BBC Persian

سازمان راديو تلويزيون ملی ايران نخستين نهاد رسمی غيرنظامی بود که در يک غروب سرد بهمن 1357 خورشيدی با خروج تانکهايی که حفاظت از آن را برعهده داشتند، به تسخير انقلابيون درآمد.

در واقع از يک ديدگاه، استقرار نظام تازه تنها هنگامی عملی شد که کارکنان راديو تلويزيون ملی درهای سازمانی را که برفراز تپه ای در شمال تهران در دامنه البرز قرار داشت به روی ساکنان تازه آن گشودند.

تعدادی از کارکنان راديو تلويزيون از روزها پيش با استفاده از تجهيزات تلويزيون آموزشی در سه راه ژاله در مرکز تهران شبکه تلويزيونی اختصاصی آيت الله خمينی را به راه انداخته بودند.

آيت الله خمينی دولت موقت مهدی بازرگان را از همين ايستگاه تلويزيونی که تصاوير محو و مبهم آن تنها در تهران ديده می شد به ساکنان بهت زده پايتخت ايران 1357 معرفی کرد.

اين بينندگان هرگز گمان نمی کردند که چند هفته پس از آن، تصوير جسد های غرقه در خون چهره های سياسی کشور را پس از اعدام آنها روی صفحه تلويزيون خانه های خودببينند.

به دنبال اين دوران کوتاه بهت و سردرگمی، ِيک دوره نسبتا طولانی سکون و رکود بر راديو وتلويزين ايران حکمفرما شد. دوره ای که در آن افراد متعددی از چند روز تا چند ماه بر مهمترين رسانه کشور حکمرانی کردند.

با آغاز جنگ ميان ايران و عراق، نخستين نشانه های تحرک در برنامه سازی تلويزيونی و پخش راديويی در ايران بعد از انقلاب هويدا شد.

با اين حال چند سالی بعد، و در دوران مديريت محمد هاشمی، برادر رئيس جمهور وقت، بود که نياز های امر گزارشگری در دوران جنگ آغازگر توسعه فنی راديو تلويزيون ايران شد که اينک صدا و سيمای جمهوری اسلامی ايران نام گرفته بود.

دوربينهای سبک بتاکم زاپنی جايگزين دوربينهای سنگين و کم انعطاف يوماتيک فرانسوی و آمريکايی شد و صد ها خودروی ژاپنی جاي ناوگان فرسوده آمريکايی که خبرنگاران و تجهيزات را جابه جا می کرد، گرفت.

در همين دوران، برنامه ريزی برای توليد و واردات برنامه های سرگرم کننده عمدتا ژاپنی صورت گرفت. در آن سالها برنامه کودک که بيشترين ساعات پخش تلويزيون را پر می کرد، طبيعتا پربيننده ترين برنامه تلويزيون نيز بود.

برنامه سلام صبح به خيرکه از شبکه اصلی سرتاسری راديو ايران پخش می شد، برای نخستين بار به شنوندگان امکان داد که صدای خود را با تاخيری ده ثانيه ای که امکان سانسور صدا های ناخواسته را به تهيه کنندگان می داد، از راديو ايران بشنوند.

بعد از تجربه راديو تهران که در آخرين سال حکومت پهلوی فعاليت می کرد، اين نخستين باری بود که شنوندگان راديو ايران توانستند دست کم خواسته های غيرسياسی خود را به گوش مسئولان برسانند.

هنگامی که در آغاز دهه هفتاد خورشيدی محافظه کاران مصمم شدند تا از قدرت رئيس جمهور ميانه روی کشور بکاهند، نخستين ضربه را با برکناری برادر او از رياست سازمان صدا و سيما به او وارد آوردند. و اين نقطه پايان فضای بازی بود که "سلام صبح به خير" پرچمدار آن بود.

تهران در دوره رياست جمهوری اکبر هاشمی رفسنجانی بار ديگر صاحب راديويی شد که راديو پيام ناميده می شود. بنا بر آمارگيريهای سازمان صدا و سيما و سازمانهای مستقلی که در زمينه آگهيهای راديويی فعاليت می کنند، راديو پيام پرشنونده ترين راديوی ايران است.

مديريت جديد، تمرکز گرايی و کنترل شديد بر برنامه های خبری و افزايش توليدات سرگرم کننده را سرلوحه برنامه های خود قرار داد. با اين حال، راديو پيام تنها رسانه ای بود که تا حدود زيادی از تغيير در امان ماند. مديران تازه به فراست دريافتند که سياسی کردن اين راديو تعداد شنوندگان آن را به سرعت به پائين ترين حد کاهش می دهد.

رده های بالايی و ميانی مديريت که تازه داشتند بعد از نزديک به يک دهه با کار رسانه ای و الزامات آن آشنا می شدند، جای خود را به مديران تازه ای دادند که تجربه مديريت را عمدتا در سازمانهای نظامی آموخته بودند و در دوره ای کوتاه در وزارت ارشاد اسلامی تمرين کرده بودند.

در همين حال گسترش شبکه ها ادامه يافت. و شبکه های راديويی که در دوران مديريت پيشين به کمتر از پنج ايستگاه رسيده بود به بيش از ده ايستگاه و شبکه های تلويزيونی که در آخرين روز حکومت سلطنتی به تنها دو کانال محدود می شد، در کوتاه زمانی به بيش از ده کانال - که مديران تلويزيون ترجيح می هند آنها را "شبکه" بنامند - افزايش داده شد.

شبکه شهرستانها طی بيست و پنج سال عملا گسترش چندانی نيافت. اما مراکز استانها که غالبا دارای راديو تلويزيون محلی بودند، ساعات پخش برنامه های خود را افزايش دادند. هرچند که اين شبکه ها بيشترين ساعات وقت خود را به بازپخش برنامه های شبکه سراسری می پردازند.

از سوی ديگر، در اين سالها، سه کانال تلويزيون جام جم عمدتا برای ايرانيان مقيم خارج از کشور شروع به پخش برنامه کرده اند. و امواج کانالهای تلويزيونی العالم و سحر مخاطبان را در کشور های همسايه هدف قرار می دهند.

در اين ميان، بيشترين انتقاد هايی که طی بيش از دو دهه متوجه راديو تلويزيون ايران بوده است همچنان به قوت خود باقی است. منتقدان، برنامه های سرگرم کننده راديو وتلويزيون را فاقد جذابيت می دانند و اين رسانه را مسبب روی آوردن مردم به راديو تلويزيونهايی که از خارج برنامه پخش می کنند، می شمارند.

راديو تلويزيون ايران برای برطرف کردن اين نقيصه گهگاه با توليد برنامه هايی جذابتر گامهايی برداشته است. اما در برابر انتقاد دوم، که به محتوای برنامه های خبری آن مربوط می شود؛ عکس العملی نشان نمی دهد.

منتقدان، برنامه های خبری راديو تلويزيون ايران را يکجانبه، فاقد جذابيت و در پاره ای موارد بازتاب دهنده نظرات تند رو ترين بخش جناح اقتدارگرا می دانند. پافشاری گردانندگان اين رسانه بر اين شيوه، صفت تغيير ناپذير را هم در نقد های مطبوعات چاپ تهران بر اين مجموعه افزوده است.

با اين حال، بهبود کيفت توليد و اجرای برنامه های خبری تلويزيون و تفسيرهای پس از برنامه خبری شامگاه راديو ايران تحت عنوان "جهان سياست" و برنامه "ميزگرد سياسی" که بعد از خبر شامگاهی شبکه دوم تلويزن پخش می شود، از موارد مثبتی است که شنوندگان و بينندگان راديو و تلويزين ايران تنها طی کمتر از يک سال اخير شاهد آن بوده اند.

اما به گفته کارشناسان، اين تغييرات -هر چند مثبت - برای نهادی پر اهميت همچون رسانه ملی کشوری که سالهاست در کانون توجه و دگرگونی قرار دارد و منطقه پيرامونش حتی با يک سال پيش از اين قابل قياس نيست، بسيار اندک و بيش از اندازه ديرهنگام است.

خدمات