لادن پارسی

دن آرام در اواسط دهه پنجاه نيز منتشر شده بود

بالاخره در روزهای آغازين اسفند انتشارات مازيار رمان دن آرام نوشته ميخائيل شولوخوف را راهی بازار کرد با يادداشتی از شاملو و چگونگی ترجمه شدن و چاپ آن از زبان ناشر. ( رسم الخط شاملو در نقل قول های مستقيم از او رعايت شده است. ) در تيراژ ۴۴۰۰ و قيمت هجده هزارتومان.

شاملو نوشته است : « از اول قرار ترجمه لغت به لغت نبود. من دن آرام را وسيله يی رام يافته بودم برای پيش نهاد زبان روايی به نويسنده گان فارسی زبان ... من نمی دانم چرا و به سود چه چيز بايد از کلمات و ترکيبات جا افتاده و صيقل خورده يی نظير واسه و همچين و شناسه ی معرفه يی برساخته مردم از قبيل " ه " در کلمات درخته و دختره و شوهره و خانمه چشم پوشيد و مثلا از نوشتن اين جمله با همه ی فصاحت و دلالتش اکراه داشت : « دوتا پسر بچه از کوچه رد می شدند که بزرگه دست کوچکه را گرفته بود. »

بعد استاد در باره رسم الخط کتاب توضيح داده و خيلی مختصر قواعد مورد نظرش را برشمرده است .

ناشر نيز توضيح داده موضوع رسم الخط و اصرار شاملو بر رعايت آن انتشار اين کتاب را سال ها به تاخير انداخت و بالاخره بعد از درگذشت شاملو ، ناشر در رسم الخط اعتدال را رعايت کرده و تمام سال های ميلادی را که استاد به شمسی برگردانده بود، تغيير داده و به خواست شاملو از تصاوير رنگی چاپ روسی داخل کتاب، در اين کتاب نيزاستفاده شده است.

خواندن کتاب با توجه به حجم زياد آن ( ۱۹۶۰ صفحه ) وقت بيشتری می طلبد، شايد به همين دليل اساتيد زبان و اهل قلم هنوز درباره ترجمه و زبان شاملو در اين کتاب واکنشی نشان نداده اند. اما با يک مقايسه اوليه به نظر می رسد علاوه بر نثر و رسم الخط ، ترجمه شاملو حال و هوايی متفاوت از ترجمه قبلی آن دارد.

رمان چهارجلدی دن آرام در اواسط دهه پنجاه با ترجمه م . ا . به آذين توسط انتشارات نيل منتشر شد و در ۱۳۵۶ به چاپ دوم رسيد. بعد از انقلاب احتمالا به دليل شرايط سياسی دن آرام برای نسل جوان آن زمان کتاب محبوبی شد.

کتاب با يکی از سرودهای قزاقان آغاز می شود. طبيعی است که به دليل شاعربودن شاملو ترجمه اين شعر با ترجمه قبلی از زمين تا آسمان تفاوت دارد. ذکر يک نمونه از دو ترجمه متن تا اندازه ای تفاوت های زبانی را آشکارتر می کند.

ترجمه به آذين : "از زمان های پيش چنين بود: هربار که قزاقی از جاده ميلروو milleravo می گذشت ، اگر به اوکراينی ها بر ميخورد – روستاهايشان از نيژنه يابلونوفسکی تا ميلروو در فاصله ای بالغ بر هفتاد و پنج ورست گسترش می يافت – کافی بود که نخواهد به ايشان جاده بدهد تا کتک بخورد. از اينرو قزاق ها همواره برای رفتن به ايستگاه راه آهن چندين ارابه با هم براه می افتادند و در اين صورت باکی از آن نداشتند که دعوا راه بيندازند...."
( دن آرام ترجمه به آذين ، جلد اول بخش دوم صفحه ۱۸۰ )

ترجمه شاملو : "تا بود همين وضع بود : هر وقت قزاق تنهايی تو جاده ی ميل له راووmilleravo به اوکراينی ها برمی خورد که دهات شان در طول هفتاد و پنج ورست ، رديف هم ، از خود نيژنه- يابلونوفسکی تا ميل له راوو چيده بود ، اگر تن اش نمی خاريد می بايست بی بگومگو از سر راه شان بکشد کنار. برای همين بود که هميشه هر وقت قزاق ها قرار بود به ايستگاه راه آهن بروند چند تا ارابه چند تا ارابه باهم راه می افتادند . آن وقت ديگر از درگيری باک شان نبود..."
( دن آرام ترجمه احمد شاملو جلد اول بخش ششم صفحه ۱۹۱ )

دوباره خوانی دن آرام ، اين بار با ترجمه احمد شاملو، منافاتی با لذتی که نسل ما از خواندن اين رمان با ترجمه به آذين برده، ندارد.