شاهرخ گلستان

نمايی از فيلم زيارت ساخته بهمن کيارستمی

بهمن کیارستمی که چند سالی است به دور از وسوسه پا گذاشتن به جای پای پدر، مشغول تهیه فیلم های مستند است، در آخرین فیلم خود زیارت به شور و شوق دیوانه وار ایرانیان برای رفتن به کربلا پرداخته است و موفق شده است صحنه هایی دیدنی و گاه حیرت انگیز و تکان دهنده را برای فیلمش ضبط کند.

در فیلم زیارت می بینیم که عاشقان زیارت مرقد، مردمی که مظهر شهامت و راستی و مظهر مبارزه با زورگویی و ریا بودند چگونه با خدعه، گریه و زاری می کنند؛ چگونه با ندبه به مأموران مرزی دروغ می گویند و چگونه با اوراق و مدارک جعلی و یا با مخفی شدن زیر چادر کامیون های بارکش، می خواهند خود را به کربلا برسانند.

بهمن کیارستمی که در آغاز قصد داشت با کاروانی از زائران به عراق برود، وقتی مرز مهران را آنچنان آشفته از انبوه زائرانی یافت که اجازه ورود به عراق را نداشتند، همان جا ماند و فیلمش را در میان همان - به گفته خودش - در برزخ مانده ها ساخت.

بهمن کیارستمی با اشاره به صحبت مردی که در فیلم می گوید: "ما در این پارک سه شب خوابیده ایم و اگر نگذارند، آنقدر می مانیم تا برویم"، گفت: "اینها اگر به روستایشان برگردند و بگویند نتوانستیم برویم کربلا، یک آبروریزی بزرگ برایشان خواهد بود. این چیزی است که خودشان می گفتند و بنابراین به هر قیمتی که شده می خواهند بروند".

در فیلم می بینیم که مأموران به دلایل مذهبی بسیاری از رفتارهای خلاف قانون را نادیده می گیرند و همینطور جسدهای زائرانی را می بینیم که با عبور از مرزهای غیر مجاز، در بیابان های عراق از تشنگی مرده اند و یا با عبور از روی مین های زمان جنگ تکه پاره شده اند و می بینیم که برخی از مقامات مذهبی از جمله آیت الله منتظری زیارت را در آن شرایط غیر لازم و حتی حرام اعلام می کنند.

فیلم دیگر تابو که می توان آن را "ممنوعه ها يا محرمات" نامید، دومین ساخته میترا فراهانی است.

نمايی از فيلم تابو ساخته ميترا فراهانی

فیلم با نگاهی به مثنوی "زهره و منوچهر" ایرج میرزا که در آن زهره از آسمان می آید تا طعم عشق و همآغوشی را به منوچهر بچشاند، به مسئله عشق ورزی و روابط جنسی دختران و پسران جوان در جامعه امروز ایران می پردازد.

فیلم هرچند که ساختار سینمایی منسجم و جا افتاده ای ندارد، با مصاحبه های متعدد و با نمایش صحنه هایی که فقط می شود آنها را با دوربین ویدیو و در بیابان های برهوت تهیه کرد، با بی پروایی هایش در کلام و تصویر، کنکاشی است در روابط قبل از ازدواج و به خصوص در مسأله بکارت و اهمیت آن در زندگی آینده دختران جوان، و اینکه جوانان امروز ایران در روابطشان با یکدیگر چگونه سعی می کنند با محدودیت های مذهبی و سنتی کنار بیایند.

میترا فراهانی درباره انگیزه و هدفش از ساختن این فیلم گفت: "خرده حساب ها و مسائلی داشتم با سنت های جامعه ای که در آن زندگی کرده بودم. من مشکلات خودم را به شکلی برای خودم حل کرده بودم ولی در دور و بر خودم، بسیار بسیار می دیدم که این مشکلات وجود دارند."

او در اینجا برایم مثالی زد:

"یکی از دوستانم را چندی پیش بعد از مدتی طولانی دیدم. او ازدواج کرده بود و من خبر نداشتم. از زندگی تازه اش و از شوهرش پرسیدم. او ضمن اظهار رضایت از شوهرش گفت به هر حال آدمی بود که با باکره نبودن من مشکلی نداشت. من واقعاً جا خوردم. قبلاً فکر کرده بودم که شاید در فیلم بیش از اندازه به مسئله بکارت پرداخته ام، اما وقتی حرف او را شنیدم که دلیل رضایت او از شوهرش این مسئله باشد، این واقعاً جای فکر کردن دارد."

"کسانی با آدم درد دل می کنند و آدم می فهمد که آنها نمی توانند آنطور که دلشان می خواهد زندگی کنند. به خاطر مسائل مذهبی و سنت ها نمی توانند".

"آدم دور و برش می بیند. زیاد می بیند".