ابوالحسن نجوا کارشناس موسيقی

از اين سه اثر دو آلبوم به اجرای مشترک وی با آهنگسازی پرويز مشکاتيان و يک آلبوم به بداهه نوازی و بداهه خوانی وی با يک نوازنده نه چندان نام آشنای تار به نام حسين مجيديان اختصاص دارد.

به جز بداهه خوانی خزان و آرزو عمده قطعات اين دو اثر مشترک با مشکاتيان و گروه عارف، پيش از اين توسط عليرضا افتخاری در آلبوم مقام صبر ( کنسرت مرکب خوانی با مبنا قرار دادن دستگاه راست پنجگاه) و خود زنده ياد بسطامی در آلبوم مژده بهار انتشار يافته بود.

مقايسه ميان اجرای افتخاری و آنچه که از اجرای بسطامی در اين آلبوم آمده است، از برتری اجرای افتخاری حکايت می کند و از صدای اوج منحصر به فرد بسطامی در اين اجرا کمتر نشانی بروز يافته است.

به تعبير فنی تر انتشار اين اجرا در شرايط معمولی بازار نوار ايران کمتر مجال ظهور پيدا می کرد، چنانکه ناشر اين دو اثر مشترک با مشکاتيان، چند ماه پيش از حادثه بم و در آلبومی که با عنوان منتخب بيست سال آثار پرويز مشکاتيان، انتشار داده بود، حتی ازمعروفترين کارهای بسطامی و مشکاتيان (‌يعنی آلبوم افشاری مرکب يا وطن من) تصنيف يا قطعه ای را در آن مجموعه نگنجانده بود.

همين موضوع نشان می داد که ايرج بسطامی اگرچه صدايش نزد اهل فن و نيز علاقه مندان صدايش جايگاه ويژه ای داشت، و بسياری وی را استثنايی در آواز ايرانی قلمداد می کردند، اما در نزد برخی از اهالی موسيقی ونيز موسسات توليد آلبوم موسيقی به چهره ای فراموش شده تبديل شده بود. شايد همين کم توجهی ها بود که اين هنرمند محجوب و فروتن را اندک اندک از فضای شهر تهران و مناسبات نه چندان شفاف اهل موسيقی به حاشيه و سپس به کرمان و در ۶ ماه آخر پيش از زلزله، به شهر بم راند.

روی جلد آلبوم بداهه خوانی ايرج بسطامی

اما جان باختن بسطامی در زير آوار زلزله دهشتناک بم، جرقه ای بود تا جامعه ايران مظلوميت مردم بم و مصيبت جانسوز از کف رفتن ۴۰ هزار انسان را در صدای خسته و محزون اين آوازه خوان ميانسال بازجويد.

همين توجه مردم سبب شد تا سوداگران بازار موسيقی نيز به تکاپو بيفتند و با استفاده از فضای تألم ‌برانگيزی که نسبت به مردم مصيبت‌ ديده بم و ايرج بسطامی به وجود آمده بود، تمامی آثاری را که او خوانده بود، در کمتر از يک هفته تجديد چاپ کنند.

موسسات و شرکتهايی که تا پيش از اين تنها به ذکر نام بسطامی در روی جلد نوار اکتفا می کردند، پس از اين حادثه عکسهای متفاوتی از وی را در روی جلد آوردند. اما کمتر ناشری حاضر شد بخشی از سود اين کار را به خانواده بسطامی که در همين حادثه نزديک به ۵۰۰ تا ۶۰۰ تن از قوم و خويشانش را در زلزله از دست داده بودند، ببخشد.

محمد علی بسطامی (‌برادر ايرج ) که پيگير قراردادهای برادرش با شرکتهای ياد شده بود، به رغم تلاشهای فراوان و به جهت آنکه دستمزد تمامی آثار ياد شده پيش از اين به ايرج پرداخت شده بود، نتوانست صاحبان حقوقی اين آثار را به پرداخت بخشی از اين سود که به نظر می رسيد تمامی آن از همين حادثه ايجاد شده بود راضی کند.

بر همين بنياد بود که وی به سراغ برخی کارهای خصوصی برادرش رفت تا بتواند از طريق انتشار آنها، بر بخشی از آلام بازماندگان اين خانواده مرهمی نهد. محمدعلی بسطامی در بروشور آلبوم خزان و آرزو از همکاری و همراهی سه استاد نامی و پيشکسوت موسيقی ايران ( بيژن ترقی، ترانه سرا و پرويز ياحقی و همايون خرم، آهنگساز) قدردانی کرده و وعده داده است که در آينده نزديک برخی ديگر از کارهای خصوصی برادرش را در دسترس علاقه مندان آثار او قرار دهد.

ناشر کار ( شرکت نواگر ) نيز ضمن اذعان به شرايط غير حرفه ای ضبط اين آثار که بدون تمرين و خارج از محيط استوديو فراهم آمده است، وعده داد که تمامی کوشش خود را به کار خواهد برد تا با استفاده از ابزارهای مدرن پالايش صوتی، آثار را شنيدنی تر کند که تلاش آنها در همين اثرهم بروز و ظهور پيدا کرده است.

از سوی ديگر گفته می شود که همزمان با سالگرد زلزله بم اثر مشترک ايرج بسطامی با کيوان ساکت با عنوان بی کاروان کولی در دسترس علاقه مندان قرار گيرد.

آلبوم خزان و آرزو در دو آواز دشتی و اصفهان و با اجرا و بازنوازی آثاری از استادان جليل شهناز و احمد عبادی تدوين شده است. اوج صدای بسطامی که ويژگی منحصر به فرد اين آوازه خوان بمی بود در اين اثر هم در گوشه هايی خود را نشان می دهد، اوجی که با حزن و طمانينه ای آرامش بخش همراه بوده و خواهد بود و صدای خسته از بی وفايی های روزگار را می توان در سکوت کويری اش به گوش جان شنيد.