لادن پارسی

ميدان حسن آباد در سال 1311

منطقه ای که بازار تهران و ميدان حسن آباد در آن واقع شده از محدوده های تحت حفاظت سازمان ميراث فرهنگی محسوب می شوند و هرگونه تغيير و ساخت و ساز در آنها بايد مطابق قوانين ميراث فرهنگی و پس از اخذ مجوز از اين سازمان انجام شود.

او گفته است در صورت ادامه ساخت و سازهای غير مجاز درمحدوده بناهای تاريخی اين منطقه، سازمان ميراث فرهنگی با استفاده از اختيارات قانونی خود ادامه کار را متوقف خواهد کرد.

با انعکاس گسترده اين خبر در مطبوعات، روابط عمومی شهرداری منطقه ۱۲ ضمن تکذيب خبر، سخنان مدير کل ميراث فرهنگی را مستند ندانست.

اسکندر مختاری معاون حفظ و احيای ميراث فرهنگی استان تهران ادعاهای ميراث فرهنگی را کاملا مستند و موثق خواند و گفت سازمان ميراث فرهنگی پيرو اعتراض های مکرر، نامه اعتراض آميزی هم به کميسيون فرهنگی شورای اسلامی شهرتهران و شهرداری منطقه ۱۲ ارسال کرده است.

او تاکيد کرد که ميراث فرهنگی تا رسيدن به نتيجه قطعی اين موضوع را پيگيری خواهد کرد.

ميراث فرهنگی يا شهرداری

مسجد امام در بازار تهران

علی صابرظفرقندی شهردار منطقه ۱۲ نيزدر پاسخ سازمان ميراث فرهنگی گفت: "اگر ميراث فرهنگی نمی تواند از بناها و محوطه های تاريخی منطقه ۱۲ نگهداری کند، مسئوليت نگهداری آنها را به شهرداری بسپرد و اجازه دهد که اين دستگاه در مورد اين بناها و مرمت آنها تصميم گيری کند."

او سپس اعلام کرد شهرداری قصد تخريب هويت تاريخی تهران را ندارد، اما از آنجا که سازمان ميراث فرهنگی برای مرمت خانه ها و مغازه های موجود در بافت تاريخی اعتبار جداگانه ای اختصاص نمی دهد، شهرداری ناگزير از برخی دخالت ها برای کاستن از مشکلات شهروندان دراين زمينه است.

با اين سخنان شهردار منطقه ۱۲ به طور ضمنی ادعای سازمان ميراث فرهنگی را پذيرفته، اما آن را اقدامی برای کاستن از مشکلات شهروندان قلمداد کرده است.

به گفته مهندس شيخ الاسلامی کارشناس ميراث فرهنگی استان تهران، طبق نقشه ای که از تهران در سال ۱۲۷۵ هجری قمری وجود دارد، بازار تهران در اوايل دوران صفويه شکل گرفته است.

بازار تهران مسقف است و در حال حاضر دو راسته بسيار مهم دارد که محل تقاطع اين دو راسته چهارسوق بزرگ نام دارد. مسجد جامع نيز در داخل محوطه بازار قرار دارد.

بخش عمده ای از معماری تاريخی بازار تهران که از شهرت جهانی برخورداراست در چند دهه گذشته به دليل ساخت و سازهای بی رويه به کلی تخريب شده است.

ميدان هشت گنبد

ميدان حسن آباد -عکس از خبرگزاری ميراث فرهنگی

منطقه حسن آباد و بازار مهم ترين محله ها و بافت های تاريخی پايتخت را در خود جای داده اند.
ميدان حسن آباد که در گذشته هشت گنبد خوانده می شد، توسط ميرزا يوسف آشتيانی صدر اعظم ناصرالدين شاه بنا شد. او اين ميدان را به نام فرزندش ميرزا حسن خان مستوفی الممالک، ميدان حسن آباد ناميد.

در فاصله سال های ۱۳۰۲ تا ۱۳۱۲ شمسی چهار ساختمان مجزا در چهارطرف ميدان با اقتباس از طرح پالاديو معمار معروف عصر رنسانس ايتاليا ساخته شد. گنبدهای ميدان از لحاظ فرم و مصالح شباهت زيادی به گنبد نمازخانه سن پيتروی رم دارد.

اين ميدان در زمانی که سرتيپ کريم آقا بوذرجمهری رييس بلديه تهران بود، ساخته شد.
ميدان حسن آباد مدتی نيز به دستور محمدرضا شاه به پاس خدمات ملک متکلمين به مشروطيت به نام او نامگذاری شد و تنديس او در وسط ميدان قرار گرفت.

در سال ۱۳۴۵ ضلع جنوب شرقی اين ميدان تخريب و بانک ملی جايگزين آن شد و با تلاش اداره ميراث فرهنگی استان تهران، در سال ۱۳۷۹ بنای بانک ملی تخريب و به شکل اوليه آن بازسازی شد.

در سال های اخير پس از احداث زيرگذر بين ضلع شمال و جنوب اين ميدان تا حدود زيادی از رفت و آمد در آن کاسته شده است. از سال ۷۶ طرح احيای ميدان حسن آباد در دستور کار سازمان زيباسازی شهرداری تهران قرار گرفته، اما به دليل تغييرات پی در پی مديريت شهری در سال های گذشته، روند اجرايی شدن آن به تعويق افتاده است.

کشاکش سازمان ميراث فرهنگی با شهرداری ها و پاسخ های نه چندان خوشايند شهرداری ها به اعتراض های ميراث فرهنگی که غالبا در آنها به کمبود بودجه ميراث فرهنگی اشاره می شود، تازگی ندارد.

به گفته رجبعلی خسروآبادی مدير کل دفتر فرهنگ و هنر جوانان سازمان مديريت و برنامه ريزی در برنامه چهارم توسعه پيش بينی شده که بخشی ازهزينه ها و اعتبارات مورد نياز حفاظت و ماندگاری آثار فرهنگی از سوی دستگاه های دولتی و ارگان های عمومی مانند شهرداری ها تامين شود.

هنوز در باره ساخت و ساز در منطقه بازار و حسن آباد خبر جديدی منتشرنشده، ولی آيا با تامين اعتبارسازمان ميراث فرهنگی، دخالت های شهرداری ها در امور محدوده های مورد حفاظت اين سازمان نيز پايان خواهد يافت؟ بايد منتظر بود.