پرويز جاهد

تعريف گريرسن از فيلم مستند که آن را "گزارش و تفسير خلاق واقعيت" خوانده است، هنوز از معتبرترين و قابل استنادترين تعريف هائی است که توسط نظريه پردازان سينما در اين مورد ارائه شده است

اين جايزه همه ساله از سوی بنياد جان گريرسن و به ياد اين مستند ساز برجسته انگليسی و بنيانگذار جنبش سينمای مستند بريتانيا، به بهترين فيلم های مستند سال تعلق می گيرد.

جان گريرسن، از پيشگامان سينمای مستند بريتانيا به شمار می رود و نقش بسيار موثری در شکل گيری جنبش سينمای مستند( دهه های ۳۰ و ۴۰) و توليد تعدادی از ارزشمند ترين آثار مستند سينمای جهان داشته است.

با اينکه گريرسن در مقام کارگردان، تنها يک فيلم مستند ساخت ( صيادان-۱۹۲۹)، اما در مقام منتقد، نظريه پرداز سينمای مستند و تهيه کننده، بر سبک و محتوای فيلم هائی که در مجموعه های زير نظر او ساخته شدند، بسيار تاثير گذار بود.

وی با تاسيس واحد فيلم "انجمن بازاريابی امپراطوری" (EMB) در ۱۹۲۹، مستند سازان برجسته ای چون، بازيل رايت، آرتور التون، پل روتا، استوارت لگ، و هری وات را دعوت به کار کرده و به دنبال آن با تعطيل شدن اين انجمن در ۱۹۳۳، واحد فيلم را به اداره پست عمومی بريتانيا منتقل می کند.

اين واحد نه تنها به توليد فيلم های ارزشمند مستند پرداخت، بلکه نفش يک کارگاه فيلمسازی و مدرسه سينمائی را برای مستند سازان جوان و مستعد آن دوره بازی کرد. برخی از مهمترين فيلم هائی که توسط گريرسن و همکاران او در فاصله بين سالهای ۱۹۳۰ تا ۱۹۳۹ ساخته شد، عبارتند از: پست شبانه (بازيل رايت)، دريای شمال (هری وات)، ترانه سيلان (بازيل رايت)، بی بی سی صدای بريتانيا (استوارت لگ)، بی بی سی در ويت ويچ (هری وات) و صدای دنيا (آرتور التون).

گريرسن همچنين در انتشار نشريات سينمائی مهمی چون، "سينما کوارترلی" و "ورلد فيلم نيوز" نيز نقش داشته است. تعريف او از فيلم مستند که آن را "گزارش و تفسير خلاق واقعيت" خوانده است، هنوز از معتبرترين و قابل استنادترين تعريف هائی است که توسط نظريه پردازان سينما در اين مورد ارائه شده است.

او را پدر سينمای مستند بريتانيا خوانده اند. جوايز گريرسن در ۹ بخش مختلف به شرح زير به فيلم ها وسينما گران برگزيده اهدا شد:

بهترين فيلم مستند سينمائی

در اين بخش که امسال به فهرست جوايز گريرسن افزوده شد، از ميان فيلم های ايلين: زندگی و مرگ يک قاتل زنجيره ای ساخته نيک برومفيلد (در باره يک زن قاتل آمريکائی که در زندان در انتظار اعدام به سر می برد)، لمس خلا ( کوين مک دونالد)، دستگيری خانواده فريدمن( آندرو جارکی) و مرگ در غزه ساخته مشترک جيمز ميلر و سارا شاه (فيلمی که در آن صحنه کشته شدن جيمز ميلر کارگردان فيلم بر اثر شليک سربازان اسرائيلی نشان داده می شود)، فيلم فريدمن ها در کادر، جايزه بهترين فيلم مستند سينمائی را به دست آورد.

فيلم "فريدمن ها در کادر" جايزه بهترين فيلم مستند سينمايی را گرفت

بهترين مستند سرگرم کننده

در اين بخش، فيلم شاهزاده : دختر نمايش و من ساخته کلر بی ون که فيلمی افشاگرانه در باره رابطه مريلين مونرو و لارنس اليويه بازيگر شهير انگليسی بود، از ميان فيلم های مردانی در لباس چسبان (ساتان موريس)، تقليد کن: مربی سگ ( پاتريک هولند) و دوشيزگان صندوقچه گمشده ( راس کلپهام و ديويد بتريج)، به عنوان بهترين فيلم مستند سرگرم کننده انتخاب شد.

بهترين مستند تاريخی

جايزه بهترين فيلم مستند تاريخی به فيلم دان کرک: داستان سربازان ساخته پيتر گوردون، تعلق گرفت. اين فيلم، مستندی جذاب و ديدنی در باره جنگ جهانی دوم و خاطرات سربازان پير بازمانده از اين جنگ و حوادث روزD- Day است که با استفاده از نماهای آرشيوی، صحنه های بازسازی شده و گفتگو با سربازان ساخته شده است. فيلم های عجايب هفتگانه جهان صنعتی: کشتی بزرگ ساخته کريستوفر اسپنسر(در باره صنعت کشتی سازی در اوايل قرن صنعتی با تمام سختی ها و خطرات اش)، فرار بزرگ ساخته مارک ردايس (در باره فرار دسته جمعی تعدادی از زندانيان جنگ جهانی دوم از زندان نازی ها که بر اساس آن جان استورجس فيلم داستانی مشهوری با همين عنوان ساخت)، و تتريس: از روسيه با عشق ساخته مگنس تمپل نيز از ديگر فيلم های نامزد دريافت اين جايزه بوده اند.

"آيلين: زندگی و مرگ يک قاتل زنجيره ای" نامزد دريافت بهترين فيلم مستند سينمايی بود

بهترين مستند ساز جوان

پاتريک کولرتون کارگردان فيلم تکان دهنده کودکی که پوستش کنده می شود ، جايزه بهترين مستند ساز جوان را دريافت کرد. اين فيلم آخرين روزهای زندگی سخت و رنج آور مردی ۳۶ ساله را به تصوير کشيده بود که از نظر جسمی و فکری رشد نکرد و کودک ماند و سرانجام به دليل شدت بيماری پوستی و زخم های دردناک و دلخراش اش از پا درآمد.

اندی گلين برای فيلم زيبای ذهن های متحرک ( فيلمی که به شيوه انيميشن و کاملا اکسپريمنتال با ترکيب شگفت انگيز رنگ ها و نقش ها و خطوط گرافيکی، تصوير تازه ای از جهان صنعتی و مدرن ارائه می کرد) و استبان اوبارا برای فيلم جنگ مثل جنگ احساس می کند از رقبای کولرتون برای دريافت اين جايزه بوده اند.

بهترين سريال تلويزيونی مستند

ژانر مجموعه های مستند تلويزيونی از موفق ترين و پربيننده ترين ژانر های مستند است. از ميان چهار مجموعه تلويزيونی مستند، کمک کن صادق باشم ( کيتی بی ليف)، تعطيلات در منطقه خطرناک ( ويل دوز)، اعتماد ملی ( پاتريک فاربز) و ساختن کانال پاناما از مجموعه عجايب هفتگانه جهان صنعتی (ساخته دبورا کد بری)، سريال اعتماد ملی برنده جايزه بهترين مجموعه مستند تلويزيونی شد.

بهترين فيلم مستند در باره هنر

اين ژانر نيز که می رفت برای هميشه فراموش شود، در سالهای اخير با شکل گيری شبکه چهار تلويزيون بريتانيا (Channel Four) و BBC FOUR دوباره احيا شد. اين ژانر تمام فيلمهائی را که در باره هنرمندان رشته های مختلف هنری از سينما گرفته تا موسيقی، تئاتر و هنرهای تجسمی را در بر می گيرد.

در اين بخش، جايزه گريرسن به فيلم جرج اورول: زندگی در ميان تصاوير ساخته درخشان کريس دورلاکر تعلق گرفت. نمايشگاه هنر: از چه سنی می توانی يک هنرمند باشی؟ ساخته اما ديويس در باره کودکان يازده ساله ای که کارهای نقاشی خود را در يک گالری هنری به نمايش گذاشته اند، ديگر نامزد دريافت اين جايزه ارزنده بود.

"جرج اورول: زندگی در ميان تصاوير" جايزه بهترين فيلم مستند در باره هنر را گرفت

بهترين مستند علمی

اين نوع مستند نيزکه بيشتر برای تلويزيون ساخته می شود، درصد بالائی از توليدات مستند سينمای بريتانيا را تشکيل می دهد.جايزه اين بخش نيز به فيلم مستند علمی پروژه پولترگيست ساخته ديويد سينگتون اهدا شد. سينگتون دراين فيلم به انرژی اتمی و انفجار هسته ای پرداخته است. ضربه مغناطيسی ( دونکان کوپ)، در جستجوی واکسن ايدز (آدريان پينک)، و تئوری همه چيز: رويای اينشتين ( ديويد هيک من) ، فيلم های منتخب ديگر اين بخش بودند.

بهترين مستند بين المللی

فيلم های منتخب اين بخش بيانگر اين واقعيت است که داوران بنياد گريرسن برخلاف تلقی او از فيلم مستند، صرفا به دنبال موضوع های جنجالی و مورد توجه مردم عادی بوده اند و از اين نظر بسياری از فيلم های مستند ارزشمند سينماگران بين المللی از جمله کار درخشان فرناندو سولاناس در باره آرژانتين امروز و مسائل مبتلای آن، از چشم آنها دور مانده است.

سفر قدرت ساخته پل دولين (در باره مشکل برق در گرجستان پس از سقوط کمونيسم)، به سکوت ادامه نده ساخته ليل الکساندر (در باره ازدواج زنان همجنس گرای يهودی)، زنده ماندن بهتر از مردن است ساخته فيلمساز چينی وی جون چن (در باره خانواده های فقير چينی که با فقر و بيماری ايدز دست و پنجه نرم می کنند) و راه حل نهائی ساخته رامش شارما از هند (در باره جنگ هندوها و مسلمانان در هند و شستشوی مغزی کودکان توسط بزرگسالان متعصب)، از فيلم های انتخابی اين بخش بودند که از ميان آنها فيلم زنده ماندن بهتر از مردن است اين جايزه را به دست آورد.

بهترين فيلم مستند معاصر

و در پايان جايزه بهترين فيلم مستند معاصر به فيلم وحشت در مسکو به کارگردانی دان ريد اهدا شد.

موضوع اين فيلم در باره انفجار تئاتر مسکو توسط تروريست های چچنی است و جنبه قابل توجه کار فيلمساز استفاده از تصاوير ويدئويی از درون سالن تئاتر به هنگام اشغال آن توسط تروريست هاست که با دوربين خانگی يکی از تماشاگران حاضر در سالن گرفته شده است. پليس مخفی (توبی اسکال تارپ- مارک دالی) در باره روحيه نژاد پرستی در سيستم پليس بريتانيا، درون فکر يک بمب گذار انتحاری ( تام رابرتز) در باره محاکمه يک مسلمان بنياد گرا به اتهام شرکت در عمليات انتحاری انفجار اتوبوس، و رفتار بد ساخته هيلاری کلارک در باره بدرفتاری والدين با کودکان، فيلم های برگزيده ديگر اين بخش بودند.

تجليل از يک عمر فعاليت مستند سازی جاناتان جيلی (۲۰۰۳-۱۹۴۳)

در کنار اهدای جايزه گريرسن به فيلم های برگزيده، از جاناتان جيلی مستند ساز پرکار تلويزيون بريتانيا که به تازگی درگذشته است تجليل به عمل آمد. برگزارکنندگان برنامه، نگاه تصويری جيلی ، فلسفه او نسبت به زندگی، و تمرکز او را بر روی لحظات عادی و پيش پا افتاده زندگی مردم ستودند. به سوی پايان جهان ، داستان امپاير استيت و داستان هائی از اکلاهما لند از جمله مشهورترين مستند های تلويزيونی جاناتان جيلی است.