چرا رابطه ترامپ و پوتین تیره شده و احتمال سرشاخ شدن آنها نزدیک است؟

آیا رابطه بین دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین از مسیر خارج شده است؟ یک روزنامه پرتیراژ روسی چنین عقیده‌ای دارد. این روزنامه برای نشان دادن وضعیت فعلی روابط ایالات متحده و روسیه از قطارها مثال می‌زند.

روزنامه «مسکوفسکی کومسوملتسذ» معتقدست که: «برخورد رو در رو اجتناب‌ناپذیر به نظر می‌رسد.»

این روزنامه نوشت: «لوکوموتیو ترامپ و لوکوموتیو پوتین با سرعت از دو جهت مخالف به سمت یکدیگر در حرکت هستند و هیچ‌کدام قصد خاموش شدن، توقف و یا حرکت در جهت عکس را ندارد.»

در مورد «لوکوموتیو پوتین»، او با تمام نیرو با آنچه که «عملیات ویژه نظامی» نامیده می‌شود، یعنی جنگ روسیه در اوکراین، به پیش می‌رود. رهبر کرملین هیچ تمایلی به پایان دادن به درگیری و اعلام آتش‌بس بلندمدت نشان نداده است.

در همین حال، «لوکوموتیو ترامپ» تلاش برای فشار بر مسکو برای پایان دادن به جنگ را افزایش داده است: اعلام اولتیماتوم، تهدید به تحریم‌های بیشتر علیه روسیه و تعرفه‌های سنگین بر شرکای تجاری روسیه مانند هند و چین.

به این‌ها اعزام دو زیردریایی هسته‌ای آمریکا را هم اضافه کنید که ترامپ گفته آنها را به نواحی نزدیک‌تر به روسیه اعزام کرده است.

وقتی ماجرای لوکوموتیوها به زیردریایی‌های هسته‌ای کشیده می‌شود، باید دانست که اوضاع جدی است.

اما این بدان معناست که کاخ سفید واقعا در مسیر «برخورد» با کرملین بر سر اوکراین حرکت می‌کند؟ یا سفر این هفته استیو ویتکاف، فرستاده ویژه دونالد ترامپ به مسکو، نشانه‌ای از این است که به رغم همه موضعگیری‌ها، توافق بین روسیه و آمریکا برای پایان دادن به جنگ هنوز امکان‌پذیر است؟

روابط گرم در روزهای آغازین ترامپ

در هفته‌های اول این دوره از ریاست جمهوری ترامپ، به نظر می‌رسید مسکو و واشنگتن در مسیر از سرگیری روابط دوجانبه قرار دارند.

هیچ نشانه‌ای از برخورد مستقیم دیده نمی‌شد. گاهی به نظر می‌رسید که پوتین و ترامپ در یک جهت حرکت می‌کنند. در ماه فوریه، آمریکا در سازمان ملل متحد در کنار روسیه قرار گرفت و با قطعنامه‌ای که توسط اروپا تهیه شده بود و «تجاوز» روسیه به اوکراین را محکوم می‌کرد، مخالفت ورزید.

در یک تماس تلفنی در همان ماه، دو رئیس جمهور درباره سفر به کشورهای یکدیگر صحبت کردند. به نظر می‌رسید که هر لحظه ممکن است نشست پوتین و ترامپ برگزار شود.

در همان حال، دولت ترامپ به جای مسکو، بر کی‌یف فشار می‌آورد و با متحدان سنتی آمریکا، مانند کانادا و دانمارک، درگیر می‌شد. مقام‌های آمریکایی در سخنرانی‌ها و مصاحبه‌های تلویزیونی به شدت از ناتو و رهبران اروپایی انتقاد می‌کردند.

همه اینها اقداماتی خوشایند برای کرملین بودند.

کنستانتین بلوخین، پژوهشگر علوم سیاسی در مرکز مطالعات امنیتی آکادمی علوم روسیه، در ماه مارس به روزنامه ایزوستیا گفت: «در مقایسه با رابطه بین واشنگتن و بروکسل و کی‌یف، آمریکا با روسیه نقاط مشترک بیشتری دارد.»

ماه بعد، همان روزنامه نوشت: «ترامپیست‌ها انقلابی‌اند. آن‌ها ویران‌کننده سیستم هستند. فقط به این دلیل می‌توان از آن‌ها حمایت کرد. دیگر وحدت غرب وجود ندارد. از نظر ژئوپلیتیکی دیگر یک اتحاد نیست. ترامپیسم با قاطعیت و سرعت، اجماع دو سوی اقیانوس اطلس را از بین برده است.»

در همین حال، استیو ویتکاف، فرستاده دونالد ترامپ، بازدیدکننده‌ای دایمی از روسیه بود. او طی بیش از دو ماه چهار بار به روسیه سفر کرد و ساعت‌ها با ولادیمیر پوتین گفتگو کرد. پس از یکی از این جلسات، رهبر کرملین پرتره‌ای از دونالد ترامپ را به او هدیه داد تا به کاخ سفید ببرد.

گفته می‌شود که ترامپ «به وضوح» تحت تاثیر این اقدام قرار گرفت.

اما انتظار رئیس جمهور آمریکا از مسکو بیش از یک تابلو نقاشی بود. او می‌خواست پوتین توافق آتش‌بس جامع و بی‌قید و شرط در اوکراین را امضا کند.

دلسردی فزاینده ترامپ

ولادیمیر پوتین اکنون مطمئن است که روسیه ابتکار عمل را در میدان نبرد در دست دارد، او به رغم این که می‌گوید، مسکو به راه‌حل دیپلماتیک برای جنگ متعهد است، تمایلی به توقف درگیری نشان نداده است.

به همین دلیل دونالد ترامپ به طور فزاینده‌ای از کرملین دلسرد شده است.

در هفته‌های اخیر، او حملات بی‌وقفه روسیه به شهرهای اوکراین را «نفرت‌انگیز» و «شرم‌آور» خوانده و رئیس جمهور روسیه را به «سرهم کردن مزخرفات» در مورد اوکراین متهم کرده است.

ماه گذشته، دونالد ترامپ اولتیماتوم ۵۰ روزه‌ای برای پایان جنگ به پوتین اعلام کرد و گفت در صورت عملی نشدن آن، از حربه تحریم اقتصادی و تعرفه تجاری استفاده می‌کند. او بعدا این مهلت را به ده روز کاهش داد. این مهلت پایان این هفته به پایان می‌رسد. تاکنون نشانه‌ای وجود ندارد که ولادیمیر پوتین تسلیم فشارهای واشنگتن شود.

اما در سوی دیگر، ولادیمیر پوتین واقعا چقدر تحت فشار است؟

نینا خروشچوا، استاد امور بین‌الملل در دانشگاه نیو اسکول نیویورک، معتقد است: «از آنجایی که دونالد ترامپ ضرب‌الاجل‌های زیادی را تغییر داده و حرف‌هایش را عوض کرده، فکر نمی‌کنم پوتین او را جدی بگیرد.»

او می‌گوید: «پوتین تا زمانی که توان داشته باشد می‌جنگد، مگر اینکه اوکراین بگوید: "دیگر خسته‌ شده‌ایم و حاضریم شرایط شما را بپذیریم." به نظرم پوتین آنجا در کرملین نشسته و فکر می‌کند که در حال تحقق رویاهای تزارهای روسیه و پس از آنها، آرزوهای دبیران کل حزب مانند جوزف استالین است و به غرب نشان می‌دهد که نباید به روسیه بی‌احترامی کرد.»

توافق هنوز امکان‌پذیرست

از تصویری که تاکنون ترسیم کرده‌ام، شاید به نظر برسد که برخورد مستقیم بین لوکوموتیوهای پوتین و ترامپ اجتناب‌ناپذیر است، اما لزوما چنین نیست.

دونالد ترامپ خود را یک معامله‌گر قهار می‌داند و آن طور که از ظواهر امر بر می‌آید، از تلاش برای دستیابی به چنین توافقی با ولادیمیر پوتین دست نکشیده است.

قرار است استیو ویتکاف این هفته برای مذاکره با رهبر کرملین به روسیه بازگردد و ما نمی‌دانیم حامل چه پیشنهادی است. اما برخی از مفسران در مسکو پیش‌بینی می‌کنند که او بیشتر «هویج همراه خواهد آورد تا چماق.»

ناگفته نماند که روز یکشنبه، رئیس جمهور آمریکا گفت که «به نظر می‌رسد روسیه در دور زدن از تحریم‌ها بسیار خوب عمل می‌کند.»

روز دوشنبه، ایوان لوشکارف، استاد نظریه سیاسی در دانشگاه مگیمو مسکو، به ایزوستیا گفت که برای فراهم کردن زمینه گفتگو، ممکن است آقای ویتکاف «پیشنهادهای سودمندی برای همکاری [به روسیه] ارائه دهد که توافق بر سر اوکراین، زمینه‌ساز آنها خواهد بود.»

آیا این وعده برای متقاعد کردن کرملین به برقراری صلح پس از سه سال و نیم جنگ کافی است؟ هیچ تضمینی وجود ندارد.

به هر حال، تاکنون در اوکراین، ولادیمیر پوتین از خواسته‌های حداکثری خود در مورد تصرف سرزمین این کشور، بی‌طرفی اوکراین و توانمندی ارتش اوکراین در آینده کوتاه نیامده است.

دونالد ترامپ در پی توافق است و ولادیمیر پوتین به دنبال پیروزی.