درخواست تجدیدنظر حمید نوری در دیوان عالی سوئد چگونه پیش میرود؟
منبع تصویر، Social Media
- نویسنده, دلجو آبادی
- شغل, پژوهشگر حقوق بشر
پس از صدور حکم دادگاه تجدیدنظر در ۱۹ دسامبر ۲۰۲۳، وکلای مدافع حمید نوری که به خاطر مشارکت در اعدامهای دستهجمعی زندانیان در سال ۱۳۶۷ به حبس ابد محکوم شده است، از دیوان عالی سوئد «درخواست تجدیدنظر کردند.»
وکلای مدافع حمید نوری پس از ارسال درخواست تجدیدنظرخواهی اولیه در تاریخ ۱۰ ژانویه امسال، این درخواست را ۳۱ ژانویه تکمیل کردند. دیوان عالی کشور سوئد در چند ماه آینده درباره اینکه آیا به خواستههای وکلای مدافع رسیدگی میکند یا نه تصمیم خواهد گرفت.
دادگاه ناحیه اِستکهلم سوئد تابستان سال ۲۰۲۲ میلادی، حمید نوری دستیار دادیار در زندان گوهردشت در زمان کشتار ۱۳۶۷ را به حبس ابد، پرداخت خسارت به شاکیان، و اخراج از کشور محکوم کرده بود.
۱۷ماه پس از آن، دادگاه تجدیدنظر سِویا (SVEA) سوئد در حکمی به تاریخ ۱۹ دسامبر ۲۰۲۳ (۲۷ آذر ۱۴۰۲) عمده ارزیابیها و تمام محکومیتهای حمید نوری را تایید کرد.
در این یادداشت به روند رسیدگی دو مرحلهای دیوان عالی کشور سوئد و تاریخهای احتمالی صدور رای دیوان در دو مرحله رسیدگی به پرونده حمید نوری میپردازیم.
پس از اعلام حکم دادگاه تجدیدنظر حمید نوری در ۱۹ دسامبر ۲۰۲۳ رسانههای جمعی از قول توماس بودستروم یکی از وکلای مدافع او نوشته بودند: «ما از این حکم در دیوان عالی کشور تجدیدنظرخواهی خواهیم کرد.»
حمید نوری نیز همان هفتههای اول با ارسال دو نامه به دادگاه تجدیدنظر، ضمن اعتراض به تحویل نگرفتن ترجمه فارسی حکم (ترجمه فارسی حکم هفته سوم ژانویه ۲۰۲۴ به حمید نوری تحویل داده شده)، رسما اعتراض خود به حکم این دادگاه را اعلام کرده بود.
خواسته وکلای نوری از دیوان عالی چیست؟
توماس بودستروم و هانا لارسون وکلای مدافع حمید نوری درخواست اولیه خود را در تاریخ ۱۰ ژانویه ۲۰۲۴ برای فرجامخواهی از حکم ۱۹ دسامبر ۲۰۲۳ دادگاه تجدیدنظر سویا به دیوان عالی کشور سوئد تسلیم کردهاند.
در این درخواست که تنها شامل رئوس خواستهها است، از دیوان خواسته شده است که در درجه اول «کیفرخواست را باطل اعلام کند»، در درجه دوم «رای دادگاه تجدیدنظر مبنی بر مجرمیت حمید نوری را ملغی کند»، و در غیر این صورت «مدت مجازات حمید نوری را کاهش دهد.»
مبنای این خواستهها نیز «عدم صلاحیت دادگاه سوئد برای رسیدگی»، «نقض الزامات محاکمه عادلانه در حدی که کیفرخواست باید بدون رسیدگی ماهوی باطل اعلام شود»، «ارزیابی اشتباه دادگاه تجدیدنظر از ادله و اعمال اشتباه قانون توسط آن در مسئول شناختن حمید نوری»، و «در هر صورت افراط در تعیین میزان مجازات» بیان شده است.
وکلای مدافع همچنین درخواست کرده بودند که دیوان به علت وسعت ابعاد پرونده و تاخیر طولانی در تحویل ترجمه فارسی حکم به حمید نوری، مهلت تکمیل درخواست تجدیدنظرخواهی را تا ۳۱ ژانویه تمدید کند. پس از موافقت دیوان، وکلای مدافع درخواست تکمیلی شان را ۳۱ ژانویه ارسال کردند.
در صورتی که حمید نوری اقدام به تجدیدنظرخواهی در دیوان عالی کشور نمیکرد، حکم ۱۹ دسامبر ۲۰۲۳ دادگاه تجدیدنظر در ۱۶ ژانویه ۲۰۲۴ (مهلت تعیین شده برای فرجام خواهی) قطعی میشد.
در این رابطه مفید است نگاهی داشته باشیم به روند دادرسی در دیوان عالی کشور سوئد و به مدت دادرسی چند پرونده مشابه که در سالهای اخیر از دیوان عالی کشور درخواست تجدیدنظرخواهی کرده بودند.
درباره رسیدگی به پروندهها در دیوان عالی سوئد چه میدانیم؟
دیوان عالی کشور سوئد بالاترین دادگاه عمومی در سوئد است. وظیفه اصلی آن ایجاد «سابقه قضایی» در زمینه قوانین کیفری و مدنی است. نکته مهم در باب دادرسی دیوان عالی آن است که همه درخواستهای تجدیدنظر به طور خودکار قابل طرح در این دادگاه نیستند.
قضات این دادگاه ابتدا نسبت به قابل طرح بودن درخواستها در دیوان تصمیمگیری کرده و آنگاه وارد موضوع درخواست میشوند. طبق قاعده کلی، اجازه تجدیدنظرخواهی تنها در صورتی داده میشود که رای دیوان بتواند «سابقه قضایی» ایجاد کند، یعنی راهنمایی باشد برای ارزیابی پروندههای مشابه. اما در برخی مواقع که دلیل خاصی مثل اعمال اشتباه قانون یا وقوع اشتباه جدی در روند رسیدگی توسط دادگاه تجدیدنظر وجود دارد نیز دیوان میتواند اجازه تجدیدنظرخواهی صادر کند.
طبق اطلاعات موجود در سایت رسمی دیوان عالی کشور سوئد، سالانه تقریبا ۷۵۰۰ درخواست تجدیدنظرخواهی به دیوان ارجاع میشود که از این تعداد تنها کمی بیش از ۱۰۰ درخواست «اجازه تجدیدنظرخواهی» دریافت میکنند.
تصمیم دیوان درباره صدور اجازه تجدیدنظرخواهی توسط یک یا چند تن از اعضای «شورای قضات» دیوان گرفته میشود و «معمولاً ظرف چند ماه» ابلاغ میشود.
چنانچه با صدور اجازه مخالفت شود، حکم دادگاه تجدیدنظر در آن زمان قطعی خواهد شد.
در پروندهای که اجازه تجدیدنظرخواهی دریافت میکند، معمول این است که طرفین دعوی کلیه دفاعیات خود را کتبی انجام میدهند. تنها برای تعداد بسیار کمی از پروندهها، در حد سالانه ۲۰ مورد، جلسه عمومی دفاعیات شفاهی در مقابل پنج قاضی تصمیمگیرنده دیوان برگزار میشود.
در سه پرونده که مانند پرونده حمید نوری در سوئد با اتکا به «اصل صلاحیت قضایی جهانی» تحت پیگرد قرار گرفته و پس از صدور حکم دادگاه تجدیدنظر در سالهای ۲۰۱۹، ۲۰۲۰ و ۲۰۲۲ به دیوان عالی کشور سوئد رجوع نموده بودند، دیوان در هر سه مورد، پس از حدود چهار ماه رای خود را در مورد «اجازه تجدیدنظرخواهی» صادر کرد.
در دو پرونده که «اجازه تجدیدنظرخواهی» صادر شده بود، دیوان رای نهاییاش را در یک مورد ۲۰ ماه و در مورد دیگر ۹ ماه پس از صدور حکم دادگاه تجدیدنظر صادر کرد. در هر دو مورد، خواستههای محکومان ناموجه دانسته شدند.
