جواد اعرابی

عکسها از سيامک زمردی مطلق

بيست وهشت بازيگر در نمايش زائر گردهم آمده اند که سی وسه نقش را بازی کنند ... و ماجرا از اين قرار است:

برنا پسر کوچک خانواده ای است که در پايين رود زندگی می کند. در ميدانگاه پرنده ای بر شانه برنا می نشيند که تعلق به سلطان دارد و اين نشانه آن است که برای درخواست يک آرزو از سلطان برگزيده شده است.

ولی او که انتظار چنين اتفاقی را نداشته است، نمی داند چه آرزويی بکند و از طرفی رد کردن اين فرصت امکانپذير نيست. پس برای يافتن آرزوی خود از سلطان تقاضای مهلت می کند...و نمايش از اينجا آغاز می شود.

برنا شتابان وارد خانه می شود و ماجرا را تعريف می کند، ولی او درمانده است که چه آرزويی بکند و زمان هرلحظه از دست می رود. برای خانواده او که در تنگنا به سر می برد اين فرصتی حياتی است.

پس تصميم گرفته می شود برای از دست نرفتن آن از ديگران ياری بگيرند. پدر ردايی فاخر را از صندوق قديمی بردوش برنا می گذارد و منتظر می مانند. مردمانی پر از آرزو گرداگرد خانه آنها حلقه می زنند.

دُردی برادر برنا که از ناحيه پا آسيب ديده است و مسئوليت زن و دو فرزند را بردوش دارد، ترتيب حضور مراجعه کنندگان را به عهده می گيرد.

يکی از آنان ماهيگيری است از بالارود که پيشنهاد می دهد که برنا تقاضای آب بندی را در بالا رود بکند تا با جمع شدن آب، صيد ماهی راحتتر شود و برنا شريک او شود. ولی برنا قبول نمی کند چون در اين صورت پائين رود از داشتن آب محروم می شود.

پس برنا تصميم می گيرد اين فرصت را به اهالی پائين رود بدهد که همچون او در فقر و ناداری روزگار سپری می کنند تا از آن ميان بهترين آرزو را انتخاب کند و به پيشگاه سلطان عرضه کند.

روزگار هر لحظه برای برنا سخت تر می شود. کدخدای ده نيز بدون توجه به اهالی در پی ارتقا و شأن مقام خويش است ـ برنا بی توجه به اين خواسته ها ، اهالی را به خانه فرا می خواند ـ آنان به خانه هجوم می آورند وهرکدام با رنجی و آرزويی. ولی آنقدر درگير مسائل روزمره وعادی خود هستند که از رنج و محنت واقعی خود غافلند. برنا در مقابل خواسته های سطحی آنها می ايستد ولی آنها او را دوره می کنند و زير چوب و لگد خويش قرار می دهند...

در نمايشنامه زائر نشانه هايی از ادبيات فولکلور ايرانی مشاهده می شود. مانند مرغ سعادت که برشانه يا سر کسی می نشيند و ديگر فرصت يافتن آرزو.

در ساختار اجرايی متن، امجد از همان روش روايی در نمايش ايرانی سود جسته که ميزانسن های شسته و رفته خاور دور، مانند پودی بر تار اين روايت نشسته است.

دلبستگی به نوع نمايش شرقی که در شيوه کار بهرام بيضائی( استفاده از شيوه نمايش ايرانی مانند تعزيه، تخت حوضی و آئين های مرسوم در فرهنگ ايرانی) به طور موجز مشاهده می شود، در کار حميد امجد نيز (از شاخص ترين افراد پيرو اين سبک) به چشم می خورد. هرچند در طول اجرای نمايش زائر به سرعت از بار روايی اجرا کاسته می شود و بار دراماتيک آن افزايش پيدا می کند.
آنچه می توان در نمايش زائر به آن اشاره کرد اين است که متن بر اجرا سنگينی می کند. شايد دلبستگی حميد امجد به ادبيات در اين مورد موثر باشد. بسياری ازديالوگ های زيبا می توانست حذف شود و محتوای و مفهوم آن از اجرای بازيگر و نوع ميزانسن و ديالوگ های ديگر به مخاطب منتقل شود.

به هر حال نمايش زائر کوششی است برای حفظ ارتقای تئاتر ايرانی با ويژگی های قصه گويی ايرانی و رعايت کلی اصول نمايش که در عين حال مسائل و مشکلات روز مردم را فراموش نمی کند.

نمايش زائر در جشنواره تئاتر آيينی و سنتی برنده 5 جايزه شد.
حميد امجد که يکی از فعال ترين افراد در عرصه نمايشنامه نويسی و نشر کتاب امروز ايران است معمولا نوشته هايش را خود کارگردانی می کند و گهگاهی نيز بازيگری را هم تجربه می کند.

او يکی از بانيان گروه نمايش پرچين است که از سال ۱۳۷۶ تا کنون نمايش های مطرحی را به صحنه برده است. امجد همچنين سردبيری نشريه "صحنه" را در کارنامه فعاليت خود دارد که شماره های تحت سردبيری او يادگار ارزشمندی برای هنر نمايش در ايران هستند.