اليشا شمسيان

همه ساله با فرارسيدن پانزدهم ماه عبری نيسان در فصل بهار، يهوديان سراسر جهان با برگزاری يکی از مهمترين اعياد مذهبی خود يعنی "پسح" خروج از مصر و آزادی اجداد خود را يادآوری می کنند.

نام پِِسَح از کلمه‌ای در تورات که با لفظ "پاسَح" آمده است به معنی گذر کردن، جستن و رحم کردن گرفته شده است و به نام‌های ديگری نيز خوانده شده است که اين اسم ها به اين دليل است:

عيد فطير يا مصاها: از آنجا که يهوديان هنگام خروج از مصر فرصت کافی برای تهيه خمير جهت پخت نان نداشتند، ناگزير از خمير ترش نشده "فطير" استفاده کرده، نان فطير ساختند که در زبان عبری "مَصا" نام دارد و يهوديان در اين عيد تنها مجاز به استفاده اين نوع نان هستند.

عيد جشن بهار: اين عيد همواره در فصل بهار واقع می شود، بنابراين اين عيد را جشن بهار نيز می نامند.

جشن آزادی: اين عيد، جشن آزادی بنی‌اسرائيل از مصر است. نزديکی عيد پسح با نوروز موجب شده است که مراسم پسح در ميان ايرانيان کليمی با شکوه و مراسم ويژه ای انجام شود و افزون بر مراسم مذهبی، سنت های جاری نوروز از جمله ديد و بازديد خانواده ها اجرا گردد.

مراسم شب پسح

در شبهای اول و دوم پسح، مراسم خاصی در خانه و با حضور اعضای خانواده برگزار می شود که شامل قرائت دعای مخصوص يائين (شراب مقدس)، خوردن مصا (نان فطير) و سبزی تلخ و تعريف وقايع خروج از مصر و خواندن متونی در ستايش خداست. که دليل انجام اين مراسم به اين علت است:

1- قرائت دعای مخصوص يائين (شراب مقدس): مانند شب های شنبه و ساير اعياد، شروع مراسم سفره با تقديس است. در اين شب در چهار مرحله يائين نوشيده می شود که نشانگر شادی وسرور به خاطر فرمان خداست.

2- شستن دست‌ها: مانند شروع مراسم با طهارت دست ها، سال نو نيز با طهارت قلب ها شروع خواهد شد.

3- خوردن کرفس: سبزی، سمبل تجديد حيات نباتات در آغاز بهار است، که اشاره ای است به شروع حياتِ نوين بنی اسرائيل پس از آزادی، که اين عيد هم در فصل بهار واقع شده است.

4- سه عدد مصا: بر سر سفره اين شب، سه قرص مصا به يادبود سه جد بنی‌اسرائيل يعنی ابراهيم، اسحاق و يعقوب قرار دارد.

کنيسه پل چوبی

5- تعريف وقايع خروج از مصر:تمامی اهميت اين عيد و مراسم به اين بخش تعلق دارد. هَگادا کتابی است که هم طريقه مراسم و هم شرح اين وقايع را به طور کامل توضيح داده است. اين قسمت را بايد بزرگترين فرد حاضر در جمع اجرا کند ولی برای کودکان هم مراسم خاصی وجود دارد.

هگادا برای هر نوع انسانی با درک و فهم متفاوتی تنظيم شده است. اين کتاب به زبان عبری است و برای اشخاصی که عبری بلد نيستند در ايران ترجمه فارسی نيز وجود دارد.

6- دعا بر نان: اين بخش جزو احکام معمول يهود است که قبل از خوردن نان بر آن می خوانند.

7- سبزی تلخ: خوردن سبزی تلخ نشانه چشيدن و احساس تلخی‌هايی است که بنی‌اسرائيل در دوران بندگی مصر متحمل شده‌اند.

8- پيچيدن لقمه:در اين قسمت لقمه ای حاوی مصا، سبزی تلخ و حَروَست پيچيده و خورده می شود. حروست نوعی خوراکی معمول اين عيد، شبيه به گِل است و نشانه کار گل‌ مالی و خشت زنی عبرانيان است.

9- صرف شام: در اين قسمت شام صرف می شود.

10- گفتن دعای پس از غذا: طبق سنت يهوديان بعد از خوردن غذا دعای مخصوصی خوانده می شود.

11- مدح و ثنا – رضايت الهی: در اين بخش از خدا به خاطر نعمت هايی که به ما داده تشکر می کنيم.

ايام پسح 8 روز (در کشور اسرائيل 7 روز) ادامه دارد که دليل آن هم اين است که پانزدهم ماه نيسان که آغاز اين جشن است، روزی است که بنی‌اسرائيل از مصر خارج است و روز هفتم زمانی است که قوم بنی‌اسرائيل به دريای سرخ می رسد.

چند روز قبل از شروع اين عيد، همه يهوديان موظفند که تمام محل زندگی خود را از حامص پاکسازی کنند. حامص در زبان عبری به معنای خمير (از انواع گندم و جو) ور آمده يا هر چيزی که از آن تهيه شده و يا حاوی اندکی از آن باشد است.

در ايران، کليميان در اجرای اين مراسم آزاد هستند و دانش‌آموزان و سربازهای کليمی در اين روزها تعطيل اند.