هشدار سند فاش‌شده حزب کمونیست ویتنام درباره «نیروهای متخاصم»

جاناتان هد، بی‌بی‌سی

اگر بشود گفت کشورها مد روز می‌شوند یا از مد می‌افتند، بی‌شک ویتنام الآن در کانون توجه‌هاست.

ویتنام زمانی به خاطر قرار گرفتن در حاشیه‌های استراتژیک معروف بود، رهبرانش برای بقیه جهان آشنا نبودند ولی این کشور اکنون مورد توجه همه قرار گرفته است.

جو بایدن، رئیس‌جمهور آمریکا، و شی جین‌پینگ، رهبر چین، هر دو سال گذشته از این کشور دیدن کردند و ایالات متحده روابطش را با ویتنام به بالاترین سطح ممکن، یعنی «همکاری راهبردی جامع» ارتقا داد.

ویتنام با ۱۸ برنامه تجارت آزاد موجود یا برنامه‌ریزی شده موافقت کرده است. این کشورها به دنبال همکاری ویتنام در مورد تغییرات اقلیمی، انعطاف‌پذیری زنجیره تأمین، آمادگی برای بیماری‌های همه‌گیر و تعداد زیادی از مسائل دیگر هستند.

این کشور به عنوان یک بازیگر منطقه‌ای با اهمیتی حیاتی در رقابت فزاینده آمریکا و چین در نظر گرفته می‌شود. ویتنام در دریای چین جنوبی، ادعای چین در مورد برخی از جزیره‌های گروهی را به چالش می‌کشد و به عنوان بهترین جایگزین برای چین برای برون‌سپاری تولید مطرح می‌شود.

چیزی که تغییر نکرده است، سلطه آهنینی است که حزب کمونیست بر قدرت و تمامی اشکال بیان سیاسی این کشور حفظ کرده است.

ویتنام یکی از تنها پنج کشور کمونیستی و تک‌حزبی باقی‌مانده در جهان است. هیچ‌گونه مخالفت سیاسی مجاز نیست. مخالفان به طور معمول زندانی می‌شوند و سرکوب در سال‌های اخیر حتی شدیدتر شده است. تصمیم‌گیری‌های بالاترین سطح حزب به‌شدت محرمانه‌اند.

اما، یک سند داخلی فاش‌شده از پولیتبورو، دفتر سیاسی کمیته مرکزی و بالاترین نهاد تصمیم‌گیری در ویتنام، نور کمیابی بر آنچه که رهبران ارشد حزب در مورد همه این مشارکت‌های بین‌المللی فکر می‌کنند، تابانده است.

این سند، که به عنوان دستورالعمل ۲۴ شناخته می‌شود، توسط «پروژه ۸۸»، یک سازمان حقوق بشری متمرکز بر ویتنام، به دست آمده است. ارجاعات به آن در چندین نشریه حزبی نشان می‌دهد که این سند واقعی است.

این سند را ژوئیه گذشته دفتر سیاسی حزب صادر کرد و حاوی هشدارهای شدیدی در مورد تهدیدی از جانب «نیروهای متخاصم و ارتجاعی» برای امنیت ملی است که از طریق روابط بین‌المللی رو به رشد به ویتنام وارد شده‌اند.

دستورالعمل ۲۴ مدعی است که این نیروها «فعالیت‌های خرابکارانه و دگرگونی سیاسی داخلی آنها را افزایش می‌دهند ... با تشکیل اتحادها و شبکه‌های 'جامعه مدنی'، 'اتحادیه‌های کارگری مستقل' و ایجاد زمینه برای تشکیل گروه‌های اپوزیسیون سیاسی داخلی».

این سند از مقامات حزب در همه سطوح می‌خواهد تا در مقابله با این نفوذ، سختگیرانه عمل کنند. این سند هشدار می‌دهد که با وجود همه موفقیت‌های اقتصادی مسلم ویتنام، «امنیت در امور اقتصادی، مالی، ارزی، سرمایه‌گذاری خارجی، انرژی، نیروی کار مستحکم نیست و خطری نهفته در مورد وابستگی خارجی، دستکاری، و تصرف برخی 'مناطق حساس' وجود دارد».

موارد موجود در این سند تکان‌دهنده‌اند. دولت ویتنام در هیچ یک از اظهارات عمومی خود، تا این حد شکننده به نظر نیامده است. خوب این به چه معنی است؟

بن سوانتون، یکی از مدیران پروژه ۸۸، تردیدی ندارد که دستورالعمل ۲۴ از آغاز یک کارزار شدیدتر علیه فعالان حقوق بشر و گروه‌های جامعه مدنی خبر می‌دهد.

او به دستورات ۹ گانه به مقامات رسمی حزب در پایان سند اشاره می‌کند که برای مقابله با «تبلیغات دروغین» بر رسانه‌های اجتماعی نظارت کنند، «به سازمان‌های سیاسی مستقل اجازه تشکیل ندهند»، و در مقابله با افرادی هشیار باشند که از افزایش تماس با نهادهای بین المللی برای تحریک به «انقلاب‌های رنگی» و «انقلاب‌های خیابانی» استفاده می‌کنند.

بن سوانتون می‌گوید: «نقاب برافتاده است. حاکمان ویتنام می‌گویند که به عنوان یک موضوع سیاستی قصد دارند حقوق بشر را نقض کنند.»

اما نگاه همه به این سند یکسان نیست.

کارلایل ثایر، استاد بازنشسته سیاست در دانشگاه نیوساوث ولز و پژوهشگر برجسته‌ای در زمینه امور ویتنام می‌گوید: «دستورالعمل ۲۴ موج تازه‌ای از سرکوب‌های داخلی علیه جامعه مدنی و کنشگران دموکراسی‌خواه را نشان نمی‌دهد و بیشتر استمرار وضع قبلی است یعنی ادامه سرکوب این فعالان.»

او به زمان‌بندی این دستورالعمل اشاره می‌کند که درست پس از توافق آمریکا و ویتنام برای مشارکت در سطح بالاتر و تنها دو ماه قبل از سفر رئیس‌جمهور بایدن منتشر شده است.

او می‌گوید این تصمیم مهمی بود که ناشی از ترس حزب از این بود که تأثیر همه‌گیری کووید و کندی اقتصادی در چین مانع از رسیدن ویتنام به هدف خود برای تبدیل شدن به یک کشور توسعه‌یافته و پردرآمد تا سال ۲۰۴۵ شود. این کشور به روابط نزدیکتر با ایالات متحده نیاز داشت تا اقتصاد در حال رشد خود را به سطح بعدی برساند.

تندروهای داخل حزب می‌ترسند که آمریکا ناگزیر مشوق عواطف دموکراسی‌خواهان ویتنام شود و یکه‌تازی حزب را در تسلط بر قدرت تهدید کند.

پرفسور ثایر معتتقد است که زبان تهاجمی به کار رفته در دستورالعمل ۲۴ به مقصود اطمینان بخشیدن به تندروهاست که چنین اتفاقی رخ نخواهد داد. او فکر می‌کند که تصمیم به اینکه دبیر کل نگوین فو ترانگ که نه تنها قدرت‌مندترین چهره سیاسی ویتنام است بلکه یکی از ایدئولوگ‌های مشهور کمونیست نیز هست، شخصاً این همکاری جدید را امضا کند به همین منظور اتخاذ شده است.

آنچه دستورالعمل ۲۴ به وضوح نشان می‌دهد معضلی است که رهبران کمونیست ویتنام با تبدیل شدن کشورشان به یک نیروگاه تولید و تجارت جهانی با آن مواجه هستند.

ویتنام به اندازه‌ای بزرگ نیست که بتواند کاری را که چین انجام داده است انجام دهد و خود را پشت «دیوار آتش بزرگ» خود محصور کند. پلتفرم‌های رسانه‌های اجتماعی مانند فیس‌بوک به راحتی در آنجا قابل دسترسی هستند. ویتنام برای ادامه رشد سریع به سرمایه‌گذاری و فناوری خارجی نیاز دارد و نمی‌تواند رابطه خود با جهان بیرون را قطع کند.

بعضی از معامله‌های تجاری آزادی که ویتنام با آن‌ها توافق کرده است مثل توافق بزرگ با اتحادیه اروپا که در سال ۲۰۲۰ نهایی شد، بندهایی درباره حقوق بشر و حقوق کارگران دارد. ویتنام نیز بعضی از کنوانیسیون‌های سازمان بین‌المللی کار را تصویب کرده است هر چند به طور مشخص موردی که شامل لزوم آزادی تجمعات است را قبول نکرده است.

اما دستورالعمل ۲۴ نشان می‌دهد که این کشور تمایلی به رعایت این بندها ندارد.

در این دستورالعمل، حزب کمونیست خواهان وضع محدودیت‌هایی صریح درباره میزان استقلال اتحادیه‌های صنفی شده است و به مسئولان دستور داده است که «به شدت بر راه‌اندازی آزمايشی سازمان‌های کارمندی نظارت کنند؛ اقدامات فعالانه‌ای در کنوانسیون بین‌المللی سازمان کار داشته باشند که حافظ آزادی تجعات و حق سازماندهی است و اطمینان حاصل کنند که حزب و شاخه‌‌های حزب و مدیریت دولت در تمام سطوح حفظ شود.

به عبارت دیگر، استقبال از همکاری با سازمان بین‌المللی کار و پاسخ منفی قطعی به هر گونه اتحادیه صنفی که تحت تسلط حزب نباشد.

بن سوانتون می‌گوید که دستورالعمل ۲۴ به شرکای احتمالی غربی ویتنام نشان می‌دهد که توافق‌های‌شان درباره حقوق بشر یا حقوق کار چیزی جز ابراز حسن نیت نیستند و مؤدبانه در معامله‌شان یک نظام سیاسی را وارد می‌کنند که از احترام گذاشتن به حقوق فردی ناتوان است.

او می‌پرسد کدام گروه‌های جامعه‌ مدنی اجازه نظارت بر این توافق‌های تجارت آزاد را خواهند داشت وقتی تا به حال دیده‌ایم که شش فعال محیط زیستی و اقلیمی به خاطر اتهاماتی جعلی به زندان افتاده‌اند آن هم وقتی که ویتنام یک قرارداد عظیم همکاری گذار انرژی را با دولت‌های غربی امضا کرده است؟

چند دهه پیش، زمانی بود که دولت‌های مارکسیست-لنینیست یک حزبی به نظر بسیاری، آینده دنیا بودند و مدرنیته، پیشرفت و انصاف اقتصادی را برای فقیرترین جوامع جهان به ارمغان می‌آورند.

امروزه این‌ها یک ناسازگاری تاریخی هستند. حتی چین هم برای عده بسیار اندکی یک الگوی سیاسی است هر چقدر هم که موفقیت‌های اقتصادی‌اش را ستایش کنند.

رهبران ویتنام امیدوارند که شعبده‌ای از خود نشان بدهند؛ و تسلطی را که دیرزمانی است بر زندگی سیاسی مردم‌شان داشته‌اند حفظ کنند و در عین حال آن‌ها را در معرض تمام افکار و الهاماتی قرار بدهند که از خارج می‌آیند به این امید که این‌ها شعله‌های آتش اقتصاد را فروزان نگه دارد.