واکنش‌ چهره‌ها به پخش مستند ترانه علیدوستی از بی‌بی‌سی فارسی؛«زیبا و قهرمانانه هزینه داد»

پخش مستند ترانه علیدوستی، بازیگر سرشناس سینمای ایران ساخته پگاه آهنگرانی از بی‌بی‌سی فارسی، در شبکه‌های اجتماعی و اینترنت بازتابی گسترده داشت و بسیاری را به تحسین واداشت. از جمله هنرمندان و سینماگران و چهره‌های فرهنگی و هنری هم به این مستند و روایت ترانه علیدوستی واکنش نشان دادند.

ترانه علیدوستی در این فیلم برای اولین بار از تصمیمش برای پیوستن به جنبش اعتراضی پس از کشته شدن مهسا امینی، حرف می‌زند؛ از روز بازداشت در خانه و مقابل دختر کوچکش، دوران زندان و سرود خواندن زندانیان برای او در انفرادی و از بین رفتن بخشی از پوستش بر اثر یک بیماری خودایمنی.

جعفر پناهی، کاگردان مطرح سینمای ایران با ستودن ترانه علیدوستی در یادداشتی در اینستاگرامش نوشت: «برای رسیدن به چشمه‌‌ی زلال آزادی راه باریک و سختی در پیش است که جز با مقاومت و تلاش به دست نمی‌آید. پیروزی نزدیک است، جایی برای دلسردی نیست، باید هزینه داد، اما ثابت قدم ماند»

آقای پناهی که خودش برای آخرین فیلمش که بدون مجوز در ایران ساخته شد، نخل طلای جشنواره کن را گرفته است و در حالیکه برای اکران فیلمش خارج از ایران به سر می‌برد، به زندان محکوم شده است، درباره این مستند افزود: «ترانه این راه سخت را به قیمت سلامتیش پیمود و بر قله‌ی افتخار ایستاد. قله‌ای که از آن بالا همه چیز کوچک‌تر است، اما حقیقت جلوه‌ی دیگری دارد.»

هوشنگ گلمکانی، روزنامه‌نگار و منتقد سینما هم درباره انعکاس گسترده مستند پگاه آهنگرانی نوشت: «در شبانه‌روز گذشته، فضای مجازی پر از ترانه شده است. همه جا ترانه، با شور و شعف و رضایت. چه خوب. مدت‌ها بود احساس کمبود ترانه می‌کردیم. اما من به این بهانه می‌خواهم از پگاه آهنگرانی هم بگویم که چه مستند خوبی ساخته.»

آقای گلمکانی که از بنیان‌گذاران مجله معروف «فیلم» بود، در ادامه نوشت: «ترانه»ی او فقط «یک مصاحبه با ترانه علیدوستی» نیست. مستندی فکرشده و دارای ساختار است که یک آدم بی‌ذوق می‌توانست آن را تبدیل به مصاحبه‌ای معمولی کند که تنها جذابیتش حضور تازه و غیررسمی ترانه علیدوستی جلوی دوربین و حرف‌های او باشد که می‌شد «جنجالی» و ضدجریان توصیفش کرد. کار پگاه آهنگرانی را حتی جسورانه توصیف نمی‌کنم که جسارت اصلی از ترانه است.»

آقای گلمکانی افزود: «بسیاری از واکنش‌های تند و افراطی به این مصاحبه ریشه در موضع‌گیری سیاسی و قضاوت‌های جناحی دارد، وگرنه حرف ترانه همان است که همیشه گفته و همچنان می‌گوید.»

همایون غنی‌زاده کارگردان و فیلمساز ایرانی نیزدر یادداشتی در اینستاگرامش نوشت: «ترانه علیدوستی مهم است.چون زیبا و قهرمانانه هزینه داد و این انقلاب را در حوزه فرهنگ و در تقابل با فرهنگ تحمیلی یا بی‌فرهنگی تحمیلی در برابر چشمان منفعل خیلی‌ها یک تنه فرسنگ‌ها حرکت داد. هر چند که در این راه تنها نبوده باشد.»

او که دومین فیلم بلندش «آه چه روزهای خوشی بود» را به شکل بدون مجوز رسمی ساخته است در ادامه افزود: «ترانه مهم است و این اهمیت را درک می کرد و می‌دانست با این اهمیت باید چه کند و می‌دانست اندازه بودنش را چگونه باید تبدیل به چشمه آبی زلال و خروشان کند تا هیچ تخت سنگی نتواند راه جوشیدن او را بند بیاورد.»

صابر ابر، نویسنده و بازیگر هم عکس‌هایی از ترانه علیدوستی و پگاه آهنگرانی در حالیکه دختران خردسالشان را در آغوش دارند، منتشر کرد و خطاب به دختران ترانه و پگاه نوشت: «دلم خواست برایتان بنویسم که خوش‌به حالتان چه مادرهایی، ترانه و پگاه! تا همیشه از داشتنشان می توانید سر بالا بگیرید و خوشی کنید و به اشاره نشانشان دهید که مامانم آنجا ایستاده. سربالا و پُر از زیبایی. همین خودِ عاقبت به خیری‌ست. هیچ چیز زیباتر از این نیست که وقتی قرار بر یادِ کسی باشد که وابستگی به آن تعریف می‌شود. در آن لحظه «مقام» کنی از یادَش و شما تا همیشه مقام دارید از داشتن مامان‌هایی که دارید.»

احسان کرمی، بازیگر و خواننده از جمله هنرمندانی است که به این مستند واکنش نشان داد: «من ترانه هزار سال دارم. خانم ترانه علیدوستی! صرفاً به عنوان یک هم‌وطنم از شما سپاسگزارم . چراغی را که شما افروختید نه تنها خاموش نخواهد شد بلکه روشنای راه هر کسی است که ایران را آباد و آزاد....که ایران را بهشت می‌خواهد. قربان بودنتان.»

«جهان، ترانه می‌شود»

مستند ۵۰ دقیقه‌ای«ترانه» اولین بار شامگاه چهارشنبه سوم دی ماه از تلویزیون فارسی بی‌بی‌سی پخش شد و همزمان در کانال یوتیوب بی‌بی‌سی فارسی هم به اشتراک گذاشته شد.

ساعتی پس از پخش مستند، هانا کامکار، خواننده و بازیگر در اینستاگرام خود نوشت: «اگر آب دستتان است بگذارید زمین و این مستند را ببینید.»

نگین کیانی، عکاس، صحنه‌ای از فیلم را در شبکه ایکس بازنشر کرد و نوشت: «این لحظه، این فریم، این حالتِ نشستن، این سرِ بالا، خیلی باشکوه بود.»

پرستو فروهر، هنرمند و فعال حقوق بشر، همین پست خانم کیانی را با هشتگ «ترانه و زن، زندگی، آزادی» بازنشر کرد.

علی شریفی زارچی،‌ عضو هیئت‌ علمی دانشکده‌ مهندسی کامپیوتر دانشگاه صنعتی شریف که در جریان اعتراضات ۱۴۰۱ مدتی اخراج شده بود در شبکه ایکس نوشت: «خانم ترانه علیدوستی، شهامت شما مایه‌ مباهات است.»

سارا لویی، زنی است که از حس خودش هنگام دیدن مستند در شبکه ایکس نوشته است: «تو خندیدی، من اشک ریختم. تو حرف زدی، من بغض کردم. باعث افتخاره هم‌دوره و هم‌درد بودن با تو ترانه.»

در اینستاگرام و شبکه ایکس، هزاران پیام با بازنشر عکس‌ها و بخش‌هایی از این مستند منتشر شد و ترانه علیدوستی را با کلماتی چون شجاع، زیبا، شریف و مردمی توصیف کردند. این مستند در کانال‌های تلگرامی و واتساپی هم منتشر و دست به دست شد.

کانال ادریسی‌ها بدون اشاره به بی‌بی‌سی فارسی، این مستند را در تلگرامش بازنشر کرد و نوشت: «برای ثبت در تاریخ، محبوبیت را نمی‌توان به بند کشید و آنکه کنار مردم بایستد جاودان می‌شود.»

منیرو روانی‌پور، نویسنده ایرانی ساکن آمریکا این مستند را ستود و با بازنشر لینک یوتیوب آن نوشت: «عالی بود-یک کار خوب و صمیمی از بی‌بی‌سی بعد ازمدتها، -ترانه -پگاه خسته نباشید.»

او در ادامه شعری از حافظ را نوشت: «شاه ترکان سخن مدعیان می شنود- شرمی از مظلمه خون سیاووشش باد.»

مسیح علی‌نژاد،‌ روزنامه‌نگار و فعال سیاسی، که طی سال‌های اخیر، کارزارهایی در مخالفت با حجاب اجباری داشته، در اینستاگرامش نوشت: «مستند جدیدی از زندگی ترانه علیدوستی به کارگردانی پگاه آهنگرانی از بی‌بی‌سی فارسی منتشر شده است که لحظه به لحظه‌اش شجاعت و زیبایی‌ست. ترانه علیدوستی در این مستند از خودش و از آنچه بر سرش رفت و از زنان و انقلاب زن زندگی آزادی می‌گوید. او می‌گوید دیگر تن به حجاب اجباری نخواهد داد و در هیچ شرایطی دیگر با حجاب بازی نخواهد کرد.»

خانم علی‌نژاد همچنین نوشت:‌ «سینماگرانی مانند کتایون ریاحی، فاطمه معتمدآریا، افسانه بایگان، هنگامه قاضیانی، پگاه آهنگرانی، شبنم فرشادجو، شیوا ابراهیمی، مریم بوبانی، دنیا مدنی، شراره دولت‌آبادی، خزر معصومی، آبان عسکری، سحر زکریا، مریم پالیزبان، باران کوثری، پانته‌آ بهرام، شقایق دهقان، آناهیتا همتی، رویا نونهالی، آزاده صمدی، ویشکا آسایش و همه آنانی که حامی انقلاب زن زندگی آزادی و در کنار مردم بودند.»

⁨ ⁨

روشنک روزبهانی،‌ هنرمند نقاش، تصویرگر و نویسنده ساکن بریتانیا،‌ طرحی را که سه سال پیش درباره ترانه علیدوستی کشیده بود، بازنشر کرد و نوشت: «این تصویر را زمانی کشیدم که ترانه علیدوستی در سال زن، زندگی ، آزادی با انتشار عکس بی‌حجابش آینه‌ی جامعه شد. دیدنش در مستند اخیر پگاه آهنگرانی یادآور این بود که هنوز بر همان عهد ایستاده و هنوز آینه‌ی جامعه است. دمش گرم ترانه علیدوستی.»

امید جلیلی، بازیگر و کمدین ایرانی- بریتانیایی هم در اینستاگرامش این مستند را بازنشر کرد. او در دوران اعتراضات سال ۱۴۰۱ بارها از اعتراض زنان ایران به حجاب اجباری حمایت کرد.

نازنین متین‌نیا، روزنامه‌نگار این مستند را مهم توصیف کرد و آن را یک «نماد و نشانه بزرگ» خواند.

او نوشت: «تویی که از دیشب با دیدن این مستند دلت لرزیده، تویی که به خودت افتخار کردی که مثل ترانه به اجبار تن ندادی، تویی که همراه بودی، بغض کردی، خون خوردی و هزاران‌بار توی این سال‌ها از خودت پرسیدی که نکنه اشتباه می‌کنم و کسی حواسش نیست، تویی که این‌ها را می‌خوانی مشتاق به تکثیر این شجاعت و ادامه دادنی، تویی که متوقف نشدی و… تو هم نشانه‌ای. نشانه‌ای برای ادامه مسیری که قرار نیست به عقب برگردد، متوقف شود.»‎⁨

حسین دهباشی، مستندساز در ایران درباره تاثیرگذاری این فیلم در شبکه ایکس نوشت:‌ «حتی باندِ صدای مستند ترانه علیدوستی آن‌قدر پُر و دقیق و تازه و اندازه و معرکه است که می‌توانی به تنهایی و بارها و بارها گوش کنی و یخ کنی و -اگر کسی داشت نگاه‌ات می‌کرد- الکی بخندی که مثلا هیچ‌ام گریه‌ات نگرفته!»

محسن آزرم،‌ نویسنده و منتقد سینما در اینستاگرامش گفته‌های ترانه را درباره سینما نقل کرد: «می‌گوید دوباره نمی‌توانی برگردی نقشی زنی شناگر را با لباسی سراپا پوشیده بازی کنی؛ چون خودت می‌دانی همه‌چیز در این سال‌ها تغییر کرده. تماشاگرت نمی‌پذیرد. باورت نمی‌کند. می‌گوید برای خودش سئوال است که چرا آن نقش را آن‌طور، با آن لباس‌ها، با آن حجاب اجباری، بازی کرده.»

او به صحنه آخر فیلم که ترانه را در حال شنا با مایو نشان می‌دهد اشاره کرد و نوشت: «اواخرِ فیلمی که پگاه آهنگرانی ساخته، شناگرِ واقعی را که در آن فیلم حذف شده، نشان‌مان می‌دهد؛ شناگری که بدون حجاب اجباری سر از آب بیرون می‌آورد، نفسی تازه می‌کند و روبه‌دوربین لبخند می‌زند؛ لبخندی که می‌ارزد به همه‌ی آن جایزه‌ها و با کلاه و روسری روی فرش قرمز رفتن‌ها.»

حسین ماهینی، کاپیتان پیشین پرسپولیس و بازیکن پیشین تیم ملی ایران که در جریان اعتراضات ۱۴۰۱ به اتهام «تشویق به اغتشاش» بازداشت شده بود، در توئیتی با اشاره به نخستین فیلم خانم علیدوستی نوشت: «من حسین، ۳۹ سال دارم.»

خبرآنلاین،‌ انصاف‌نیوز و سایت هم‌میهن از معدود رسانه‌های داخل ایران بودند که خبر پخش این مستند از بی‌بی‌سی فارسی را منتشر کردند.

بازپخش این فیلم در روزهای جمعه پنجم دی ماه، ساعت ۱۱،‌ یکشنبه هفتم دی ماه ساعت ۱۶ و سه‌شنبه نهم دی ماه ساعت‌های ۲ بامداد و ۱۲ شب به وقت تهران خواهد بود.