BBC Persian

بيست و سومين جشنواره فيلم فجر از روز يکشنبه ۱۱ بهمن ‌ماه آغاز شد و تا ۲۱ بهمن ادامه خواهد يافت. با اين وجود پوستر جشنواره، گويای برپايی آن از ۱۲ تا ۲۲ بهمن ۱۳۸۳ است.

مراسم افتتاحيه يکشنبه شب در سالن وزارت کشور با حضور احمد مسجد جامعی وزير فرهنگ و ارشاد اسلامی و تعدادی از دست اندر کاران سينمای ايران برگزار شد.

در اين مراسم که اجرای آن به عهده داريوش کاردان بود از فرامرز قريبيان، بازيگر و کارگردان سينمای ايران قدردانی شد. لوح تقدير از قريبيان توسط پرويز پرستويی به اين بازيگر اعطا شد.

همچنين از عبدالله اسکندری طراح چهره پردازی که تاکنون پنج بار جايزه سيمرغ بلورين در بخش بهترين چهره پردازی دريافت کرده است، تقدير شد.

در اين دوره تماشاگران نمی‌توانند به ديدار آثاری از مشاهير سينمای ايران چون: بيضايی، کيارستمی، مخملباف، مهرجويی ... دل ببندند؛ حال آنکه فيلمهای کارگردانی چون کيميايی، فرمان‌آرا و ... تا لحظه های آخر به جشنواره نرسيده است.

درعوض کيانوش عياری با بيدار شو آرزو، ايرج کريمی با باغهای کندلوس، رسول صدرعاملی با ديشب باباتو ديدم آيدا، مجيد مجيدی با بيد مجنون، علی رفيعی کارگردان تئاتر ايران با اولين فيلم سينمايی خود، ماهی‌ها عاشق می‌شوند، کمال تبريزی با يک تکه نان، ناصر تقوايی با مستند تمرين آخرين تعزيه حر دلاور و بسياری ديگر رونق‌بخش جشنواره خواهند بود.

فيلم به رنگ ارغوان ساخته ابراهيم حاتمی کيا نز در آخرين روزهای مانده به آغاز جشنواره از فهرست اين جشنواره بيرون گذاشته شد.

سالهاست جشنواره مدخل حضور آثار سينمای ايران برای اکران سال آتی قلمداد می‌شد. هرچند ديگر چندسالی است که اين رسم برافتاده ‌است، اما هنوز عبور از جشنواره چه از لحاظ اعتباری و چه مادی تضمين‌کننده اکران اثر خواهدبود.

امسال دو بخش تازه در بخش بين‌الملل افزوده شده ‌است: "سينمای آسيا" و "سينمای معناگرا".

"سينمای آسيا" مفهوم روشنی دارد، اما "سينمای معناگرا" با وجود واژه دشواری که برای آن انتخاب شده، مفاهيم متفاوت و گوناگونی را در ذهن ايجاد می‌کند. هر چند دست‌اندرکاران جشنواره، "تعالی روح، توجه به راز و رمز هستی و پرداختن به ماوراءالطبيعه" را موضوع اين بخش دانسته‌اند. به نظر می‌رسد اين بخش در دنباله همان گروهی قرارگيرد، که در سالهای پيش با عناوين سينمای دينی و سينمای اعتقادی به آن پرداخته‌ می‌شد.

جشنواره دو بخش اصلی مسابقه و جنبی خواهد داشت و 250 فيلم ايرانی و خارجی در اين بخشها به نمايش در خواهند آمد.

بخش مسابقه شامل: سينمای ايران(فيلمهای بلند)، فيلمهای کوتاه داستانی، آثار مستند(چشم واقعيت)، فيلمهای اول و دوم، سينمای بين‌الملل، سينمای آسيا و سينمای معناگرا خواهدبود.

در سينمای بين‌الملل، سينمای آسيا و سينمای معناگرا فيلمهای ايرانی و خارجی با هم به ‌رقابت می‌پردازند. در بخش آثار مستند نيز تنها يک فيلم با تهيه‌کننده خارجی (فرانسوی) ديده‌ می‌شود: خداحافظ ارنستو(ساخته پويان شاهرخی). در بقيه قسمتها تنها فيلمهای ايرانی با هم به‌ رقابت خواهند پرداخت.

در ميان آثار مستند بخشی نيز به فاجعه زلزله بم که در دی‌ماه ۱۳۸۲ اتفاق افتاد، اختصاص داده شده‌است.

بخش جنبی شامل: سينمای ايران(بخش مهمان)، جشنواره جشنواره‌ها، نمايشهای ويژه، سياست در آينه سينما (سينمای سياسی)، جلوه‌های ويژه بصری و زنگ سينما خواهد بود.

نکته جالب توجه حضور برخی از آثار در چند بخش مختلف جشنواره است. از جمله می‌توان به فيلم مرثيه برف ساخته جميل رستمی اشاره کرد، که در بخشهای مسابقه سينمای ايران، مسابقه فيلمهای اول و دوم، و سينمای آسيا شرکت داده شده ‌است.

گفته شده‌است که امسال ۴۶ کشور متقاضی شرکت در جشنواره فجر بوده‌اند. از جمله آثار خارجی حاضر در جشنواره می‌توان به دشت گريان ساخته تئو آنجلوپولوس(در بخش سينمای معناگرا)، آوازه‌خوان پشت پرده ساخته ارمانو اولمی(در بخش مسابقه سينمای بين‌الملل)، يادداشتهای موتورسيکلت ساخته والتر سالس(در بخش مسابقه سينمای بين‌الملل)، بيل را بکش۲ ساخته کوئنتين تارانتينو(در بخش جشنواره جشنواره‌ها)، و ضربه روحی ساخته مارک ايوانز(در بخش جشنواره جشنواره‌ها) اشاره کرد.

آنچه در اين ميان قابل‌توجه است حضور آثاری از کشورهای مختلف دنيا در جشنواره است، که با توجه به قوانين و چارچوبهای حکومت ايران، اغلب اين آثار دچار مميزی و حذف خواهندشد؛ چيزی که پيش‌تر نيز موجب اعتراض برخی فيلمسازان صاحب‌نام بين‌المللی بوده‌است. اين مورد بی‌شک ويژگی نادری است که جشنواره فيلم فجر را در ميان ساير جشنواره‌های دنيا متمايز ساخته‌است. با اين وجود به نظر می‌رسد، بخش رقابتی سينمای بين‌الملل جشنواره نمی‌تواند برای فيلمسازان برجسته بين‌المللی چندان قابل ‌اتکا باشد.

بخش جالب‌ توجهی که امسال با کمک موزه سينما در حاشيه جشنواره عرضه خواهدشد، "شبهای سينمای صامت" است که طی آن ده فيلم شاخص سينمای صامت در تالار موزه به نمايش درخواهد آمد. اين فيلمها را موسيقی زنده، به رهبری شاهين فرهت همراهی خواهد کرد.

از ديگر برنامه‌ها، برپايی بازار بين‌المللی فيلم در حاشيه جشنواره است. يکی از مفيدترين فعاليتهايی که برای توسعه سينمای ايران صورت گرفته ‌است، برپايی همين بازار طی سالهای اخير بوده‌است. پس از سه دوره که بازار توسط سيما فيلم برپا می‌گرديد، از سال ۱۳۷۶ متولی اين کار امور بين‌الملل بنياد سينمايی فارابی شد، و همه ساله در طی ايام جشنواره فجر اين بازار داير بوده‌است. امسال هشتمين بازار بين‌المللی فيلم و برنامه‌های تلويزيونی گشايش خواهد يافت.

ديگر از اقدامات بديعی که همزمان با جشنواره به‌ وقوع خواهد پيوست، انتشار پنج ‌تمبر سينمايی‌ توسط شرکت پست جمهوری اسلامی در همان ايام است. يکی با نقش توأمان سيمرغ جشنواره فجر و پروانه زرين جشنواره کودک؛ ديگری با نقش عمارت باغ فردوس که پيش‌تر يکی از مهم‌ترين مراکز آموزش فيلمسازی بوده و در سالهای اخير به موزه سينما تبديل شده‌است؛ و سه تمبر ديگر با طرحهايی از فيلم گاو ساخته داريوش مهرجويی، فيلم خانه دوست کجاست ساخته عباس کيارستمی و فيلم بچه‌های آسمان ساخته مجيد مجيدی.

برخی اهداف جشنواره بيست ‌وسوم به نقل از عليرضا رضاداد، دبير جشنواره چنين عنوان شده‌است :"
ـ تلاش در جهت ارزيابی کمی و کيفی عملکرد يک ساله سينماگران به وسيله خود آنان و مديريت فرهنگی و سينمايی کشور.
ـ تشويق آثار و فعاليتهای برجسته‌تر با هدف ارتقای کمی و کيفی فرهنگی، هنری و صنعتی سينمای کشور.
ـ شناسايی استعدادهای جديد سينمای کشور و معرفی و ارزيابی استعدادهای آنان.
ـ ايجاد شرايط رقابتی با سينمای قابل‌رقابت در دنيا و تلاش درجهت رشد سينمای کشور به‌نسبت آثار در حال توليد دنيا...."

با وجود تجربه‌اندوزی در برگزاری ۲۳ دوره جشنواره، مطالعه و الگوبرداری از فستيوالهای معتبر جهانی، حمايت ويژه دولت، و نيز صرف بی‌دريغ منابع مالی، جشنواره فيلم فجر در ظاهر و روبنای خود دارای جلوه‌ای مطلوب و جذاب شده‌، اما در پس اين ظاهر هنوز ساختاری حرفه‌ای و نظام‌مند، شکل نگرفته‌است. نگاه اداری و بوروکراتيک، بنيان اين جشنواره و در نتيجه سينمای ما را به‌گونه‌ای آماتوری نگاه داشته‌است.

بحثی نيست که سينمای ايران با اتکا به استعدادهای خود و به مدد حمايتهای بی‌دريغ مسئولان، توفيقهای چشمگيری چه در داخل و چه در سطح بين‌المللی داشته‌است، اما به رغم اين موفقيتها، بنيان سينمای ايران همچنان آماتوری باقی مانده‌است.

جايی که بررسی اقتصاد سينمای ايران حاکی از مشکلات جدی در اين زمينه است، توليدات بالنسبه بالای اين عرصه نه تنها با حمايت، بلکه با همراهی نهادهای دولتی و حکومتی تداوم می‌يابد.

بخش بزرگی از توليدات سينمای ايران در جشنواره بيست ‌وسوم با سرمايه‌های دولتی شکل گرفته‌است. حتی امسال نسبت به سالهای اخير، حضور اين گروه از تهيه‌کنندگان پررنگ‌تر می‌نمايد. نهادهايی همچون: حوزه هنری سازمان تبليغات اسلامی، شبکه‌های مختلف سيما، مرکز گسترش سينمای مستند و تجربی، انجمن سينمای جوانان ايران، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، وزارت آموزش و پرورش، بنياد سينمايی فارابی، و حتی مرکز هنرهای نمايشی سازنده بسياری از آثار بلند، کوتاه و مستند حاضر در جشنواره امسال هستند.

خدمات