شهرام ناظری: آی عمو نوروز، حال خوشت کو؟

نمآهنگ «عمو نوروز»‌ بهاریه‌ معترضی است که شرح احوال محزون «مردم سرخورده» را به اقتضای جشن‌های نوروزی با ضرب‌آهنگ پرشوری بیان می‌کند و اقبال عمومی را نیز در پی داشته است.

این ترانه دلنشین که تم کردی دارد با هم‌خوانی سحر بروجردی و دنیا کمالی در دستگاه شور آغاز می‌شود و در ادامه با آرش سلامیه این بیت از شعر «عمو نوروز» سروده پوریا سوری خوانده می‌شود: آی عمو‌ نوروز…آی عمو نوروز … چشامون پر غم … دلامون پرسوز

شهرام ناظری، خواننده پرآوازه‌ای که به «شوالیه آواز ایران» معروف است، در ابتدای این نمآهنگ در حال گذر از خیابان دیده می‌شود:‌ آی عمو نوروز...حال خوشت کو؟ ...‌ داریهْ دمبکِ‌‌‌‌ ... عاشق‌کشت کو؟ ... آی عمو نوروز … دردا رو ببین … دست خالی مردا رو ببین

آقای ناظری ۷۵ ساله در اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ با مخالفان جمهوری اسلامی ایران همسو شد و در چهلمین روز کشته شدن مهسا/ژینا امینی در حساب اینستاگرام خود نوشت: «به چله کدام فرزندمان بنشینیم؟ کدام اسم؟ کدام شهر؟ کدام قوم؟ ما چله‌ها را به سوگ نمی‌نشینیم چرا که فرزندان ما زنده‌اند و درس آزادگی می‌دهند ...»

این ترانه به نوعی تازه‌ترین اجرای شهرام ناظری با گروه تنبور شمس است. تهمورس پورناظری، آهنگساز و از نوازندگان «عمو نوروز» به بی‌بی‌سی گفت: «بعد از گذشت سال‌ها از انتشار «آلبوم خیال»، ساخته پدرم (کیخسرو پورناظری) دوباره با آقای ناظری همکاری کردیم.»

«حضور ایشان خیلی مهم بود کما اینکه من یک سال است که این کار را منتشر نکردم تا با صدای مناسبی ضبط شود.»

شعر غم‌انگیز همراه با ریتم شاد ترانه عمو نوروز یا به اصطلاح نوستالژیک آن را نیز تهمورس پورناظری این چنین برایم بیان کرد: «ریتم پرشور دقیقا مناسب جشن نوروز و احوال سرخورده مردم است. دلیل من برای انتخاب ضرباهنگ هیجان‌انگیز روی این شعر همین بود، طبیعتا روی شعر غمگین آهنگ غمگین ساخته می‌شود.»

نماهنگ «عمو نوروز» را میلاد رحیمی آبکنار کارگردانی کرده است و علی احسانی، مدیریت فیلمبرداری آن را برعهده داشت. تدوین موزیک ویدئو هم با نوید توحیدی است.

«عمو نوروز» در ادامه دو تک آهنگ از تهمورس پورناظری است: یکی «سووشون» با صدای همایون شجریان که برای کشته‌شدگان حملات به دانشگاه کابل در روز ۱۲ آبان ۱۳۹۹ ساخته شد. شعر این تک‌آهنگ را پوریا سوری بر مبنای آخرین پیام پدر یکی از قربانیان سرود که روی موبایل فرزندش به جا مانده بود؛ داغ تو را جنون کنم ... دیده ز اشک خون کنم ... با تن پاره چون کنم ... جان پدر کجاستی ... جان پدر کجاستی

و تک‌آهنگ دیگر، «خون ماه» با صدای سحر بروجرودی که شعر آن هم از آقای سوری است و تهمورس پورناظری او را همراه همیشگی خود می‌داند.

«روی دست شب ... روی دست شب ...این خون کیه؟ این گل پرپر ... این گل پرپر جوون کیه؟»

آقای پورناظری در ذیل این اثر خود نوشت: «ایران امروز اهریمنانی توانمند و هم‌پیمان مقابل خود می‌بیند که جملگی به کار خشکاندن فرهنگ ایران و آب ایران مشغولند. من شرمنده‌ هر آن دختر و پسر، هر نام از زنان و مردان، هر نفس از مادران و پدران ایرانم، که روی ماه عزیزانشان در راه ایران به خاک و خون کشیده شد و من در وصف آن هیچ، جز نوای موسیقی از دستم بر نمی‌آید.»

آی عمو نوروز،«فکر چاره کن، فکر این دل پاره‌پاره کن»

شعر «عمو نوروز»‌ از پوریا سوری، شاعر، منتقد ادبی و روزنامه‌نگاری است که برخی ترانه‌های آلبوم «ایران من» اثر سهراب پورناظری و همایون شجریان از دیگر فعالیت‌های ترانه‌سرایی او به شمار می‌رود. برگزیده نخستین جشنواره ترانه‌های سرزمین مادری است و «مجموعه شعر تناسخ به درخت» از جمله آثار مکتوب او است که نشر بوتیمار در سال ۱۳۹۱ منشر کرد.

عمو نوروز پوریا سوری آنجا به پایان می‌رسد که می‌گوید:‌ آی عمو نوروز ... «فکر چاره کن ... فکر این دل ... پاره پاره کن»،‌ آقای سوری در داخل گیومه ابیات اردلان سرفراز، ترانه‌سرای برجسته موسیقی ایران را به یاد می‌آورد که در ترانه معروف روزای روشن یا سرزمین من با صدای هایده،‌ خواننده فقید در سال ۱۳۶۲ در تبعید منتشر شد.

«خانه‌ی روشن، خداحافظ ... سرزمین من، خداحافظ ... روزای خوبت بگو کجا رفت ... تو قصه‌ها رفت یا از این جا رفت»

به این ترتیب ساختار شعری «عمو نوروز» پوریا سوری به سروده اردلان سرفراز در «سرزمین من»‌ نزدیک می‌شود و به عبارتی خاطره آن روزهای تلخ را به یاد می‌آورد.

ناگفته نماند که «عمو نوروز»‌ نام ترانه دیگری هم هست که پیشتر با موسیقی و صدای شاهین نجفی منتشر شد. شعر این ترانه از یغما گلرویی و تنظیم آهنگ را مجید کاظمی بر عهده داشت. ترانه‌ای که آقای نجفی آن را «با فروتنی به گوهر عشقی و خاطره‌ ستار بهشتی‌اش» تقدیم کرد.

در این ترانه اعتراضی هم مشکلات معیشتی در کنار دیگر معضلات جامعه ایران جایگاه ویژه‌ای داشت: «عمو نوروز نیا اینجا که این خونه عزا دار است ... پدر خرج یک سال قبل شب عید را بدهکار است»

معمول است که نوروزخوانی با فرا رسیدن بهار به پایان می‌رسد و از این جهت باید «عمو نوروز»‌ با صدای شهرام ناظری را در پوشه آثار شعر و موسیقی اعتراضی ایران قرار داد که رویش آن به ویژه بعد از جنبش زن،‌ زندگی،‌‌ آزادی به اصطلاح صد چندان شده است.

و اما عمو نوروز یا بابا نوروز از نمادهای نوروزی بشارت‌دهنده بهار است. از دید میرجلال‌الدین کزازی، استاد ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبایی و شاهنامه‌پژوه «بابا نوروز، نماد زمان و به گونه‌ای یادآور 'زروان' باستانی یا 'زال' شاهنامه است.»