مهرداد رهسپار روزنامه نگار در تهران

روی جلد زهير که توسط انتشارات کاروان منتشر شد

زهير داستان نويسنده موفقی است که ناگهان همسرش او را ترک می کند تا با نگاهی به زندگی گذشته اش، مفاهيم جديدی را کشف کند.

کوئليو، اين بار نيز بعد از تجربه موفق کيمياگر، برای پيشبرد داستان خود از يکی از مفاهيم شرقی- اسلامی استفاده می کند؛ زهير: چيز يا کسی که با آن برای اولين بار برخورد می کنيم و کم کم به قدری ذهن ما را به خود مشغول می کند که ديگر بر هيچ چيز ديگری نمی توانيم تمرکز کنيم.

رکوردهای جديد کوئليو

سير صعودی خوانندگان کتاب های پائولو کوئليو از همان زمان انتشار کيمياگر آغاز شد، تا حدی که امروز کتاب های او در ۵۶ کشور جهان و به ۱۵۰ زبان منتشر شده و بيش از 65 ميليون نسخه از آثار اين نويسنده در سراسر جهان به فروش رفته است

يکی از آخرين موفقيت های کوئليو در جذب مخاطبان بی شمار در سراسر دنيا می توان کسب عنوان پرخواننده ترين نويسنده جهان در سال ۲۰۰۳ به خاطرانتشار کتاب 11 دقيقه دانست.

طبق زمانبندی ارائه شده از سوی انتشارات رکو، ناشر برزيلی آثار اين نويسنده نامدار، زهير نيز قرار است در يک دوره زمانی ۱۰ماه يعنی از مارس گذشته تا دسامبر سال ۲۰۰5 با شمارگان فوق العاده ۸ ميليون نسخه به 42 زبان دنيا و در بيش از 80 کشور جهان منتشر شود.

سير صعودی خوانندگان کتاب های کوئليو از همان زمان انتشار کيمياگر آغاز شد، تا حدی که امروز کتاب های او در ۵۶ کشور جهان و به ۱۵۰ زبان منتشر شده است

اولين چاپ کتاب زهير نه در برزيل بلکه در ايران انجام شده است و اين اقدام با انتقاد مطبوعات برزيلی همراه شده است که می پرسند چرا کوئليو کتابش را برای اولين بار در جايی به جز وطنش منتشرمی کند؟

بدعت بی سابقه انتشارات کاروان، ناشر رسمی کتاب های کوئليو در ايران، در واقع راه حل مقابله با مشکلاتی است که بر سر انتشار کتاب قبلی وی، ۱۱ دقيقه در ايران به وجود آمد.

آرش حجازی، مترجم و ناشر فارسی آثار نويسنده نامدار برزيلی چند ماه قبل اعلام کرد کتابی موسوم به کيمياگر ۲ در واقع نسخه مجعول و تحريف شده کتاب ۱۱ دقيقه کوئليو است که بدون اجازه و اطلاع وی ترجمه، تحريف و منتشر شده است.

حجازی در گفتگويی با روزنامه ايران گفت: "ماجرا به چند ماه پيش برمی‌گردد؛ آقای کوئليو کتابی به نام ۱۱ دقيقه دارند که اين کتاب به دلايلی در ايران قابل چاپ نيست، اکتبر سال گذشته با ايشان حرف زديم و گفتيم که نمی‌شود آن را با اين وضعيت در ايران چاپ کرد؛ حتی صحبت اين شد که با همکاری خود آقای کوئليو کتاب را قدری تغيير بدهيم و نگارشی مخصوص ايران منتشر کنيم. اما بعد از بررسی مجدد به اين نتيجه رسيديم که نمی‌شود آن را تغيير داد، تصميم نهايی اين بود که اصلاً کتاب در ايران منتشر نشود."

اين تصميم از سوی انتشارات کاروان به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اعلام شد.

اما کيمياگر ۲ که در واقع بازنويسی ۱۱ دقيقه بدون اشاره به جزئيات مسائل و چالش های جنسی قصه اصلی بود، در ايران منتشر شد. تغيير نام قصه به کيمياگر ۲ نيز راهی برای رد شدن از فيلتر وزارت ارشاد مبنی بر ممنوعيت چاپ کتاب 11 دقيقه به درخواست صاحب اثر بود.

کوئليو ضمن تکذيب نوشتن چنين کتابی اعلام کرد که از دولت ايران انتظار دارد برخورد جدی با ناشر اين کتاب و عوامل ديگری که سعی در تخريب وی دارند صورت بگيرد، او نامه ای نيز به خوانندگان خود نوشت تا حقيقت را برای ايشان بازگو کند.

نامه کوئليو

"عزيزان و دوستان مهربان ايرانی‌ام
سلام،

خبردار شدم که کتابی به نام کيمياگر ۲ توسط ناشری در ايران منتشر شده است. همين جا اعلام می‌کنم که من هرگز کتابی به نام کيمياگر۲ ننوشته‌ام و قصد هم ندارم بنويسم. ظاهراً اين کتاب برداشت از کتاب 11 دقيقه است، اما با دخل و تصرف فراوان. قبلاً هم نامه‌ای توسط ناشرم، انتشارات کاروان از وزارت فرهنگ ايران درخواست کرده بودم که اجازه انتشار اين کتاب را با دخل و تصرف در ايران ندهد. اگر وضعيت فرهنگی يا سياسی ايران انتشار اين کتاب را به صلاح نمی‌داند، ترجيح می‌دهم بدون دخل و تصرف بماند.

با توجه به اين‌که اين کتاب متعلق به من نيست، از خوانندگان عزيز که هميشه پشتيبان من و آثارم بوده‌اند و به جرات می‌توانم بگويم بهترين خوانندگان کتابهای من ايرانی‌اند، صميمانه خواهش می‌کنم از خريد اين کتاب خودداری کنند تا اجازه سودجويی از نام مرا که مورد لطف خوانندگان ايرانی هستم، به کسی ندهند.

ضمن آن‌که وزارت فرهنگ ايران علی‌رغم هشدار قبلی من اجازه انتشار کتابی با عنوان جعلی از من را داده است. از دولت آقای خاتمی چنين انتظاری نداشتم. اميدوارم وزارت فرهنگ ايران با جمع‌آوری و توقف اين کتاب ثابت کند که علی‌رغم خبرسازی‌ها، اجازه سوءاستفاده از نام نويسندگان مشهور را به ناشران سودجو نخواهد داد هرچند مطمئنم که خوانندگان من فهيم‌تر از آنند که در دام چنين شياد‌ی‌هايی بيفتند.

متاسفانه وزارت فرهنگ به قراردادهای قبلی‌اش با من نيز چندان پايبند نبوده است نه در مورد قولی که برای حفظ حق نشر آثارم برای يک ناشر به من دادند نه در مورد جايزه‌ای ادبی که قرار بود مشترکاً با همکاری من و ناشرم و وزارت فرهنگ اهدا شود، و نه در مورد حفظ سلامت آثارم در ايران، اميدوارم اين بار دست‌کم مانع انتقال اثری که از آن من نيست با نام من به خوانندگان من شود.

با احترام پائولو کوئليو"

مقابله به سبک ايرانی

تازه ترين کتاب کوئليو، حتی زودتر از برزيل در ايران در اسفند ماه منتشر شد، زهير هم به سرنوشت ۱۱ دقيقه مبتلا نشود، روابط عمومی انتشارات کاروان همزمان با انتشار کتاب به رسانه ها اعلام کرد: بعد از انتشار کتاب جعلی کيمياگر۲، از پائولو کوئليو نويسنده پرطرفدار برزيلی در ايران،‌ انتشارات کاروان پس از توافق با نويسنده،‌ برای جلوگيری از دخل و تصرف های ديگر در آثار اين نويسنده و نيز انتشار اين کتاب توسط ناشران ديگر، ‌زهير را پيش از انتشار آن به زبان اصلی در برزيل، ‌به زبان فارسی در ايران منتشر می کند.

طبق قانون حق مولف در ايران اگر کتابی برای اولين بار در ايران منتشر شود، يک اثر بومی محسوب می شود و انتشار آن توسط ناشران ديگر مجاز نيست، به اين ترتيب ۲۸ ناشر آثار قبلی کوئليو در ايران، حق ترجمه و چاپ مجدد اين داستان جديد کوئليو را نخواهند داشت.

اين نخستين بار نيست که در دنيا اثری از يک نويسنده معروف برای جلوگيری از نقض قوانين کپی رايت، در جايی خارج از موطن نويسنده منتشر می شود؛ چندی پيش هری پاتر و محفل ققنوس نوشته جی کی رولينگ نيز ابتدا در چين و کشورهای شرق آسيا منتشر شد و بعد، کتاب فروشی های غربی آن را بر روی قفسه های خود ديدند.

زهير ‌در ماه آوريل (ارديبهشت) در تيراژ بی سابقه ۳۲۰ هزار نسخه در برزيل منتشر شد.