اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد		صفحه بدون عکس

لادن پارسی

يک سال از درگذشت احمد محمود می گذرد

به مناسبت بزرگداشت سالروز درگذشت احمد محمود، صد و دومين نشست کتاب ماه ادبيات و فلسفه به بررسی کارنامه فرهنگی اين نويسنده اختصاص داشت.

اين نشست دوازدهم مهر ماه در خانه کتاب برگزار شد و در ابتدای آن، محمود معتقدی با بيان اينکه احمد محمود حافظه تاريخی نسلی بود که آرمان‏ های خويش را در کوره ‏راه‏ های حوادث روزگار آزموده بود، برای بزرگداشت او قطعه شعری را برای حاضران در نشست، قرائت کرد.

او ادامه داد: دستمايه احمد محمود در نشان دادن افت و خيزهای زمانه خويش در فضای تف زده جنوب در مقوله کارگران، مهاجران، طعمه های ساواک و چشم اندازهای زندان و جنگ خلاصه ميشد.

پس از آن صفدر تقی‏ زاده درباره احمد محمود گفت: يک سال از درگذشت احمد محمود، رمان ‏نويس و نويسنده جنوبی داستان های کوتاه، گذشته است، اما همچنان عطر وجود او و آثارش در فضای فرهنگی ما موج می ‏زند. چون او هم نويسنده‏ ای تراز اول و هم انسانی شريف و آزادانديش بود و نه تنها در خطه جنوب و ايران بلکه در صحنه ادبيات داستانی جهان نيز سيمايی برجسته و درخشان دارد و آثارش به چند زبان زنده دنيا ترجمه شده است. احمد محمود توانست در داستان ‏ها و رمان ‏های خود، وقايع جنبش‏ های اجتماعی و مبارزه‏ های آزادی ‏خواهانه دهه ۱۳۳۰ را به نحوی جاندار و مؤثر بيان کند. او حدود پنجاه سال به آفرينش آثار داستانی پرداخت و تقريباً تمام زندگی خود را با پشتکار و تداومی کم‏ نظير، وقف نوشتن کرد. همه نوشته ‏های او به استثنای دو فيلمنامه، فقط رمان و داستان کوتاه بود و هيچ نوع مقاله، نقد ادبی يا شگرد داستان ‏نويسی، از خود به جای نگذاشت. حاصل کار او چهارده رمان قطور و مجموعه داستان ‏های کوتاه است که در تاريخ و گنجينه ادبيات فارسی و به ويژه ادبيات داستانی ما به يادگار خواهد ماند.

احمد محمود توانست در داستان ‏ها و رمان ‏های خود، وقايع جنبش‏ های اجتماعی و مبارزه‏ های آزادی ‏خواهانه دهه ۱۳۳۰ را به نحوی جاندار و مؤثر بيان کند. او حدود پنجاه سال به آفرينش آثار داستانی پرداخت

صفدر تقی زاده

صفدرتقی زاده درباره درونمايه آثار محمود گفت: درونمايه آثار او بيشتر مسايل انسانی و اجتماعی است و به ويژه محيط خطه جنوب و روزگار مردم آنجا و مبارزه ‏های سياسی مربوط به ملی شدن صنعت نفت را به نحوی ملموس و واقعی، در خلال داستان ‏هايش توصيف کرده است. وصف او از زندان و زندانيان و شکنجه مبارزان سياسی، از نمونه ‏های برجسته اين صحنه‏ ها در ادبيات فارسی معاصر است. او همچنين در آثار متأخر خود به مسايلی پرداخته که می ‏توان آنها را به نوعی تقابل سنت و مدرنيته يا زوال خانواده‏ های اشرافی دانست.

در ادامه اين نشست فيروز زنوزی جلالی ( داستان نويس) در تبيين اقبال به آثار احمد محمود، گفت: يکی از دلايل اقبال به آثار محمود با توجه به حجم آنها که در حوصله خواننده امروزی نمی‏گنجد، اين بود که محمود در آثارش بسيار شفاف عمل می‏ کرد. او تجربيات خود و آنچه را واقعاً احساس کرده بود، در نهايت نيرومندی و با زبانی بسيار ساده بيان می ‏کرد.

زنوزی افزود: از هوشمندی‏ های منحصر به فرد او اين بود که زمانی که محمود می‏خواست همسايه‏ ها را بنويسد، دقيقاً نقشه فعاليت‏های ادبی آينده خود را در ذهن داشت و اين بسيار مهم است که نويسنده ‏ای تکليفش را با خود روشن کند که از چه مقطعی آغاز به کار و چه خط سيری را دنبال کند. اين ارتباطات در همسايه‏ ها، زمين سوخته و داستان يک شهر به چشم می‏ خورد و معلوم است که از ابتدا تکليف نويسنده با خودش روشن بوده است. نقطه عطف‏های تاريخی، مرکز ثقل داستان ‏های محمود است. در همسايه‏ ها آن نقطه عطف تاريخی، ملی شدن صنعت نفت است.

شخصيت‏ پردازی نيرومند، شاخصه اصلی کار محمود به حساب می‏آمد. در همسايه ‏ها مجموعه متنوعی از آدم‏ ها به چشم می‏ خورند که هر يک شخصيتی خاص و منحصر به فرد دارد. همه شخصيت‏ های داستان همسايه‏ ها دارای شناسنامه هستند

فيروز زنوزی جلالی

همچنين او از معدود نويسندگانی بود که از همسايه‏ ها تا درخت انجير معابد خودش بود. محمود هرگز خود را وارد دغدغه‏ های فرم ‏گرايی و صورت ‏گرايی نکرد و حتی از فرم ‏گرايی بی ‏پايه، به شدت دلخور بود. او با اعتماد به نفس کامل ايستاده بود و خودش بود.

زنوزی جلالی درباره شخصيت ‏پردازی آثار محمود گفت: شخصيت‏ پردازی نيرومند، شاخصه اصلی کار محمود به حساب می‏آمد. در همسايه ‏ها مجموعه متنوعی از آدم‏ ها به چشم می‏ خورند که هر يک شخصيتی خاص و منحصر به فرد دارد. همه شخصيت‏ های داستان همسايه‏ ها دارای شناسنامه هستند. برعکس آثار بسياری از نويسندگان که شخصيت‏ های آنها در سايه هستند و بعد ندارند و به همين دليل زود فراموش می‏ شوند، احمد محمود بسيار استوار برای تک ‏تک‏ شخصيت‏ هايش شناسنامه تهيه کرده است. مثلاً آفرينش شخصيتی چون نوذر اسفندياری در مدار صفر درجه از شاهکارهای او به شمار می ‏رود، چون او شخصيتی به شدت چند بعدی خلق کرده است.

در ادامه اين نشست دکتر حميد عبداللهيان، عضو هيأت علمی دانشگاه اراک در توضيح گفتگوها در آثار احمد محمود گفت: گفتگوهايی که احمد محمود می ‏ساخت چندان با نثر او متفاوت نيست. به خصوص او در داستان‏های پيش از انقلاب، سعی می‏ کرد گفتگوهايی ساده نقل کند و از کلماتی که مرتبط با بيان و گفتار مردم جنوب بود، معمولاً استفاده نمی‏کرد. همچنين در آثار قبل از انقلاب او، خواننده با لغت خاصی مواجه نمی‏شود که او را با مشکل روبه رو کند. گفتارهای آثار او گفتارهايی شهری شده و ساده هستند و يکی از دلايل شيرين ‏نويسی و همه‏ خوان بودن آثارش اين است که سعی نمی ‏کند تسلطش را بر لهجه ‏های محلی خيلی نشان دهد و همين امر او را از ديگر نويسندگانی که روی ادبيات بومی کار کرده‏اند، متمايز می‏ کند.

صفدر تقی زاده گفت عطر وجود احمد محمود و آثار او همچنان در فضای فرهنگی ما موج می ‏زند

او در باب داستان‏ نويسی محمود اظهار داشت: احمد محمود از جمله داستان‏ نويسان تجربی است، چون بيشتر از تجربيات خودش و از نتايجی که در طول عمر داستان ‏نويسی ‏اش به دست آورد، استفاده کرد تا داستان‏ های بعدی خود را بنويسد. اگر دوره داستان ‏نويسی محمود را بررسی کنيم در آن نوسان ‏های زيادی می ‏بينيم و او از اين حيث به صادق هدايت شبيه است. اولين داستان‏های او به اعتراف خودش، داستان‏های ضعيفی هستند و پس از زائری زير باران، غريبه‏ ها و پسرک بومی بود که شخصيت داستان ‏نويسی احمد محمود با توجه به تجربياتی که از قبل داشت، شکل گرفت و روی پای خود ايستاد.

"احمد محمود در داستان‏ نويسی هميشه رو به اوج حرکت می‏کرد، يعنی بهترين آثار او، آخرين کارهايش به شمار می‏آيد. البته اين حرکت رو به اوج، امری بسيار دشوار است، به خصوص اگر از اثری استقبال شود، نويسندگان همواره به تکرار آن قسمتی که مورد اقبال قرار گرفته، می‏پردازند اما احمد محمود خود را از تکرار رها کرده است."

حميد عبداللهيان درباره تکنيک‏ های محمود يادآور شد: محمود در داستان ‏نويسی شگرد های خاصی داشت. در قسمت‏هايی خيلی زياد از اين تفنن ‏ها استفاده می ‏کرد و گاهی چندان به آنها توجهی نداشت. زاويه ديد داستان‏ های او از همسايه‏ ها به بعد تحول زيادی نيافت. او بعد از همسايه‏ها به کمال داستان‏ نويسی‏ای که می‏ خواست، دست يافت و بعد از آن به زاويه ديدش دست نزد. در داستان ‏های آخر خود می ‏خواست دخل و تصرفی در ساخت داشته باشد ، اما چندان موفق نبود.

احمد محمود در داستان‏ نويسی هميشه رو به اوج حرکت می‏کرد، يعنی بهترين آثار او، آخرين کارهايش به شمار می‏آيد. البته اين حرکت رو به اوج، امری بسيار دشوار است، به خصوص اگر از اثری استقبال شود، نويسندگان همواره به تکرار آن قسمتی که مورد اقبال قرار گرفته، می ‏پردازند اما احمد محمود خود را از تکرار رها کرده است

حميد عبداللهيان

"البته خود محمود چندان به ساخت اعتقادی نداشت و بيشتر توجهش معطوف به اين امر بود که داستان‏ هايش به دل بنشينند. توجه به زن و مظلوميت او در ادبيات اقليمی بسيار به چشم می ‏خورد و در آثار محمود نيز زن جايگاه خود را دارد. او به ابعاد مختلف زن توجه دارد. از ديگر نکات قابل توجه در آثار محمود ايران دوستی اوست. همچنين محمود در توصيف فضاهای شهری و روستايی به يک نسبت موفق است. برخلاف بعضی از داستان ‏نويسان که تنها در يکی از اين دو حوزه تبحر دارند، محمود به واسطه شناخت کاملش از اين دو محيط در توصيف هر دو موفق عمل کرده است."

فيروز زنوزی جلالی در تبيين طنز در آثار محمود گفت: يکی از شاخصه ‏های نويسندگان بزرگ دنيا، طنز تلخ و گزنده ‏ای است که در آثارشان به چشم می ‏خورد. اين طنز که بسيار هم پنهان است در جای‏ جای آثار محمود به چشم می‏ خورد. حتی در غم ‏انگيزترين صحنه ‏های آثار او، اين رگه طنز به چشم می‏ خورد.