جشنواره فجر؛ از داوری پرحاشیه تا ماجرای 'دوتابعیتی‌ها'

اختتامیه سی و پنجمین جشنواره فیلم فجر، روز گذشته در برج میلاد و با حضور دولتمردان و سینماگران برگزار شد. گرچه رئیس سازمان سینمایی این دوره را بهترین دوره جشنواره در "۱۵ سال اخیر" خواند، جشنواره فجر امسال به صورتی بی‌سابقه پر از صداهای معترض بود. از منتقدان و خبرنگاران حاضر در برج میلاد گرفته تا سینماگرانِ حذف شده و حتی نامزدهای دریافت سیمرغ امسال همگی از نحوه قضاوت و انتخاب‌های غیر قابل توضیح داوران ناراضی بودند.

اواسط دی‌ماه با انتشار لیست فیلم‌های حاضر در جشنواره امسال، معلوم شد که آثار تعدادی از فیلمسازان مطرح از جمله کیانوش عیاری و شهرام مکری در جشنواره سی و پنجم پذیرفته نشده است. درحالی که این موضوع نوید برگزاری جشنواره‌ای بی‌سر و صدا و عاری از دردسر را می‌داد، شاید کمتر کسی فکرش را می‌کرد که هیات داوران با انتخاب‌های "عجیب" خود موجب شود بعضی از نامزدها عطای جایزه گرفتن در جشنواره را به لقایش ببخشند.

"انتخاب‌های نافهمیدنی"

منتقدان داوری جشنواره امسال می‌گویند تعدادی از فیلم‌های خوب در بخش‌های مختلف به صورتی غیرقابل توضیح نادیده گرفته و در مقابل آثاری برگزیده شده‌اند که هیچ مبنایی برای انتخاب برخی از آنها نمی‌توان یافت. به عنوان نمونه فیلم "بدون تاریخ، بدون امضا" در حالی برای جایزه موسیقی نامزد شد که این فیلم به شهادت کارگردانش اساسا موسیقی متن ندارد؛ یا در بخش جلوه‌های ویژه،‌ ارشا قدسی بابت حضور در فیلم "یک روز بخصوص" نامزد دریافت سیمرغ شد در حالی که این متخصص جلوه‌های ویژه اصلا در این فیلم حضور نداشت.

فیلم "خفه‌گی" که گفته می‌شود یکی از بهترین فیلم‌های فریدون جیرانی‌ است، یکی دیگر از فیلم‌های نادیده انگاشته شده بود که تنها توانست به صورت مشترک با "رگ خواب" و "یک روز بخصوص" جایزه جلوه‌های ویژه میدانی را از آن خود کند. مسعود سلامی و محسن نصراللهی مدیر فیلمبرداری و طراح این فیلم اگرچه به ترتیب برای فیلم‌های "گشت ارشاد ۲" و «"بدون تاریخ، بدون امضا" نامزد جایزه شدند اما ضمن انتشار نامه‌ای خطاب به دبیر جشنواره در اعتراض به نادیده گرفته شدن "خفه‌گی" از حضور در لیست کاندیداها انصراف دادند.

منیر قیدی نویسنده و کارگردان فیلم "ویلایی‌ها" یکی دیگر از کسانی بود که باوجود نامزدی در رشته فیلمنامه، با انتشار نامه‌ای از شرکت در رقابت انصراف داد. او در این نامه نوشت: "حضور در هر رقابتى و تن دادن به قواعد داورى بخشى مهم از روحیه کمال طلبى و حتى جاه طلبى هر هنرمندى است. اما این حضور هنگامى ارزش دارد که در مواجهه با حسادت و جهالت و بلاهت و حذف، قربانى نشود". علیرغم انصراف و عدم حضور این فیلمساز در اختتامیه،‌ هیات داوران سه سیمرغ بلورین استعداد درخشان (فیلم اول)، بازیگر مکمل زن و جلوه‌های بصری را به فیلم "ویلایی‌ها" اختصاص داد اما خانم قیدی در مصاحبه‌ای اعلام کرد این "جوایز خلق‌الساعه" را نخواهد پذیرفت.

تعداد قابل توجهی از اهالی سینما تعجب و نارضایتی خود از انتخاب‌های هیئت داوران امسال را در شبکه‌های اجتماعی نظیر اینستاگرام و فیس‌بوک ابراز کردند. از جمله محسن قرایی کارگردان فیلم "سد معبر" و باران کوثری در صفحه‌های شخصی خود به نامزد نشدن نقش اول این فیلم حامد بهداد واکنش نشان دادند.

ساره بیات بازیگر فیلم "۲۱ روز بعد"،‌ الناز شاکردوست بازیگر "خفه‌گی"، مستانه مهاجر تهیه‌کننده "اسرافیل"، نیکی کریمی بازیگر "آذر"، منوچهر هادی کارگردان و بهرام افشاری بازیگر فیلم "کارگر ساده نیازمندیم" از دیگر کسانی بودند که طی روزهای گذشته در فضای مجازی از "بی‌عدالتی" و نادیده گرفتن شدن بعضی فیلم‌ها در جشنواره انتقاد کردند.

ماجرای داوران "دو تابعیتی‌"

حتی محمد حسین مهدویان، کارگردان فیلم "ماجرای نیمروز" که در ۹ رشته نامزد شده بود هم با اعتراض به داوران، در صفحه شخصی خود خطاب به دست‌اندرکاران فیلمش نوشت: "سیمرغ کیلویی چند. همه جا حرف شماست. برید خدا رو شکر کنید که حرف شما از روی دیوار این طویله رفت تا همون‌جایی که باید بره‌". کارگردان این فیلم کمی بعد بابت اظهارات تند خود عذر خواست. "ماجرای نیمروز" در نهایت توانست با دریافت ۴ سیمرغ از جمله سیمرغ بهترین فیلم و فیلم برگزیده تماشاگران -در کنار "فِراری" به کارگردانی علیرضا داوودنژاد- بیشترین تعداد جوایز را از آن خود کند.

این درحالی است که به دنبال اعلام نام کاندیداها، بهروز افخمی مجری برنامه تلویزیونی هفت ضمن حمله به انتخاب‌های هیات داوران، اعضای این هیات را متهم کرده بود که به علت "دو تابعیتی" بودن و "ترس" از مخالفان حکومت ایران در خارج از کشور، به فیلمی مثل "ماجرای نیمروز" که به درگیری بین گروه‌های سیاسی و حکومت ایران در دهه ۶۰ می‌پردازد جایزه نخواهند داد.

پس از طرح این اتهام حجت‌الله ایوبی،‌ رئیس سازمان سینمایی ضمن حضور در برنامه هفت شب چهارشنبه نسبت به آن واکنش نشان داد و با اشاره به تجربه خود از زندگی در فرانسه، آقای افخمی را بابت مطرح کردن این نظریه غیرواقعی "ترسو" خواند. جدل بین این دو چنان بالا گرفت که در ادامه مجری برنامه هفت و رئیس سازمان سینمایی یکدیگر را به استعفا فراخواندند. پس از اظهارات آقای افخمی برخی از نمایندگان مجلس و رسانه‌هایی اصولگرا خواستار رسیدگی به این موضوع شده‌اند و بعید نیست در آینده "دوتابعیتی بودن" به دردسری جدید برای بعضی از سینماگران بدل شود.

در پاسخ به همه این حواشی،‌ هیات داوران ناچار شد صبح روز اختتامیه در بیانیه‌ای ۱۲ بندی از خود دفاع کند. آنها در این بیانیه اعلام کردند هرگز خود را "ملزم به پاسخگویی به کسانی که با شایعه پراکنی و بکار بردن ادبیات سخیف و تهمت و افترا دست می یازند" نمی دانند و هشدار دادند که "اگر کماکان سنت رایج کنونی اعتراض و هیاهو ادامه یابد" دیگر اهالی هنر و فرهنگ و سینما داوری را نخواهند پذیرفت و این امر باید "از حوزه سینما خارج و به دیگران سپرده شود".

شماری از منتقدان اما می‌گویند به کار بردن این میزان محافظه‌کاری در انتخاب فیلم‌ها و داوری بدون مبنای فنی و قابل دفاع، تنها به کم ‌اعتبار شدن هرچه بیشتر جشنواره فیلم فجر و دلسردی سینماگران نادیده انگاشته شده خواهد انجامید. بسیاری حتی به آثار بیرون مانده از جشنواره امسال چشم دارند و امیدوارند این فیلم‌ها در اکران بتوانند رونقی به گیشه سینماهای کشور طی سال ۹۶ بدهند.