جشنواره سی‌و‌سوم موسیقی فجر، اجراهای مهم و محدود کردن اجراهای زنان

سی‌و‌سومین جشنواره موسیقی فجر از بیستم دی‌ماه و به مدت ده روز در تالارهای تهران برگزار می‌شود. همانند سال‌های گذشته عمده اجراها در تالارهای رودکی و وحدت متمرکز شده است و غیبت اجراهای مختص زنان امسال بیش از هر سال دیگری به چشم می‌آید. اگر چه به نظر می‌رسد برای خالی نبودن عریضه دو اجرای ویژه بانوان هم در یکی از تالارها، آن هم در یک روز در نظر گرفته شده است. در زیر برخی از مهمترین اجراهای جشنواره را مرور می‌کنیم.

ارکستر ملی و اجرا با دو خواننده شناخته شده

ارکستر ملی ایران امسال با دستی پر به میدان آمده است. سالار عقیلی و محمد معتمدی که سال ۹۴ و با ارکستر ملی، به رهبری فرهاد فخرالدینی به صحنه رفته بودند این بار با رهبری فریدون شهبازیان به صحنه جشنواره موسیقی فجر بازگشته‌اند.

اجراهای ارکستر ملی در دو روز متفاوت در تالار وحدت به صحنه خواهد رفت. سالار عقیلی در روز پنجشنبه ۲۱ دی با این ارکستر قطعاتی از ترانه‌های قدیمی را به همراه آثاری دیگر خواند و محمد معتمدی نیز روز ۲۵ دی در همین مکان به صحنه می‌رود.

چه محمد معتمدی و چه سالار عقیلی از آثاری با ساختار تنظیمی برنامه گل‌ها بازخوانی‌های خوب و موفقی را منتشر کرده‌اند و به نظر می‌رسد اجرای این دو بتواند مخاطبان این گونه آثار و علاقه‌مندان به صدای این دو و البته تنظیم‌های خوب فریدون شهبازیان را راضی نگه دارد. اگر چه در سال گذشته نسبت به رهبری شهبازیان انتقاداتی صورت گرفته بود.

علاوه بر ارکستر ملی، ارکستر سمفونیک تهران به رهبری شهرداد روحانی (۲۸ و ۲۹ دی تالار وحدت)، و نیز ارکستر مجلسی به رهبری منوچهر صهبایی (۲۶ دی) در جشنواره امسال اجرا خواهند کرد.

بخش موسیقی ملل آسیایی متفاوت از دوره‌‌های گذشته

بخش موسیقی ملل امسال جشنواره در دو حوزه متفاوت برگزار می‌شود و به نظر می‌رسد آثار و مجریان بخش آسیایی آن بسی غنی‌تر از بخش اروپایی آن باشند.

حضور همایون سخی، موسیقی‌دان شهیر افغانستان از جمله رخدادهای مهم این بخش به شمار می‌رود، او فرزند غلام سخی یکی از رباب نوازان بنام کشور افغانستان است که از یک و نیم دهه قبل کانون موسیقی دانان افغانستان را در کشور آمریکا راه‌اندازی‌کرده است. در کنار این اجرا که روز ۲۷ دی در تالار وحدت به صحنه می‌رود باید از اجرای ارکان اوگر( ۲۳ دی) نوازنده و‌آهنگساز شهیر ترکیه‌ای هم یاد کرد که با دو ساز باغلاما و گیتار، روایتی متفاوت از موسیقی کشور خود را عرضه خواهد کرد. اجرای پرویز شهیدخان از هند (۲۱ دی،تالار وحدت) و نیز گروه تریو اکسیکلن از کشور مغلولستان (۲۱ دی،تالار رودکی) از جمله اجراهای دیدنی این بخش به شمار می‌آید.

در بخش موسیقی ملل اروپایی نیز تمرکز عمده روی اجراهای تک، دو یا، سه نفره‌ است. امسال از کشورهای فرانسه،اتریش و ایتالیا و پرتغال نوازندگانی برای جشنواره موسیقی فجر به صحنه می‌روند.

حمید متبسم و اجرای تار وپود بر اساس قصه خسرو و شیرین

حمید متبسم که چند سالی است آثاری موضوع‌محور را آفرینش و عرضه می‌کند، این بار نیز در همان راستا کاری را برای جشنواره موسیقی فجر با صدای وحید تاج آماده کرده است. این اثر تار و پود نام دارد که اخیرا در قالب یک آلبوم موسیقی به بازار عرضه شد.

متبسم تار و پود را بر اساس داستان خسرو و شیرین نظامی گنجه‌ای ساخته است و در آن سعی کرده است از ۸۰ بیت این مثنوی باشکوه عشقی، الهام گرفته و اثری یکپارچه تولید کند.

توجه به سازبندی‌‌ای که فضای دوران ساسانی را برای مخاطبان تداعی کند از جمله ابتکاراتی است که متبسم در این اثر به کار برده است. او پیش از این نیز آلبوم و اجرای سیمرغ را بر اساس داستانی از شاهنامه فردوسی ساخته و با همایون شجریان و ارکستری بزرگ از سازهای ایرانی به صحنه برده بود. اجرای متبسم قرار است در روزهای ۲۷ و ۲۸ دی ماه در تالار رودکی و وحدت به صحنه برود.

بخش پژوهش و دعوت از سه موزیسین خارجی

از جمله بخش‌های قابل اعتنای جشنواره امسال بخش پژوهش آن است که برای نخستین بار از برخی از موزیسین‌های خارجی هم دعوت شده است تا درباره برخی از موضوعات موسیقی دیدگاه‌های خود را عرضه کنند.

بخش پژوهش جشنواره در چهار روز (۲۱ و ۲۲ دی و ۲۸ و ۲۹ دی) در تالار موسسه فرهنگی اکو برگزار می‌شود و از ایران اردوان کامکار،حمید متبسم، محمدسعید شریفیان و آیدین صمیمی مفخم و چند موزیسین از کشورهای آلمان (کلوس نویمان)، اتریش (میشاییل کار) و لهستان( مارتینا کاسکا) حضور دارند و درباره برخی موضوعات موسیقایی سخن می‌گویند. برگزاری کارگاه «پردازش گوش، حس شنوایی، سونوریته» از سوی حمید متبسم و سنتورنوازی معاصر با محور پاسچر از سوی اردوان کامکار از جمله برنامه‌های جالب توجه این بخش به شمار می‌رود.

بخش موسیقی پاپ و حضور تازه‌نفس‌ها

بخش موسیقی پاپ امسال تقریبا رنگ عوض کرده است و از چهر‌ه‌های قدیمی‌تر کمتر خبری است. به همین دلیل و به رغم آنکه در جدول جشنواره تالار برج میلاد هم نقش بسته ‌است که همه ساله میزبان اجراهای بخش پاپ بود، امسال این اجراها به تالاری کوچکتر نقل مکان کرده است و برج میلاد تنها یک اجرا دارد که آن هم فضای سنتی دارد (به خوانندگی علی زند وکیلی). در جشنواره امسال خوانندگانی چون مهدی یراحی، امید حاجیلی، حامد همایون، محمد علیزاده، زانیار خسروی، سیروان خسروی و … به اجرای برنامه می‌پردازند.

بخش موسیقی جوان

از جمله بخش‌های دیدنی جشنواره موسیقی امسال اجراهای افراد برگزیده جشنواره موسیقی جوان است که روز ۲۵ دی در تالار رودکی برگزار می‌شود. جشنواره موسیقی جوان در چند سال گذشته انسجامی مناسب یافته و توانسته در دو بخش کلاسیک و مقامی برخی از مستعدترین نوازندگان سازهای مختلف ایرانی و غربی را شناسایی و معرفی کند، از این منظر این اجرای منتخب می‌تواند دیدنی باشد، چرا که مخاطب در فرصتی دو تا دو نیم ساعته، گزیده‌ای از بهترین اجراهای جوانان این مرز و بوم را شاهد خواهد بود.

حذف بخش بانوان و اکتفا به دو اجرا

بخش بانوان جشنواره موسیقی فجر که هر ساله هویتی مستقل داشت و حداقل ده تا ۱۲ اجرای ویژه بانوان در آن برگزار می‌شد، امسال حذف و عملا به دو اجرا در فرهنگسرای نیاوران (۲۱ دی) و آن هم در یک روز محدود شده است. گروه کیدی (رومینا تنی) از هرمزگان و گروه ژن دنگ ( آرزو بابادی) دو گروه موسیقی‌ هستند که در جدول برنامه‌های جشنواره موسیقی فجر زیر عنوان بانوان قرار گرفته‌اند. در دوره‌های گذشته عموما چهره‌هایی چون پری زنگنه، سیمین غانم، پری ملکی و در جشنواره حضور داشتند و اجراهایی ویژه بانوان را به صحنه می‌بردند،‌اما امسال نامی از این چهره‌‌های شناخته شده نیست و مشخص نیست که سیاستگذاران جشنواره با چه انگیزه‌ای بخش بانوان را چنین محدود و منحصر کرده‌اند.

علی جهاندار و گروه پرنیا

حضور علی جهاندار، خواننده نام‌آشنا و از شاگردان برجسته استاد محمدرضا شجریان نیز از جمله رخدادهای قابل اعتنا در بخش سنتی جشنواره موسیقی فجر به شمار می‌رود. آقای جهاندار بعد از اجرایی با پرویز مشکاتیان در سال‌های پایانی دهه شصت از صحنه موسیقی غایب شد تا یک دهه اخیر که مجددا فعالیت‌های خود را از سر گرفت. او با حسین پرنیا، آهنگساز و نوازنده سنتور ۲۵ دی در فرهنگسرای نیاوران به صحنه می‌آید.

پرنیا که آهنگسازی‌اش برای ایرج بسطامی در آلبوم گلپونه‌ها، همچنان خاطره‌‌انگیز است،‌اخیرا آلبوم متفاوت رقصانه را نیز با صدای شهرام ناظری به بازار موسیقی عرضه کرده است. او در بهره‌گیری از شعر و اجرای قطعاتی با ساختاری سنتی، اما فضایی ریتمیک و پرطراوت دستی چیره دارد. در کنار اجرای گروه پرنیا باید از اجراهای گروه مهرنیا به آهنگسازی و سرپرستی مهران مهرنیا و کنسرت دونوازی کمانچه هادی منتظری با دف مسعود حبیبی یاد کرد که از جمله نوازندگان پیشکسوت موسیقی به شمار می‌آیند. این دو اجرا نیز در فرهنگسرای نیاوران به صحنه می‌رود.

در کنار این گروه‌های سنتی، باید از گروه‌هایی چون مهتاب به آهنگسازی احسان ذبیحی‌فر و‌ آواز مجتبی عسگری، گروه نقش به آهنگسازی امیر شریفی و آواز مهدی امامی و گروه همنوازان دلگشا به آهنگسازی سیامک جهانگیری و آواز حسین علیشاپور نیز یاد کرد که هر سه این گروه‌ها در تلاشند آثاری متفاوت در حیطه موسیقی کلاسیک ایرانی را عرضه‌ کنند که با اجراهای مرسوم در چند سال اخیر فاصله‌های معناداری دارد. این سه گروه به نظر می‌رسد منتخبی از اجراهای جشنواره موسیقی کلاسیک ایرانی باشند که روزهای ۲۷ تا ۲۹ دی درتالار رودکی به صحنه می‌روند.

موسیقی نواحی بلوچستان و جنوب با تلفیق موسیقی بوشهر و چین

در بخش موسیقی نواحی نیز دو گونه اجرا را در جشنواره شاهدیم. نخست اجرای منتخبی از جشنواره موسیقی نواحی که با عنوان شب‌ موسیقی جنوب و شب موسیقی بلوچستان عصر ۲۲ دی در تالار برج آزادی برگزار می‌شود و دیگری اجرای گروه لیان با گروهی از نوازندگان چینی که ترکیبی از موسیقی نواحی ایران و چین به شمار می‌رود.

اجرای گروه لیان را محسن شریفیان نوازنده نی‌انبان هدایت می‌کند که در چند سال گذشته طعم و رنگی متفاوت به موسیقی بوشهر داده است. در این اجرا قرار است همایون نصیری پرکاشن نواز شناخته شده نیز به گروه بپیوندد.این اجرا نیز روز ۲۲ دی در فرهنگسرای نیاوران به صحنه می‌رود.