لادن پارسی

پوستر تبليغاتی فيلم برف

سه نسل پی در پی از اواخر دهه چهل تا کنون دوستدار فرهاد و صدای گرفته اش بودند و هستند.

پيش از فرهاد، خواندن ترانه های معترضانه در ايران بسيار نادر بود، و جز تصنيف هائی که شيدا و عارف در دوران مشروطيت ساخته بودند، فقط چند ترانه وجود داشت، مانند : "زمستان" با صدای پروين و شعر مهدی اخوان ثالث که پخش آن مدت ها ممنوع بود، و يا "مراببوس" ساخته مجيد وفادار و با صدای حسن گلنراقی که گفته می شد شعری است که يک افسر توده ای شب قبل از اعدام برای دخترش خوانده و پخش قسمت دوم اين ترانه محبوب نيز ممنوع بود.

شکل ديگر ترانه های معترضانه بازسرايی شعری بر وزن يک آهنگ محبوب بود، مانند:" زندانی" بر وزن ترانه " امشب در سر شوری دارم" با صدای پروين يا شعری که بر وزن "بهار آرزو" ی بنان ساخته شده بود. البته اين ترانه ها بيشتر توسط زندانيان سياسی در زندان ها سروده و خوانده می شد

اما فرهاد نخستين کسی بود که بی پروا چنين ترانه هائی را خواند. صدای او نخستين بار در فصل پايانی فيلم رضا موتوری با آهنگ "يه مرد بود، يه مرد" شنيده شد و به سرعت در ميان جوانان اواخر دهه چهل مجبوبيت يافت.

انتخاب "شبانه های" احمد شاملو و اشعار تلخ شهيار قنبری به همراه موسيقی دلنشين "اسفنديار منفرد زاده" فرهاد را به اوج رساند و از او نماد نسلی معترض را ساخت.

.

پس از انقلاب فرهاد و ترانه هايش چندی به فراموشی سپرده شد و در اوايل دهه هفتاد با نوار خواب در بيداری فرهاد باز درخشيد .

مهران زينت بخش متولد ۱۳۴۷ و از نسل دوم مشتاقان صدای فرهاد است. او فارغ التحصيل مرکز آموزش فيلمسازی باغ فردوس وابسته به وزارت ارشاد است.

زينت بخش پيش از اين چهار مستند ساخته که دو فيلم آن در مورد زنده يادان حسين سرشار و فريدون فروغی است، يک فيلم برای بزرگداشت صدسالگی سينما و فيلم ديگری با نام مهر فاطمه درباره مراسم سمنوپزان.

زينت بخش می گويد عشق به صدای فرهاد او را به ساختن اين فيلم ۶۱ دقيقه ای واداشته است. اما اين عشق در فيلم نمود نمی يابد. اشکال اين است که زينت بخش نمی تواند بر وسوسه حضور خودش در فيلم غلبه کند و همايون ارشادی را به عنوان راوی ( خودش ) به کار می گيرد که انتخاب بسيار نابجايی است.

ظاهرا زينت بخش می خواسته در نيمه نخست، عشق خود را به فرهاد و صدايش نشان بدهد، اما نه در کلام و نه در تصوير چنين توفيقی نمی يابد.

در نيمه دوم علی دهباشی، تورج شعبانخانی و جواد طوسی درباره فرهاد صحبت می کنند و گفته ها و تحليل های دهباشی و طوسی اين نيمه را رنگ می بخشد.

زينت بخش از حضور خواهر و برادر فرهاد به اندازه کافی سود نمی برد و خود را محدود به استفاده از اطلاعات سايت فرهاد مهراد می کند.

فرهاد در سال های جوانی

حتی درباره دوره دوم فعاليت فرهاد که از سال 1372 آغاز می شود و دلايل و انگيزه های رويکرد جوانان اين دوره به صدا و ترانه های معترضانه فرهاد سخنی نمی گويد.

بيننده در اين فيلم نمی داند که آيا به تماشای فيلمی مستند نشسته يا بايد حواسش جمع باشد تا نمادها و اشاره های يک فيلم نمادين را دريابد.

اما آيا تمامی آنچه که در مورد فرهاد می توان گفت همين قدر است ؟

مهران زينت بخش از نسلی است که خاطره بی واسطه از فرهاد ندارد و آن سال ها را با صدای او زندگی نکرده است.

سال هايی که شاملو شعر اعتراضش را می سرود ، غلامحسين ساعدی نمايشنامه های برخاسته از قلب مردمش را می نوشت، کيميايی و بيضايی فيلم های معترضانه اش را می ساختند.

شايد اگر زينت بخش پيش از ساخت فيلم برف درباره شرايطی که منجر به بروز "هنر اعتراض" می شود، تحقيق می کرد، می توانست فيلم بهتری بسازد.

به هر روی اگر کارگردان کمی از فضای فيلمش فاصله بگيرد و آن را با حذف يک چهارم نخست فيلم تدوين مجدد کند، ممکن است فيلم بهتری شود.