آیا اسرائیل در صورت تعلیق توافق صادرات گاز به مصر بازنده اصلی است؟

عبدالفتاح سیسی در فوریه ۲۰۱٨ در یک مراسم گفت: «مردم مصر! ما موفق شدیم و در موضوع گاز به هدف رسیدیم». این سخن او پاسخی به انتقادهایی بود که علیه دولتش در جریان مذاکرات برای امضای توافق واردات گاز از اسرائیل مطرح می‌شد.

این دستاورد ممکن است برای مصر به گل به خودی تبدیل شود؛ چرا که برخی رسانه‌های اسرائیلی گزارش داده‌اند بنیامین نتانیاهو تصمیم گرفته تمدید توافق گاز با مصر را متوقف کرده و مفاد آن را بازنگری کند. او این تصمیم را به دلیل مخالفت مصر با طرح‌های اسرائیل برای جابه‌جایی اجباری ساکنان غزه و همچنین با استناد به ادعای نقض معاهده صلح از سوی مصر به‌خاطر استقرار نیروهای نظامی در صحرای سینا، نزدیک مرز اسرائیل، اتخاذ کرده است.

روزنامه «اسرائیل هیوم» اخیرا نوشت که نتانیاهو دستور داده است «بدون موافقت شخصی او، توافق بزرگ گاز با مصر ادامه پیدا نکند» و قرار است با ایلی کوهن، وزیر انرژی اسرائیل، بررسی کند که آیا باید این توافق ادامه پیدا کند یا متوقف شود. این تصمیم در پی اظهارات آقای نتانیاهو مبنی بر پایبند نبودن مصر به تعهداتش در چارچوب معاهده صلح مصر و اسرائیل که در سال ۱۹۷۹ در واشنگتن امضا شد، گرفته شده است.

اسرائیل تنها بازنده؟

ضیاء رشوان، رئیس هیئت اطلاع‌رسانی دفتر ریاست‌جمهوری مصر، در واکنش به این خبرها گفت اظهارات نتانیاهو درباره توافق گاز «تحریک‌آمیز و سیاسی» است.

رشوان گفت مصر توان مدیریت هرگونه پیامد اقتصادی یا سیاسی ناشی از تعلیق یا لغو توافق گاز را دارد. او یادآور شد که مصر وابسته به یک منبع انرژی نیست و راهکارهای جایگزین برای رویارویی با چالش‌ها در اختیار دارد. به گفته او، «در صورت عملی شدن تهدید، اسرائیل بازنده اصلی خواهد بود».

رشوان اظهارات نتانیاهو را به ادعاهای اسرائیل درباره قاچاق سلاح و گروگان از طریق تونل‌های غزه به مصر مرتبط دانست و تأکید کرد که این ادعاها «در راستای برنامه راست افراطی اسرائیل» و تلاش برای کنترل بیشتر بر کریدور فیلادلفی در صحرای سینا است.

رشوان تأکید کرد که مصر «نخستین سد دفاعی» در برابر طرح‌های اخراج و الحاقی است که برخی جریان‌ها در داخل اسرائیل ترویج می‌کنند. او افزود که موضع عبدالفتاح سیسی، رئیس‌جمهور مصر، در مخالفت با کوچاندن مردم که در اکتبر ۲۰۲۳ اعلام شد شوک بزرگی به دولت اسرائیل وارد کرد.

بدون بندهای تنبیهی

احمد قندیل، رئیس واحد مطالعات انرژی در مرکز الاهرام، گفت در صورت درست بودن افشاگری‌ها درباره تعلیق توافق گاز با مصر، اسرائیل متحمل زیان سنگینی خواهد شد. او یادآور شد آنچه در اوت ۲۰۲۳ مطرح و اعلام شد، در حقیقت تمدید توافقی بود که نخستین بار در سال ۲۰۱۹ امضا شده بود.

قندیل در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی عربی توضیح داد که مصر برای اسرائیل دروازه‌ای مهم به‌شمار می‌آید تا بتواند گاز خود را به خارج صادر کند، به‌ویژه به اتحادیه اروپا، در شرایطی که بحران انرژی از زمان آغاز جنگ روسیه و اوکراین در حدود سه سال پیش، همچنان ادامه دارد.

رئیس واحد مطالعات انرژی در مرکز الاهرام گفت توافق میان مصر و اسرائیل در اصل یک توافق سه‌جانبه است که برخی شرکت‌های اروپایی نیز در آن مشارکت دارند، اما از آنجا که میان نهادهای خصوصی و نه سازمان‌های دولتی منعقد شده، هرگز برای بررسی یا تصویب به پارلمان ارائه نشده است.

احمد قندیل افزود که مفاد این توافق به‌طور رسمی منتشر نشده است، اما بر اساس افشاگری‌های رسانه‌های عبری و عربی درباره محتوای توافق اخیر، این قرارداد هیچ بندی درباره شروط تنبیهی در صورت نقض ندارد و شامل رجوع به داوری بین‌المللی هم نمی‌شود. همچنین در این توافق، ارتباط میان قیمت نفت خام برنت و معادل آن در واحدهای حرارتی گاز حذف شده است؛ بنابراین قیمت گاز دیگر وابسته به نوسان‌های جهانی نفت نیست.

به گفته احمد قندیل، این توافق، بر اساس افشاگری‌ها، بندی مهم دارد که بر اساس آن مصر باید بهای گاز وارداتی را به‌صورت پیشاپیش پرداخت کند، حتی اگر تحویل به هر دلیلی انجام نشود. اما شرکت‌های مصری و اسرائیلی حق دارند برای اثبات خسارت ناشی از هرگونه نقض در اجرای مفاد توافق، به دادگاه‌های بازرگانی بین‌المللی شکایت کنند.

برای مصرف داخلی

شرکت نیومِد انرژی، شریک میدان گازی لویاتان اسرائیل، در اوت گذشته اعلام کرد که بزرگ‌ترین قرارداد صادرات گاز با مصر به ارزش ۳۵ میلیارد دلار را امضا کرده است.

بر اساس این توافق، اسرائیل متعهد شده تا سال ۲۰۴۰ یا تا تحویل کامل همه مقادیر تعیین‌شده، ۱۳۰ میلیارد متر مکعب گاز به مصر صادر کند.

این قرارداد در واقع اصلاحیه‌ای بر توافق اولیه سال ۲۰۱۹ است که صادرات ۶۰ میلیارد متر مکعب گاز را تا سال ۲۰۳۰ پیش‌بینی کرده بود.

مصر این گاز را برای تأمین بخشی از نیاز داخلی مصرف می‌کند و بخش دیگری را نیز به شکل گاز مایع، از طریق پایانه‌های ادکو و دمیاط، به بازارهای اروپا و آسیا صادر می‌کند.

منبع جایگزین

مصطفی مدبولی، نخست‌وزیر مصر، در ژوئن اعلام کرد کشورش با وجود توقف گازرسانی اسرائیل به دلیل جنگ غزه، توانسته منابع جایگزین برای تأمین نیازهای داخلی فراهم کند.

مدبولی توضیح داد که مصر سه واحد شناور ذخیره‌سازی و بازگازسازی فراهم کرده تا گاز وارداتی را از نفتکش‌های غول‌پیکر در سواحل دریافت کرده و دوباره به شبکه داخلی برای تولید انرژی تزریق کند؛ اقدامی که برای تأمین نیازها در پی افزایش مصرف تابستانی انجام شد.