شاملو به دليل سردبيری نشريات مختلف، امکان اين را داشت که با گروه زيادی از اهل تحقيق در زمينه ثبت فرهنگ شفاهی کار کند و کارهای آنها را منتشر کند و با اين کار آشنا شود غلامحسين صدری افشار

با گذشت پنج سال از مرگ احمد شاملو، شاعر پرآوازه ايرانی، بزرگترين و تنها اثر نيمه تمام او، کتاب کوچه، بر خلاف خواست او و جامعه فرهنگی ايران همچنان بر زمين مانده و به سرانجامی نرسيده است.

به بهانه پنجمين سالمرگ شاملو، ديدگاه غلامحسين صدری افشار، پژوهشگر ايرانی و گردآورنده 'فرهنگ فارسی امروز' را در مورد کتاب کوچه جويا شديم که می خوانيد:

کتاب کوچه در مجموع با هدف فرهنگ شفاهی مردم تهران شروع شد اما شاملو خيلی به اين هدف نائل نيامد.

اين کتاب از نظر اصولی درست تنظيم نشده، يعنی اينکه حد و حدود زبانزدها و فرهنگ شفاهی و ضرب المثلها و داستانها و لطيفه ها درست مشخص نشده و حتی از لحاظ الفبايی درست در جای خود قرارنگرفته است و در پايان کار، احتياج به سامان گرفتن و بازآرايی دارد.

همچنين بر خلاف آنکه شاملو هدف خود را ثبت فرهنگ شفاهی مردم تهران اعلام کرد، هدف کتاب کوچه دقيقاً مشخص نيست.

برای مثال در کتاب تلاش شده که حرفه های سنتی و ابزار اصطلاحاشان ضبط شود ولی اين کار خيلی کم صورت گرفته و بسياری از حرفه ها ثبت نشده است؛ برای مثال در بخش مربوط به حرف جيم، از 'جاجيم' خبری نيست.

از سوی ديگر نمی توان کتاب کوچه را فقط فرهنگ شفاهی مردم تهران ناميد، چرا که در آن، داستانهايی که در متون ادبی همچون مثنوی آمده و لطيفه ها و ضرب المثلها و زبانزدهايی که به تمام مردم ايران مربوط می شود نيز هست.

اينکه کتاب کوچه به تهران محدود شود خيلی خوب بود چون درست اين است که کار دارای حد و حدود باشد.

هرکدام از شهرهای ما برای خودشان اصطلاحات و تعبيرات و مثلها و زبان خاص خودشان را دارند و اگر کتاب کوچه می خواست به آنها هم بپردازد نگارش آن اصلاً ميسر نمی شد.

با اين حال هدف شاملو اين بود که تا فرصت دارد هرچه را که به دست می آورد ثبت کند و کار او عليرغم آشفتگی بسيار با ارزش و جدی بود.

علاوه بر آن، شاملو صلاحيت زيادی برای کار ثبت فرهنگ شفاهی داشت، چون اصولاً زياد گشته و از سالها پيش در اين زمينه فعاليت کرده بود و به دليل سردبيری نشريات مختلف، امکان اين را داشت که با گروه زيادی از اهل تحقيق در اين زمينه کار کند و کارهای آنها را منتشر کند و با کار ثبت فرهنگ آشنا شود.

جای آن دارد که کار شاملو سرانجام بگيرد.

کتاب کوچه با مرگ شاملو نيمه کاره ماند و پس از آن ميان ناشر و آيدا سرکيسيان، همسر شاملو سوء تفاهماتی پيش آمد و کار قدری به کشمکش کشيد.

خانم سرکيسيان معتقد بود که بايد خودش سرپرستی کار تکميل کتاب کوچه را به عهده بگيرد اما ناشر اعتقاد داشت که برای اين کار بايد بنيادی به وجود بيايد و چند نفر خبره کار را سرپرستی کنند.

هرچند ناشر اخيراً گفته که پسر آقای شاملو در فکر ثبت بنيادی برای تکميل کتاب کوچه است.

در هر حال، جامعه فرهنگی ما بايد کار شاملو را به سرانجام برساند و ما روزی صاحب کتابی شويم که فرهنگ شفاهی مردم در آن ثبت شده باشد.

اخيراً فرهنگستان زبان فارسی کتابی تحت عنوان فرهنگ جامع ضرب المثل های فارسی، تاليف بهمن دهگان، منتشر کرده که در جای خود با ارزش اما فاقد سامان است، يعنی ضرب المثل، زبانزد، دعا، نفرين، دشنام و لطيفه همگی بدون نظم و ترتيب و فقط با سرفصلهای موضوعی در کنار هم آمده و مجموعه ای پديد آورده که نه کامل است و نه منظم.

وجود همين کتاب هم در عين اينکه کار مغتنمی است ضرورت ثبت و ضبط فرهنگ شفاهی مردم را نشان می دهد.