'عمر خیام ، نابغه پرسشگر' این هفته در آپارات

این هفته در آپارات فیلم 'عمر خیام، نابغه پرسشگر' محصول تلویزیون فارسی بی بی سی به نمایش در می آید.

نمایی از فیلم 'عمر خیام ، نابغه پرسشگر'

درباره فیلم

غیاث‌الدین ابوالفتح عُمَر بن ابراهیم خیام نیشابوری که خیامی و خیام نیشابوری هم نامیده شده‌است، فیلسوف، ریاضی‌دان، ستاره‌شناس و رباعی سرای شهیر ایرانی دورهٔ سلجوقی است. فیلم 'عمر خیام، نابغه پرسشگر' نگاهی تازه دارد به زندگانی این چهره معروف مشرق زمین به مناسبت یکصدمین سال ترجمه و انتشار رباعیات او به زبان اینگلیسی که سه سال پیش اتفاق افتاد.

گروهی از پژوهشگران ایرانی، بریتانیایی و آمریکایی و گروهی از چهره های فرهنگی و هنری فعال در زمینه معرفی خیام، تازه ترین دیدگاه‌های خود را در باره دستاوردهای فرهنگی و علمی خیام در این فیلم مستند برشمرده اند.

این فیلم ابعاد متفاوتی از زندگی عمر خیام، شاعر، منجم و ریاضی دان مشهور ایرانی را به تصویر کشیده است و قبلا از شبکه جهانی و همچنین تلویزیون فارسی بی بی سی پخش و شبکه 4 بی بی سی نشان داده شده است.

در بخش هایی از فیلم محمد علی اسلامی ندوشن، ایران شناس برجسته در باره موقعیت خیام در فرهنگ ایرانی سخن گفته و داریوش شایگان نظریه پرداز ایرانی به شرح اهمیت آرای فلسفی خیام پرداخته است.

همچنین محمد رضا شجریان، استاد آواز ایران نگاه خود به شعر خیام را بازگو کرده است. آقای شجریان در مهمترین مجموعه موسیقی در باره خیام، رباعیات را با همراهی موسیقی فریدون شهبازیان و شعرخوانی احمد شاملو در سال ۱۳۵۵ خوانده است.

آیدین آغداشلو، هنرمند ایرانی در بخشی از مستند خیام تاثیر رباعیات خیام در مینیاتور و هنر ایرانی را توضیح داده است و در بخشی دیگر محمود دولت آبادی، نویسنده ایرانی به تاثیرات ادبی خیام پرداخته است.

صادق صبا، نویسنده و مجری فیلم در نمایی از فیلم

نگاه نویسنده و مجری فیلم

چند ماهی را که صرف ساختن فيلم عمر خيام کردم از بهترين دوره های زندگی من است. ايده اين فيلم موقعی به ذهنم رسيد که در روزنامه تايمز لندن در بيش از سه سال پيش خبری در باره صد و پنجاهمين سال ترجمه رباعيات خيام به زبان انگليسی خواندم. می دانستم که خيام از معدود ايرانيانی است که در غرب شهرت زيادی دارد و اگر فيلم مستندی در باره او ساخته شود بی بی سی انگليسی از آن استقبال خواهد کرد.

از نوجوانی با رباعيات خيام آشنا بودم ولی برای ساختن اين فيلم مطالعات گسترده ای را برای آشنايی بيشتر با افکار اين نابغه بزرگ ايرانی آغاز کردم. با يک شرکت مستند سازی انگليسی تماس گرفتيم که کارهای ساختن اين فيلم را در خارج از ايران بر عهده بگيرد و در ايران هم با بهمن کيارستمی صحبت کردم که کارگردانی اين فيلم را در ايران انجام دهد و از دولت ايران هم مجوز ساخت فيلم را دريافت کرديم.

تازه در موقع ساختن اين فيلم بود که دريافتم که افکارعمر خيام در هزار سال پيش تا چه حد پيشروانه بوده است. برای من به عنوان يک ايرانی بسيار افتخار آميز بود که از زبان يکی از استادان برجسته رياضيات در دانشگاه آکسفورد شنيدم که دستاوردهای خيام در اين رشته صدها سال از اروپايی ها جلوتر بوده است. يا اينکه يکی از سرشناسترين کيهان شناسان انگليسی گفت اندازه گيری طول سال توسط خيام چنان دقيق بوده است که بعد از گذشت هزار سال هنوز اعتبار آن حفظ شده است.

برای ساختن اين فيلم به آمريکا هم سفر کرديم و در آنجا دريافتم که افکار خيام در اواخر قرن نوزدهم و اوايل قرن بيستم عميقا در جامعه آمريکايی نفوذ کرده بود. او آنقدر در آمريکا معروف بود که حتی برای فروش بيشتر کالاهای تجاری اسم خيام را بر آنها می گذاشتند.

حدود يک هفته ای را که با بهمن و گروه توليد فيلم در نيشابور گذرانديم بسيار خاطره انگيز است. آرامگاه خيام در اين شهرنگين نيشابور است. قدم زدن در محوطه بسيار زيبای آرامگاه و شنيدن صدای دلنشين استاد شجريان که از بلندگوهای نصب شده بر روی درختان کهنسال پخش می شد بسيار آرامش بخش بود.

موقعی که فيلم خيام از تلويزيون جهانی بی بی سی و شبکه داخلی و تلويزيون فارسی بی بی سی پخش شد با استقبال گسترده ای مواجه شد. بسياری از ايرانيان خارج از کشور خوشحال بودند که فيلم مثبتی در باره يکی از درخشانترين چهره های ايرانی از شبکه عظيم بی بی سی پخش می شود.

از دی که گذشت هيچ از او ياد مکن

فردا که نيامده است فرياد مکن

بر نامده وگذشته بنياد مکن

حالی خوش باش و عمر بر باد مکن

آدرس پست الکترونیک برنامه آپارات:کلیک [email protected]

*ممکن است هنگام پخش خبر فوری، محتویات این صفحه و این برنامه بدون اعلام قبلی تغییر کند.