضه کرد

شب نخست "شرق ترانه لری" همان خصلتی را نشان می داد که هم در جهان موسيقی هست و هم در مديريت جشنواره دنبال می شود، يعنی تنوع.

مدير جشنواره "شرق ترانه لری" آيدا ابراهيموا محقق موسيقی و مدير موسسه موسيقی ملوديا ست و در ده سال گذشته مسئول برگزاری جشنواره بوده است. ملوديا بزرگترين موسسه ضبط و پخش موسيقی سنتی در شوروی بود که شعبه ازبکستان آن پس از استقلال اين کشور همچنان به کار خود ادامه داده است. خانم ابراهيموا از 23 سال پيش در سمت مدير اين موسسه فعال است.

او و دستيارانش با شرکت در جشنواره های موسيقی مانند وومکس که آخرين بار در برلين برگزار شد، گروههای مختلف هنری را شناسايی می کنند و همزمان اطلاعات ارائه شده از سفارتخانه های ازبکستان را در کشورهای مختلف در باره گروههای موسيقی محلی بررسی می کنند تا گروههايی که برای شرکت در "شرق ترانه لری" نامزد می شوند از تنوع کافی برخوردار باشند.

کنفرانس موسيقی سنتی و مفهوم مقام که از فعاليتهای جنبی جشنواره است و با حمايت يونسکو برگزار می شود، کار خود را از روز 27 اوت شروع می کند.

"شرق ترانه لری" معمولا با رژه گروههای شرکت کننده و مراسم رسمی سرشار از رقص و موسيقی گروههای ازبک آغاز می شود اما در اين دوره اين مراسم به روز 27 اوت منتقل شده است. در عوض، ضيافت شام جشنواره برای مهمانان که همراه با موسيقی زنده و رقص بود شمه ای از آنچه در مراسم رسمی افتتاحيه خواهند ديد را به مهمانان عرضه داشت.