BBC Persian

آکادمی سلطنتی هنر در لندن از ۲۲ ژانويه تا ۱۲ آوريل پذيرای بيش از ۳۵۰ اثر از هزار سال هنر و تمدن قوم ترک است و همچنين کنفرانسها و سخنرانی هايی نيز به عنوان بخشهای جنبی نمايشگاه برگزار می شود.

اين نمايشگاه به طور کلی به بررسی آثاری می پردازد که بين سالهای ۶۰۰ تا ۱۶۰۰ ميلادی توسط اقوام ترک به وجود آمده يا در طول تاريخ به نوعی در تحول تمدن اقوام مختلف ترک سهمی به سزا داشته اند.

نمايشگاه از بخش های "مقدمه، آسيای مرکزی (۱۰۰۰- ۶۰۰)، سلجوقيان در ايران، محمد سياه قلم و آثارش، تيموريان و ترکمن ها و در آخر عثمانيان" تشکيل شده است.

اين سفر هزار ساله با اشيايی ساده و بدوی متعلق به آسيای مرکزی آغاز می شود. يکی از اين اشياء تخته سنگی است پوشيده از کلماتی رمزگونه که قدمتش به قرن هشتم ميلادی می رسد و به اويغورها که به مدت ۳۰۰ سال مناطقی از چين امروزی و آسيای مرکزی را تحت تسلط خود داشتند، نسبت داده می شود.

نمايش عظمت اين سنگ نبشته و ساير مجسمه های سنگی اين بخش تأثيری همچون نمايش آثار متعلق به عصر سنگی دارد.

تصاويری از عبادتگاهها و مساجد ساخته شده به دستور حکمرانان ترک، اشيای بدوی را که در ميان آنها از هنر درون غاری بوداييان گرفته تا سنگ قبرهای متعلق به مسيحيان نيز به چشم می خورد، احاطه کرده است و به بينندگان در آغاز اين سفر هزار ساله گوشه ای از عظمت معماری ترکان را نشان می دهد.

در نمايشگاه، مينياتورها، نسخ خطی نفيس چون شاهنامه، کليله و دمنه، جامع التواريخ، مثنوی معنوی و تذهيب قرآن های خطی، که در ايران و در زمان حکمرانی سلجوقيان و تيموريان به وجود آمده اند، قسمت قابل ملاحظه ای را به خود اختصاص می دهند.

اما بيشترين بخشی که بيننده امروزی به عنوان هنر ترکان با آن آشنايی دارد، هنر مربوط به دوره عثمانيان است.

تن پوش های فاخر، شمشيرها و ادوات نظامی جواهر کاری شده، ظروف چينی منقوش، کاسه های طلايی و نقره ای و دهها اثر با ارزش ديگر همگی گوشه ای از عظمت دوران حکمفرمايی زمامداران عثمانی را پيش روی تماشاگر قرار می دهند.

اين نمايشگاه بهانه بسيار خوبی است که اروپاييان از نزديک با فرهنگ و هنر مردم ترک آشنا شوند.

همچنين اظهارات رجب طيب اردوغان، نخست وزير ترکيه در مورد اهميت همزمانی برگزاری آن با ادامه مذاکرات پيوستن ترکيه به اتحاديه اروپا، و همينطور گستردگی اقدامات و سرعت عمل برگزار کنندگان در جمع آوری آثار و اشياء، علاوه بر جنبه هنری، بعدی ديپلماتيک به اين نمايشگاه می بخشد.

بخش عمده ای از آثار هنری مربوط به دوران عثمانيان از موزه کاخ توپکاپی در ترکيه به اين نمايشگاه آورده شده است و حتی بسياری از اين آثار برای اولين بار است که از کشور ترکيه برای نمايش دادن خارج می شوند.

از جمله اين آثار می توان از مجموعه طراحيهای محمد سياه قلم، دروازه ۲.۵ متری حرم سلطان مراد سوم و فرش شش متری متعلق به مسجد سلطان علاالدين کيقباد در قونيه نام برد.

با اين وجود عمده کارشناسان مسائل فرهنگی اروپا معتقدند هميشه اين فرصت دست نخواهد داد که بتوان شاهد گرد آمدن اين تعداد آثار ارزشمند و متنوع در يک جا بود.

ترکان قبايل چادر نشينی بودند به نام اويغورها که در قرن ششم و هفتم ميلادی حرکت تدريجی خود را از آسيای شرقی به سوی غرب آغاز کردند. ترکان- که چينيان در آن زمان آنان را بربرها يا بيگانگان می ناميدند – اولين امپراطوری خود را در جلگه های اوراسيای غربی و در سرزمينهای مغولستان و آلتای پايه گذاردند.

حکمرانان عثمانی از از بزرگترين پشتيبانان هنر و هنرمندان بودند و نيز به علت کشورگشايی های متعددی که انجام می دادند، هنر اين دوران از فرهنگ و هنر کشورهايی که تحت سلطه آنان قرار می گرفتند بسيار تأثير پذيرفته بود.

آثار زيادی نيز از اين دوره به جای مانده که توسط هنرمندان غربی به وجود آمده است. از آن جمله می توان به پرتره سلطان محمد دوم که توسط جنتيله بلينی، نقاش ايتاليايی کشيده شده و در اين نمايشگاه نيز در معرض ديد قرار گرفته است، اشاره کرد.

امپراطوری عثمانی از سال ۱۲۸۱ تا ۱۹۲۳ ميلادی بزرگترين امپراطوری بود که کناره های دريای مديترانه، آناتولی، خاورميانه، قسمتهايی از شمال آفريقا و جنوب شرقی اروپا را شامل می شد.

بعد از مرگ تيمور در سال ۱۴۰۵ ميلادی، عثمانيان گستره فرمانروايی شان را تحت رهبری سلطان محمد اول به تدريج از حاشيه بيزانس در آناتولی افزايش دادند تا اينکه بالاخره در سال ۱۴۵۳ ميلادی قسطنطنيه را به اشغال خود در آورده و نام آن را به استانبول تغيير دادند.

سلجوقيان اولين سلسله ای بودند که مرزهای فرمانروايی شان از آسيای مرکزی تا مديترانه گسترده بود و هنر ترکان را به منطقه شرق مديترانه نيز منتقل کرده بودند.

در زمان حکمرانی طغرل بيگ در سال ۱۰۴۰ ميلادی، سلجوقيان حرکت تدريجی خود را به سمت غرب آغاز کردند و در طی پانزده سال کشورهای عراق، سوريه و ايران را تحت فرمانروايی خود قرار دادند.

سلجوقيان مسلمانان سنی مذهبی بودند که با اقتباس از فرهنگ باستانی و ديوان سالاری ايرانی، مدرسه هايی برای آموزش هنر و معماری بنا کرده بودند و از همين رو آثار بسيار ارزشمندی از اين دوران به جای مانده است.

در قرون نخستين پس از ظهور اسلام، تصويرسازی امری حرام محسوب می شد و به همين خاطر هنرمندان با استفاده از نقوش نمادين و تجريدی آثار بی نظيری آفريدند که استفاده از مواد کمياب و گرانقيمت مثل طلا در تذهيب کاری و نقاشی، از جمله ويژگی های آثار خلق شده در اين دوران است.

تيموريان نيز گروه ديگری از ترکان بودند که در سال ۱۳۷۰ ميلادی و با غلبه بر مغولان به قدرت رسيدند و با تلفيق فرهنگ ايرانی و مذهب اسلام فصل نوينی را در تاريخ ترکان به وجود آوردند. نقاشيها و هنر دوران تيموريان بسيار تحت تأثير هنر مغولان بوده است.

در حال حاضر بزرگترين مجموعه آثار هنری اقوام مختلف ترک در موزه کاخ توپکاپی استانبول نگهداری می شود.

خدمات