ابوالحسن نجوا

بافت اين سرود و اشعار آن به گونه ای است که تمامی گروههای سنی از کودک تا بزرگسال می توانند آن را اجرا کنند.

فرهاد فخرالدينی که رهبری ارکستر ملی را بر عهده داشت، پيش از اجرا از شصت ساله شدن "ای ايران" خبر داد که به گرمی از سوی حاضران استقبال شد چنانکه جمعيت حاضر در تالار وحدت همصدا با نوازندگان و خوانندگان ارکستر ملی، گروه کری ۷۰۰ نفره شکل دادند و سرود را مانند اولين اجرای آن در 60 سال پيش دسته جمعی خواندند.

سرود ای ايران در ۲۷ مهر سال ۱۳۲۳ در تالار دبستان نظامی دانشکده افسری فعلی و در حضور جمعی از چهره های فعال موسيقی ايران متولد شد.

اگرچه نام بنان در موسيقی آوازی ايران شهرتی افسانه ای دارد، اما بسياری از کارشناسان موسيقی اجرای اسفنديار قره باغی را بهترين اجرای تکخوان از اين سرود می دانند. قره باغی از صدايی پر و استوار برخوردار بود و بسياری از سرودهای حماسی حاصل صدای وی است.

اين قطعه را روح الله خالقی آهنگساز نامدار روی شعری از حسين گل گلاب ساخت. ويژگی شعر ای ايران آن است که واژگان آن تنها از زبان فارسی است و واژگان بيگانه در آن راه نيافته است.

سرود ای ايران در فضايی حماسی و در آواز دشتی ساخته شده است. گفته می شود که ملودی اصلی و پايه ای کار از برخی نغمه های موسيقی بختياری که از فضايی حماسی برخوردار است، گرفته شده است.

با پرداخت و تنظيم حرفه ای زنده ياد خالقی اين سرود در اجرای نخست به صورت کرخوانده شد، اما ساختار محکم شعر و موسيقی آن سبب شد تا در دهه های بعد خوانندگان مطرحی همانند غلامحسين بنان و نيز اسفنديار قره باغی آن را به صورت تکخوانی هم اجرا کنند.

اگرچه نام بنان در موسيقی آوازی ايران شهرتی افسانه ای دارد، اما بسياری از کارشناسان موسيقی اجرای اسفنديار قره باغی را بهترين اجرای تکخوان از اين سرود می دانند. قره باغی از صدايی پر و استوار برخوردار بود و بسياری از سرودهای حماسی حاصل صدای وی است.

پای اين سرود به سينما هم کشيده شد. در سالهای پايانی دهه شصت ناصر تقوايی فيلمساز صاحب نام ايرانی از زنده ياد حسين سرشار، خواننده صاحب نام موسيقی کلاسيک و اپرا، خواست نقش معلم سرودی را بر عهده بگيرد که به دانش آموزان سرود ای ايران را آموزش می دهد.

اين فيلم که نام ای ايران را بر خود داشت در فضايی کميک ماجرای ساخت و اجرای اين سرود و همزمان وقوع انقلاب ايران را در يکی از شهرهای کوچک شمالی به تصوير می کشد.

درسالهای اوليه پس از انقلاب اين سرود برای مدت کوتاهی به عنوان سرود ملی از راديو و تلويزيون پخش می شد، ‌اما با سيطره گرايشهای ضد ملی گرايی، اين سرود هم چند سالی از رسانه های داخلی ايران حذف شد تا اينکه در يک دهه اخير به تناوب از اين سرود در مناسبتهای مختلف تاريخی استفاده شده و می شود.

بافت اين سرود و اشعار آن به گونه ای است که تمامی گروههای سنی از کودک تا بزرگسال می توانند آن را اجرا کنند. همين ويژگی سبب شده است تا اين سرود در تمامی مراکز آموزشی و حتی کودکستانها قابليت اجراداشته باشد.

ويژگی ديگر فراگيری اين سرود به لحاظ امکانات اجرايی است که به هر گروه ، يا فرد امکان می دهد تا بدون ساز نيز آن را اجرا کنند. ضمن انکه در اين سرود تلفيق شعر و موسيقی نيز به شکلی استادانه صورت گرفته و موسيقی در نقطه های اوج و حماسی تر خود روی بيتهای حماسی تر نشسته است.

ای ايران از چنان محبوبيت و عموميتی بين ايرانيان برخوردار است که شايد بتوان آن را سرود ملی غير رسمی ايران ناميد.