گفتگو از حسین درخشان

بگذریم. در ونکوور خیابانی هست به نام Main که توی این چند سال اخیر پاتوق هنرمندهای نه چندان پولدار شهر شده . کاملا تصادفی و از طریق یکی از دوستان کانادایی با یک مرد باحال ایرانی آشنا شدم به اسم محمد سالمی که توی همان خیابان یک مغازه ی لباس فروشی جالب داره. جالب برای اینکه گوشه مغازه یک گالری خیلی کوچک هم هست که هنرمندهای ونکووری در اون کارهاشون رو نمایش می دن.

اما چیزی که مغازه محمد را بیشتر از همه مشهور کرده، تی شرت هایی است که با موضوع های نسبتا سیاسی چاپ می کنه و می فروشه. خلاصه گفتگویی را که با او در مغازه اش داشتم بخوانید و کل صدای آن را هم بشنوید.

چه شد این مغازه را درست کردید؟

با یکی از دوستای صمیميم که در کار طراحی مد است تصمیم گرفتیم یک مغازه باز کنیم و در آن طراحی وب، گالری هنری و فروشگاه لباس‌های جوانانه شیک را یکجا انجام بدهیم. آن هم در یک مغازه‌ کوچک در یکی از محله‌های ونکوور که هنرمندها در آن زندگی می‌کنند و اجاره‌ آن هم پایین است.

این عکس‌های سیاستمدارهای آمریکایی مثل جورج بوش، رامسفلد، جان اشکرافت و کاندالیزا رایس چرا روی این تی‌شرت است؟ جریانش چیست؟

روی این تی‌شرت نوشته "بوش و دار و دسته، تور موزیک تار و مار کردن دنیا". ما آخرهای سال ۲۰۰۳ که مقاومت مردم عراق شروع شده بود و مخالفت با آمریکا زیاد شده بود فکر کردیم که این تی‌شرت ضد بوش را درست کنیم. فکر هم نمی‌کردیم که کسی این تی‌شرت را بخرد. چون احساس می‌کردیم که پیغام این تی‌شرت خیلی رادیکال است و کسانی طرفدار آمریکا هستند یا بعد از یازده سپتامبر با آمریکا همدردی می‌کنند، نمی‌آیند این تی‌شرت را که به رییس‌جمهور آمریکا توهین کرده تنشان کنند. ولی ما اشتباه ‌می‌کردیم. چون تا سری اول این تی‌شرت درآمد و رفت توی ویترین مغازه‌ها فروشش شروع شد. البته اول از ترسمان آن‌ها را قایم کرده بودیم ته مغازه تا کسی را ناراحت نکنیم.

تا آن موقع هیچ تی‌شرت سیاسی درست نکرده بودید؟

نه، اصلا حس نمی‌کردیم که با قاطی کردن سیاست به کسب و کار مغازه کمک می‌شود. فکر می‌کردیم که اگر عقاید سیاسی‌مان را مخفی نگه داریم می‌توانیم به هر دو طرف ماجرا بفروشیم. ولی چون در ونکوور مردم اکثرا مخالف جنگ با عراق بودند، فکر کردیم که تی‌شرت می‌تواند فروش خوبی در شهر داشته باشد.

عکس‌های این سیاستمدارها چرا انقدر معصومانه است؟

من ساعت‌ها با فتوشاپ بازی کردم تا قیافه‌هایش را جوان‌تر و تروتمیزتر نشان بدهم. برای پیغام تی‌شرت همین‌جوری هم خیلی رادیکال است و اگر می‌خواستیم تصویرهای وحشتناک آنها را استفاده کنیم، زیادی می‌شد. باید برای حفظ تعادل شوخی را پیغام‌های جدی قاطی کنی تا فشار زیادی به مخاطب وارد نکند. حتی بعضی از طرفدارهای بوش این تی‌شرت را خریدند چون می‌گفتند تو رییس‌جمهور ما را باحال نشان دادی، تبدیلش کردی به یک گروه باحال پانک راک.

چطور شد که سیاسی شدید؟

من بعد از خواندن کتاب امپایر، نوشته‌ی دو فیلسوف ایتالیایی و آمریکايی به اسم‌های آنتونیو نگری و مایکل هارت به این فکر افتادم که اولین فصل لباس‌هایمان را درباره دولت جهانی که در کتاب درباره‌اش صحبت می‌کند درست کنیم.من یک پاراگراف از کتاب را که فکر می‌کردم کتاب را خلاصه می‌کند برداشتم و با اجازه از خود آنتونیو نگری پشت تمام تی‌شرت‌ها و شلوارها چاپ کردیم. پایین پاچه شلوار،‌جوری که فقط وقتی که یک نفر سرجایش می‌ایستد می‌شود آن متن را خواند. در حال رفتن مردم همه‌اش سعی می‌کنند بخوانند چی نوشته است. مردم اینجا خیلی به نوشته روی لباس اهمیت می‌دهند و احساس می‌کنند شخصیت آدم‌ها روی لباسشان بروز پیدا می‌کند و من این مساله را اینجا فهمیدم که چقدر مهم است و چقدر می‌شود بر این پایه بازار درست کرد.

از بین آدم‌های معروف کسی تی‌شرتتان را نخریده است؟

چرا. بن هارپر خواننده مشهور آمریکایی از اولین کسانی بود که این تی‌شرت بوش و دارودسته را خرید. یک گروه دونفره هم هست به اسم ایندیگو گرلز (Indigo Girls) که خواننده آنها در تمام تابستان، ‌در حین تور موسیقی‌اش هر روز این تی‌شرت را می‌پوشید. چون می‌خواستند پیام سیاسی بدهند به مردم که به بوش رای ندهند.

این تصویر عجیب مجسمه آزادی چیست که روی یکی از تی‌شرت‌هاست؟

این مال موقعی است که داشتند در قرن نوزدهم مجسمه را می‌ساختند. چون آن زمان هنوز عکاسی آسان نبوده یک نفر تصویر آن را نقاشی کرده است و ما با کمی تغییر از آن استفاده کرده‌ایم. ولی در اوضاع سیاسی الان، به نظر می‌رسد که انگار یک سری دارند یواش یواش مجسمه آزادی را خراب می‌کنند. انگار که صورتش را خراب کرده‌اند و مشعل را هم از دستش درآورده‌اند. این تبدیل شده به دومین تی‌شرت محبوبمان.

این تی‌شرت که رویش عربی و فارسی نوشته‌اید چیست؟

اسم این را گذاشتیم زبان دشمن. برای اینکه مردم ببینند خط فارسی و عربی زیبایی مخصوص خودش را دارد. وقتی این را می‌پوشی داری با نژادپرستی ضد عرب‌ها و مسلمان‌ها و ایرانی‌ها مخالفت می‌کنی و نشان می‌دهی که قلبت با عراقی‌هایی است که روی سرشان بمب می‌ریزد.

چه کسانی این تی‌شرت را بیشتر می‌خرند؟

بیشتر دخترها می‌خرند. هرچه خوش‌‌گل‌تر و خوش‌هیکل‌ترباشد بیشتر آن را می‌خرد. او با پوشیدن این تی‌شرت وقتی که مثلا به دیسکو می‌روند نشان می‌دهد که دلش می‌خواهد با یک پسر عرب یا مسلمان یا ایرانی دوست شود. پسرها حاضر نیستند آن را بخرند. می‌خواهند حتما بدانند معنی این نوشته‌ها چیست. در صورتی که دخترها می‌گویند: چه خط قشنگی.، بده، من یکی می‌برم.

راستی چرا خودت ریش داری و شبیه به حزب‌الهی‌ها هستی؟

ما باید به مردم اينجا نشان بدهیم که هر کسی که ریش دارد معنی‌اش این نیست که طرفدار بن‌لادن است. برای همین من خودم را شهید کردم تا سعی کنم ریش داشتن در آمریکای شمالی عادی شود. اگر من که اصلا مذهبی نیستم ریش بگذارم می‌فهمند که ریش یک چیز اختیاری است. البته الان در اینجا ریش گذاشتن بین جوان‌ها مد شده است و طرفدار دارد، بخصوص بین اسکیت سوارها. به آنها هم می‌گویند بیردو (Beardo) یا ریشوی عجیب. من خودم هم یکی از آنها هستم، البته.