موانع اصلی در طرح صلح ترامپ برای غزه کدامند؟

مذاکره‌کنندگان اسرائیل و حماس در شرم‌الشیخ مصر در مذاکرات غیرمستقیم برای پایان دادن به جنگ غزه شرکت کرده‌اند.

در دو سال گذشته، از زمان آغاز جنگ، هیچ‌گاه دو طرف تا این اندازه به توافق نزدیک نشده‌ بودند.

اما طرح صلح ۲۰ ماده‌ای دونالد ترامپ، که اسرائیل با آن موافقت کرده و حماس تا حدی آن را پذیرفته است در واقع چارچوبی کلی و تنها چند صفحه‌ای است.

با این حال همچنان اختلافات عمده‌ای برای حل‌و‌فصل باقی است.

شیوه آزادی گروگان‌ها

در طرح ترامپ آمده است که تمام گروگان‌های باقی‌مانده، ظرف ۷۲ ساعت پس از امضای توافق آزاد خواهند شد. تصور می‌شود ۴۸ گروگان اسرائیل هنوز در غزه نگهداری می‌شوند که حدود ۲۰ نفر از آنان زنده هستند.

ترامپ آخر هفته گذشته گفت که ممکن است گروگان‌ها «خیلی زود» آزاد شوند. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، هم گفت که آنها ممکن است پیش از پایان عید یهودی سوکوت یعنی تا ۱۳ اکتبر (۲۱ مهر) آزاد شوند.

حماس با «فرمول تبادل» مندرج در طرح ترامپ موافقت کرده، مشروط بر آنکه بعضی «شرایط میدانی» برآورده شوند.

اما گروگان‌ها تنها اهرم فشار این گروه هستند و مشخص نیست آیا حاضر است آنان را پیش از نهایی شدن سایر بخش‌های توافق آزاد کند یا نه.

تقریبا هیچ‌گونه اعتمادی میان دو طرف وجود ندارد. ماه گذشته اسرائیل تلاش کرد با حمله هوایی تیم مذاکره‌کننده حماس را در دوحه ترور کند؛ اقدامی که نه‌تنها خشم حماس بلکه خشم دونالد ترامپ و قطر، از میانجی‌های کلیدی، را نیز برانگیخت.

اعضای همان تیم مذاکره به ریاست خلیل الحیه، که پسرش در آن حمله کشته شد حالا قرار است در مصر، در فاصله‌ای بسیار نزدیک از هیئت اسرائیل، حضور یابند.

خلع سلاح حماس

هدف اعلام‌شده اسرائیل در طول جنگ، نابودی کامل حماس بوده است. نتانیاهو بارها گفته تا زمانی که این گروه از بین نرود، متوقف نخواهد شد.

یکی از نکات اصلی در طرح ترامپ، خلع سلاح حماس است. اما این گروه پیش‌تر از تحویل سلاح‌هایش خودداری کرده و گفته تنها زمانی این کار را انجام می‌دهد که کشور فلسطین تشکیل شود.

در پاسخ رسمی حماس به طرح ترامپ، هیچ اشاره‌ای به خلع سلاح نشده است. این مسئله گمانه‌زنی‌ها درباره عدم تغییر موضع این گروه را تقویت کرده است.

نتانیاهو چند روز پیش اعلام کرد: «حماس خلع سلاح خواهد شد و غزه غیرنظامی می‌شود؛ یا به روشی آسان یا از راهی دشوار.»

حکومت آینده غزه

در طرح ترامپ آمده است که حماس در آینده هیچ نقشی در غزه نخواهد داشت و اداره این منطقه به صورت موقت به یک نهاد انتقالی متشکل از تکنوکرات‌های فلسطینی سپرده می‌شود که زیر نظر «شورای صلح» به ریاست و مدیریت دونالد ترامپ فعالیت خواهد کرد. تونی بلر، نخست‌وزیر پیشین بریتانیا، نیز در این شورا حضور خواهد داشت.

اداره نوار غزه در نهایت به تشکیلات فلسطینی واگذار خواهد شد.

اگرچه نتانیاهو با تمام ۲۰ بند طرح ترامپ موافقت کرده، اما هفته گذشته در حالی که در کنار رئیس‌جمهور آمریکا روی سکو ایستاده بود، با نقش تشکیلات فلسطینی در اداره غزه مخالفت کرد و گفت این نهاد هیچ نقشی در اداره آن سرزمین نخواهد داشت.

این یکی از موارد متعدد طرح ترامپ است که برای تندروهای ملی‌گرای افراطی در ائتلاف حاکم به رهبری نتانیاهو قابل قبول نیست. بسیاری از آنان خواهان حفظ کنترل اسرائیل بر نوار غزه و بازسازی شهرک‌های یهودی در آن هستند.

حماس در واکنش خود اعلام کرده است که انتظار دارد در آینده به عنوان بخشی از «جنبش واحد فلسطینی» در غزه نقش داشته باشد. هرچند این عبارت مبهم است، اما به احتمال زیاد برای ترامپ و اسرائیل قابل قبول نخواهد بود.

خروج نیروهای اسرائیل

میزان و نحوه خروج نیروهای نظامی اسرائیل چهارمین محور اختلاف است.

در طرح آمده است که ارتش اسرائیل «بر اساس معیارها، مراحل و جدول زمانی مورد توافق همه طرف‌ها» از غزه عقب‌نشینی خواهد کرد.

نقشه‌ای که کاخ سفید منتشر کرده، سه مرحله پیشنهادی برای خروج نیروهای اسرائیل را نشان می‌دهد: در مرحله نخست حدود ۵۵ درصد از نوار غزه تحت کنترل اسرائیل باقی می‌ماند، در مرحله دوم ۴۰ درصد و در مرحله نهایی ۱۵ درصد.

مرحله نهایی شامل ایجاد یک «حریم امنیتی» است که «تا زمانی که غزه از هرگونه تهدید تروریستی تازه مصون شود» برقرار خواهد ماند.

متن طرح در این بخش مبهم است و هیچ جدول زمانی روشنی برای خروج کامل نیروهای اسرائیل ارائه نمی‌دهد؛ موضوعی که حماس احتمالا خواهان شفافیت درباره آن خواهد شد.

علاوه بر این، نقشه‌ای که کاخ سفید منتشر کرده با نقشه‌های ارتش اسرائیل از مناطق نظامی هم‌خوانی ندارد و در برخی نقاط نیز مرزهای غزه نادرست ترسیم شده است.