لادن پارسی

برگزار کننده اين همايش، بنياد ايران شناسی ايران بود

در ميان اين مقاله ها و تحقيق ها نخست رديابی تاريخی نام خليج فارس در متون کهن فارسی و تاريخ نگاری های مورخان جلب توجه می کرد. اين مقالات در بردارنده شواهد متقن و معتبری در ادبيات کلاسيک و سفرنامه ها و تواريخ بر ايرانی بودن خليج فارس بود و از آنجا که ايرانيان در مورد ايرانی بودن خليج فارس شک و شبهه ای ندارند، می توان از اين متون معتبر تاريخی را برای اقناع مجامع بين المللی استفاده کرد.

در دومين همايش ملی ايران شناسی علاوه بر سرشناس ترين اساتيد و پژوهشگران ايرانی، ايران شناسانی از کشورهای هند، روسيه، پاکستان، ترکيه، تاجيکستان، آذربايجان، ارمنستان، گرجستان، چين و ژاپن شرکت داشتند.

مباحث ايران شناسی در گروه های تخصصی طرح می شد. گروه های تخصصی در حوزه های ادبيات، باستان شناسی، اقتصاد، تاريخ و جغرافيا، جغرافيای تاريخی و تاريخ محلی، زبان های ايرانی و زبان شناسی، فرهنگ عامه و مردم شناسی ايران، فلسفه کلام و معارف اسلامی، هنر ايران، سياست و روابط بين الملل، تاريخ علم و تعليم و تربيت در ايران، هر روز نشست هايی داشتند و گاه بيش از صد و بيست مقاله در روز خوانده می شد.

تعدادی از مقاله ها به جز ايرانشناسان برای ايران دوستان نيز قابل تامل و تعمق بود. به چکيده بعضی از آنها اشاره می شود.

ايران سرزمين جوانمردان

به گزارش خبرگزاری ميراث فرهنگی در اين همايش دکتر فاطمه مدرسی استاد دانشگاه اروميه مقاله ای با عنوان " ايران خاستگاه فتوت " ارائه کرد.

او در اين مقاله نخستين جوانمردان تاريخ ايران را سواران، يلان دلير و نام آور دوره هخامنشی که " ارتشتاران " بودند، معرفی می کند.

دکتر مدرسی معتقد است جوانمردی با سنت پهلوانان دوران اشکانی و آيين مهر نيز، پيوندی تاريخی و فکری دارد. او در اثبات اين موضوع به مطالعه تطبيقی ميان آيين مهری و زورخانه ها و ارتباط زورخانه ها با جوانمردی در ميان رسوم رايج در معابد مهری ايران و روم در دوره اشکانی می پردازد و مشابهت ها و همانندی های آنها را برمی شمرد.

خانم مدرسی نخستين شباهت زورخانه ها با معابد مهری را در نوع بنای آن می داند و نوع بنای زورخانه ها که معمولا در گودی واقع می شود، به معابد مهری که در غارها بود، شباهت دارد. دکتر مدرسی چيدمان داخل زورخانه را جزء به جزء با چيدمان داخل معابد مقايسه می کند و هر دو را کاملا شبيه می يابد.

ايران شناسان غير ايرانی نيز در همايش حضور داشتند

دکتر مدرسی مشابهت های ميان رسوم و آداب زورخانه با آيين مهر را به اختصار چنين آورده است: کشتی گرفتن، آداب دست دادن و پيمان دوستی بستن، زنگ زدن، وجود قمه، دشنه يا چاقو ميان ورزشکاران زورخانه ای با دشنه ای که مهر به هنگام زادن با خود داشت و سلاح اصلی او بود، همانندی دقيق دارد؛ در آداب زورخانه چون پهلوانی به مقام استادی می رسيد و کمال تن و روان می يافت، از طريق پيشوايان طريقت تاج فقر بر سر می نهاد، در سنت پهلوانی ايرانی، همچون آيين مهری مردان پس از رسيدن به سن بلوغ، می توانند به سلک پهلوانان درآيند، زنان را در معابد مهری و در زورخانه ها راه نيست، پهلوان در گود زورخانه مانند مهر به هنگام زايش که جامه ای بر تن نداشت، برای ابراز نهايت از خودگذشتگی عريان به ميدان می آيد و تنها لنگی بر کمر می بندد، پهلوانان يکديگر را برادر، هم مسلک يا يار می خوانند که اين کار در ميان مهرپرستان نيز ديده می شود.

منشاء عدد هفت در باورهای ايرانی

حسن شهرستانی عضو هيئت علمی دانشگاه هنر در مقاله خود در همايش ايران شناسی به ويژگی های عدد هفت در فرهنگ ايرانی پرداخته است.

آقای شهرستانی به نقش و اشکال مختلف عدد هفت در افسانه ها اشاره کرده و برخی از اين اشکال را چنين برشمرده است: هفت دختر، هفت پسر، هفت خواهر و برادر، هفت شاهزاده، هفت پيرمرد، هفت ديو، دنيای هفتم زيرين، آسمان هفتم، هفت خم خسروی، هفت جفت کفش آهنين، اژدهای هفت سر و..

او نوشته که هفت نزد همه اقوام، رقم کامل پنداشته شده است. زيرا اگر از رقم ۱ مظهر يگانگی، رقم ۲ مظهر دوگانگی بگذريم، ارقام ۳ و ۴ به ترتيب نخستين اعداد مذکر و مونث اند، و فضيلت و مزيت رقم ۷ نيز که حاصل جمع آن دو است، در همين است.

رقم هفت کنايه ار هفت تن آدمی، هفت حالت ماده، هفت قوه نفس و ذهن انسان، هفت مرتبه وجود يا معرفت و هفت مرحله تکامل است.

شهرستانی با نقل قصه هفت براداران می نويسد: " اين هفت برادر که تجسم هفت بدن انسان يا هفت مرتبه وجودند در واقع يک تن بيش نيستند. به موجب حکمت عرفانی و باطنی، آدمی هفت جسم دارد که نخستين سنگين ترين و آخرينش لطيف ترين آنهاست. شش جسم به مثابه جامه هايی است که روح در سير تعالی، يکی پس از ديگری می کند و به دور می افکند. هفتمين برادر، انسان معنوی و جاودانی است. شش برادر ميرنده و خاکی اند و هفتمين برادر منجی و رهايی بخش و مظهر بقا و ابديت است. بنابراين عدد شش خود آدمی است، بدون عنصر نجات بخشی که وسيله پيوند او با الوهيت است."

ايرانيان و ارمنيان

علی بلوکباشی استاد دانشگاه در اين همايش درباره تاثير روابط ايرانيان و ارمنيان بر رفتارهای فرهنگی - آيينی يکديگر سخن گفت.

او ضمن اشاره به روابطی که از ديرباز و از آغاز تاسيس دولت ماد ( ۷۰۵ تا ۵۵۰ قبل از ميلاد ) ميان ايرانيان و ارمنيان وجود داشت، گفت در دوران پيش از مسيحی شدن ارامنه، فرهنگ و انديشه ايرانی تاثير بسيار ژرفی بر فرهنگ و انديشه ارمنی گذاشت.

او سپس گفت ارمنيان پيش از پذيرش دين مسيح به ايزدان و الهگانی مانند ايزدان سه گانه آرامزد، آناهيت و اهگن معتقد بودند و تنديس آنها را در معابدشان نيايش می کردند.

به گفته آقای بلوکباشی، خدايان سه گانه و ايزدان و الهگان ديگری مانند مهر، نانه، تير و اسپندارمذ که همه خاستگاه ايرانی داشتند، از زمان مادها به اين سو که ارمنستان زير سلطه و فرمان دولت های ماد، هخامنشی و اشکانی بود، جای ايزدان و الهگان ارمنيان را در دوره اساطيری پيش از تاريخ اين قوم گرفته است. به طور مثال از نام و چگونگی پرستش الهه عشق و باروری ارمنيان در دوره فرهنگ اساطيری بومی آگاهی نداريم، ولی می دانيم که ايزدبانوی ايرانی آناهيتا، جای الهه بومی ارمنيان يعنی سارکيسيان و هاکوپيان را گرفته است.

"آرامزد ايزد بزرگ و اصلی ارمنيان " آفريننده آسمان و زمين " و پدر همه خدايان و الهگان همان اهورامزدا يا اورمزد، ايزد ايرانيان بود که پانزدهمين روز هرماه به نام او ناميده می شد. آناهيت ارمنی که يونانيان نام او را انائيتيس نوشته اند، همان الهه اوستايی ايرانيان بود که ارامنه او را دختر آرامزد و ستوده ترين الهگان و فره و زندگی ارمنستان، زندگی بخش، مادر همه خردها، خيرخواه نژاد بشر توصيف کرده اند."

علی بلوکباشی گفت: " آگاتانگلوس" مورخ ارمنی درباره اهميت خدايان، به ويژه آناهيت در ميان ارمنيان می گويد که ارمنيان روز تيرداد را در چهاردهمين هفته پس از عيد پاک جشن می گرفتند و آن را جشن آب پاشی واردادار می ناميدند، اين جشن تاکنون در بين ارمنيان باقی مانده است.

ارمنيان مسيحی روز بيست و يکم ماه هفتم ارمنی را مه کان يعنی همان مهرگان بزرگ در تقويم زرتشتی می ناميدند و آن را جشن می گرفتند.

هزار و يکشب و منشاء آن

محمد جعفری ( قنواتی‌) در اين همايش از هزار و يکشب سخن گفت. او پس از ذکر مقدمه ای در مورد اختلاف نظری که در باره منشاء ايرانی يا عربی هزار و يک شب وجود دارد به تقسيم بندی داستان های اين مجموعه به سه گروه هند و ايرانی، بغدادی و مصری اشاره کرد و سپس برخی نشانه های برون متنی و درون متنی کتاب هزار و يک شب را مبين استمرار حضور و وجود عناصر مهمی از فرهنگ و ادب ايرانی در بخش های قابل توجهی از اين کتاب، حتی در شکل کنونی آن برشمرد.

او با مراجعه به قصه های شفاهی منتشر شده و متون کلاسيک فارسی به اين نکته دست يافته که دست کم چهار تا پنج روايت از قصه های هزار و يکشب در ميان قصه های شفاهی منتشر شده انجوی شيرازی و گلين خانم وجود دارد.

آقای قنواتی سپس اين سئوال را طرح می کند که:" با توجه به اينکه پس از ترجمه هزار افسان ( نسخه اوليه هزار و يکشب در زبان پهلوی که از نظر تاريخی مقدم بر هزار و يک شب فعلی است ) به عربی، متن پهلوی آن از ميان رفته و تا قرن نوزدهم ميلادی هيچ ترجمه کاملی از اين کتاب به زبان فارسی موجود نبوده است ( اگر وجود داشته، اطلاعی از آن در دست نيست )، آيا اين موضوع اتفاقی و از مقوله توارد است يا به قرابت و همسانی اين قصه ها و بن مايه های آنها با فرهنگ ايرانی ارتباط دارد؟ آيا نياکان ما با نقل سينه به سينه اين قصه ها، بخشی از روايت های هزار افسان را از تاراج ايام مصون نگه داشته اند؟"

بنياد ايران شناسی در سال 1376 با هدف دستيابی همه جانبه علمی و فنی به مظاهر پرشمار فرهنگ و تمدن ايران و گسترش مرزهای آگاهی در قلمرو شناخت ايران به مديريت دکتر حسن حبيبی تشکيل شد. نخستين همايش اين بنياد در خرداد ۱۳۸۱ برگزار شد.