نسل تکفرزندها؛ پیامد خاموش کاهش نرخ زاد و ولد در جهان
منبع تصویر، Getty Images
- نویسنده, هیزل شیرینگ
- شغل, بیبیسی
ناتالی جانستون چند سال پیش در حال گشت و گذار در فیسبوک بود که به گروهی به نام «تک فرزند و مردد» برخورد. دیدن این گروه به او احساس آرامش داد.
او میگوید: «خوب بود که کسی بالاخره برایش اسمی گذاشته بود.»
او و همسرش دختری پنج ساله به نام جونی دارند اما میدانستند که احتمالا فرزند دومی نخواهند داشت. نه به این دلیل که نمیتوانند و نه حتی کاملا از روی انتخاب. ناتالی بهسختی میتواند تصور کند که وقت و پول کافی برای داشتن یک فرزند دیگر داشته باشد.
او میگوید: «میدانی که عاشق آن بچه میشوی، همه میگویند، اما همیشه یک نگرانی کوچکی هست که با خودت فکر کنی اگر باعث شوم دختر اولم نتواند کاری را که دوست دارد انجام بدهد چون باید پول را بین دو نفر تقسیم کنم، چه میشود؟»
او اضافه میکند: «آیا اشکالی دارد که بگویی فقط به این دلیل یک فرزند داری که با سبک زندگی مدرن پدر و مادری نمیخواند؟»
منبع تصویر، Getty Images
برای ناتالی ۳۵ ساله، پدر و مادری مدرن یعنی تعطیلات خانوادگی با جونی. یعنی شبهای وسط هفته با هم حرف زدن درباره روز او در مدرسه و کمک به تکالیفش. اما با شغلهای پرفشار و نبود اعضای خانواده در آن نزدیکی که به نگهداری از کودک کمک کند، این سبک زندگی شبیه یک پازل گران قیمت برای مراقبت از کودک میشود.
اما در نهایت، تصمیمگیری درباره داشتن یا نداشتن فرزند دوم کار سختی است. او میگوید: «فکر میکنی شاید بعدا پشیمان شوی.»
طبق دادههای اداره ملی آمار بریتانیا، نرخ باروری در انگلستان و ولز در سال گذشته، ۱٫۴۱ کودک به ازای هر زن بوده است. یعنی پایینترین میزان ثبتشده برای سومین سال پیاپی.
همزمان، از آغاز قرن، نسبت خانوادهها با یک فرزند وابسته افزایش یافته که شامل خانوادههایی با یک کودک، یا خانوادههایی است که فرزند بزرگتر از ۱۸ سال دارند یا خانه را ترک کردهاند.
این خانوادهها اکنون ۴۴ درصد از کل خانوادههای دارای کودک در انگلستان و ولز را تشکیل میدهند، که از ۴۲ درصد در سال ۲۰۰۰ بیشتر است. (اگرچه این رقم در اوایل دهه ۲۰۱۰ به اوج خود یعنی ۴۷ درصد رسید و سپس افت کرد، اما پس از کووید دوباره افزایش یافت.)
کاهش نرخ تولد در بریتانیا بخشی از آن چیزی است که سازمان ملل آن را «رکود جهانی باروری» مینامد، که یکی از دلایل آن را نگرانیهای مالی میداند.
سازمان ملل در خلاصهای از گزارش «وضعیت جمعیت جهان» که بر اساس نظرسنجی از مردم در ۱۴ کشور تهیه شده، میگوید مردم از «پدر یا مادر بودن روگردان نشدهاند.»
در عوض، میگوید آنها «به دلیل افزایش شدید هزینههای زندگی، نابرابری جنسیتی پایدار و عدم قطعیت ریشهدار درباره آینده، از آزادی تشکیل خانواده محروم شدهاند.»
پر کردن «شکاف باروری»
بریجیت فیلیپسن، وزیر آموزش بریتانیا، اوایل امسال گفت که دلش میخواهد «جوانان بیشتری، البته اگر خودشان بخواهند، بچهدار شوند.»
او به افزایش ساعات مراقبت از کودک با بودجه دولتی در انگلستان بهعنوان راهی اشاره کرد که دولت در تلاش است با آن «رویاهای برباد رفته» را احیا کند.
مطالعهای از کالج دانشگاهی لندن در سال گذشته نشان داد که دو پنجم از افراد سی و دو ساله انگلیسی میخواهند بچهدار شوند یا اگر قبلا والد شدند، بچه بیشتری داشته باشند. اما تنها یک چهارم از آنها در حال تلاش فعال برای باردار شدن هستند.
پائولا شپرد، انسانشناس در دانشگاه آکسفورد، معتقد است که والدین در غرب همچنان داشتن دو فرزند را «استاندارد» میدانند.
اما او میگوید که شکاف باروری وجود دارد و «از هر سه کودکی که آرزوی به وجود آمدنش در پدر و مادر هست… تنها دو تا متولد میشود.»
او توضیح میدهد: «بخش زیادی از این شکاف ناشی از این است که مردم تشکیل خانواده را تا جای ممکن به تاخیر میاندازند» او میگوید دلیل این کار اغلب تناقض فرصتهای آموزشی و شغلی برای زنان با نقشهای جنسیتی است.
پائولا شپرد میگوید: «باردار شدن سختتر میشود و حفظ بارداری هم سختتر.»
کاهش دانشآموز، کاهش بودجه مدارس
کاهش نرخ تولد، موجب سردرگمی سیاستگذاران حوزه آموزش در بریتانیا شده است.
تعداد دانشآموزان در انگلستان از سال ۲۰۱۹ به میزان ۱۵۰ هزار نفر کاهش یافته و طبق پیشبینی موسسه سیاستگذاری آموزش، تا پایان این دهه ۴۰۰ هزار نفر دیگر هم کاهش خواهد یافت.
مدارس به ازای هر دانشآموز بودجه دریافت میکنند، بنابراین کاهش تعداد دانشآموز به معنای کاهش کل بودجه است. کاهش بودجه هم به نوبه خود، برای مدیران مدارسی که در تامین منابع و پرداخت حقوق کارکنان مشکل دارند، مسئلهای اساسی است.
منبع تصویر، Getty Images
حدود یک سال پیش، در یک پست منتشرشده در تالار گفت و گوی ردیت معلمان در بریتانیا، یکی از کاربران به آنچه احتمالا یکی دیگر از پیامدهای افزایش کودکان تک فرزند برای نظام آموزشی است اشاره کرد.
این کاربر نوشت که شاهد افزایش کودکان «لوس» با «رفتارهای مطالبهگرانه بهدلیل والدگری بیش از حد» بودهاند. آنها مدعی شدند که این کودکان معمولا خواهر و برادری نداشتند یا خواهر و برادرهایشان خیلی بزرگتر از آنها بودند.
ایده اینکه کودکان بدون خواهر و برادر ممکن است خودخواه یا لوس باشند، به تحقیقات اواخر قرن نوزدهم توسط روانشناسان جی استنلی هال و ای دبلیو بوهانون بازمیگردد.
آنها در مطالعهای درباره کودکان خاص و استثنایی نوشتند: «خودخواهی یکی از بارزترین ویژگیهای کودکان تک فرزند در خانوادهها است. کودک تک از لحاظ اجتماعی کمبود دارد.»
منبع تصویر، Getty Images
اما مطالعات جدیدتر این تصور را رد کردهاند.
دکتر آدریان مانسیلاس، روانشناس و استاد در بخش آموزش دانشگاه ایالتی کالیفرنیا در آمریکا توضیح میدهد: «مطالعات بیشماری این افسانهها را که کودکان تک فرزند ناسازگار، لوس و تنها هستند رد کردهاند.»
تک فرزندها و عملکرد تحصیلی
دکتر مانسیلاس تمام دوران حرفهای خود را صرف بررسی پویایی خانواده، رشد کودکان تک فرزند، و سلامت روان در مدارس کرده است و میگوید اغلب تحقیقات «بهطور پیوسته مزایای تک فرزند بودن را، بهویژه از نظر نتایج آموزشی و تحصیلی نشان میدهند.»
او میگوید دلیل اصلی این مسئله به نظریهای به نام «رقیق شدن منابع» برمیگردد. به زبان ساده، این یعنی والدینی که تنها یک فرزند دارند «میتوانند بیشتر در آموزش فرزندشان مشارکت داشته باشند.»
دکتر مانسیلاس میگوید: «کودکانی که خواهر و برادر دارند، باید زمان، حمایت عاطفی، توجه و منابع مالی والدین را تقسیم کنند، در حالی که کودک تکفرزند چنین نیست. این تمرکز منحصر به فرد منابع معمولا مزایای تحصیلی برای تک فرزند به همراه دارد.»
او به برخی پژوهشها اشاره میکند که نشان میدهد بسیاری از کودکان تک فرزند در دوران تعطیلی مدارس در زمان همهگیری کووید-۱۹، از نظر تحصیلی بهتر عمل کردند، «چون منابع والدین بیشتر در دسترس بود.»
منبع تصویر، Getty Images
به گفته پژوهشگران کالج دانشگاهی لندن، «رقیق شدن منابع» یکی از سه نظریه علوم اجتماعی درباره پیامدهای تک فرزند بودن است.
دومی، «نظریه همگرایی» است که آن هم میگوید کودکان تک فرزند از نظر تحصیلی بهتر عمل میکنند، چون «محیط فکری» خانواده با افزایش تعداد فرزندان کاهش مییابد.
و سومی، «نظریه اجتماعیشدن» است که برعکس نظریات پیشین، استدلال میکند که داشتن خواهر و برادر به کودکان کمک میکند تا مهارتهایی مثل تقسیم منابع، مذاکره و حل تعارض را یاد بگیرند.
پژوهشهای موجود، به گفته دانشگاهیان کالج دانشگاهی لندن، از دو نظریه اول حمایت میکند. اما مانند دکتر مانسیلاس، آنها میگویند: «بهطور کلی از نظریه اجتماعیشدن حمایت نمیکند، چراکه یافتهها نشان میدهد تک فرزندها از نظر شخصیت، روابط والد-فرزند، دستاورد، انگیزه و سازگاری شخصی، با کودکانی که خواهر و برادر دارند (بهویژه اگر تعداد کمی باشند) قابل مقایسهاند.»
دکتر مانسیلاس همچنین احتمال میدهد عامل دیگری هم در عملکرد بهتر تحصیلی تک فرزندها نقش داشته باشد.
او میگوید: «مطالعات نشان میدهد والدینی که تنها یک فرزند دارند، معمولا نسبت به والدینی که چند فرزند دارند، خودشان از سطح تحصیلات بالاتری برخوردارند.»
او میگوید: «اغلب اوقات، والدین بهدلیل دنبال کردن اهداف تحصیلی یا شغلی، بچهدار شدن را به تعویق انداختهاند. این نشان میدهد که والدینی که فقط یک فرزند دارند، بهطور کلی ارزش زیادی برای آموزش قائلاند.»
«امپراتورهای کوچک» و «سلسلههای تک فرزندی»
اوایل امسال، سوزان نیومن، روانشناس آمریکایی، در مقالهای که همراه با کتاب جدیدش با عنوان «فقط یکی: علم نو، رازها و شادی والدین یک فرزند بودن» منتشر کرد، به بررسی آنچه «سلسلههای تک فرزندی» نامیده میشود پرداخت. یعنی خانوادههایی که والدین آنها خودشان تک فرزند هستند و تنها یک فرزند دارند.
او نوشت: «یکی از یافتههای شگفتانگیز تحقیقات جدیدم برای کتاب این بود که بزرگسالان تک فرزند، بهطور فزایندهای تصمیم میگیرند خودشان هم فقط یک فرزند داشته باشند.»
«سلسلههای تک فرزندی حاصل، روند را برجسته میکند. منتظر دیدن بیشتر آنها باشید، بدون آن امپراتورهای کوچک لوس و خودخواهی که سالها دربارهشان شنیدیم. با وجودی که شواهدی برای چنین کلیشههای اشتباهی وجود ندارد.»
اصطلاح «امپراتور کوچک» بهعنوان لقبی برای کودکانی که تحت سیاست تک فرزندی چین متولد شدند، رایج شده بود. ایدهای که برخی معتقد بودند باعث ظهور نسلی از «کودکان تنهایی که مورد توجه بیش از حد قرار گرفته و با همراهی دستهای از والدین و بزرگترها به نمایش گذاشته میشوند، شده است.»
منبع تصویر، Getty Images
با این حال، اگرچه این سیاست پس از پایانش در سال ۲۰۱۵ تاثیرات پایداری داشت، مثل جمعیت سالمند و عدم تعادل جنسیتی بهدلیل ترجیح سنتی به فرزند پسر اما پژوهشها نشان دادهاند که «اثر امپراتور کوچک» بخشی از پیامد آن نبوده است.
مطالعهای روی دانشآموزان چینی که توسط پژوهشگران آمریکایی در دو دانشگاه تگزاس انجام شد، نشان داد «تاثیرات تک فرزندی بر شخصیت کودکان بسیار کم است.»
«مردم در این زمینه احساس تنهایی زیادی میکنند»
وقتی لورن سندلر، روزنامهنگار مستقر در نیویورک، نوشتن کتابش با عنوان «تک و تنها: آزادی داشتن یک فرزند و شادی تک فرزند بودن» را در سال ۲۰۱۳ آغاز کرد، اصطلاح «تک فرزند و تمام» تازه شروع به رایج شدن کرده بود.
او میگوید: «با فرزند با نمکام در مترو بودم و کسی میگفت چقدر خوشگل، چه زمانی یکی دیگه میاری؟»
او میافزاید: «خیلی کم در اینباره صحبت میشود که داشتن تک فرزند چه معنایی دارد و با توجه به اینکه تعدادشان چقدر زیاد است، برای من عجیب است.»
او اضافه میکند: «فکر میکنم مردم در این زمینه احساس تنهایی زیادی میکنند.»
او شروع به پرسیدن این سوال کرد که چرا برخی تصور میکنند او حتما باید بچه دیگری بخواهد، چیزی که برای کارش هم درباره آن تحقیق کرد. او اشاره میکند که قبلا خانوادههای پرجمعیت یک ضرورت برای بقا بودند.
او توضیح میدهد: «خانواده یک نیروی کار بود و این تا قبل از انقلاب صنعتی یک ضرورت بود.»
فقط پس از انقلاب صنعتی و تصویب قوانین کار کودک و رفاه بود که این وضعیت تغییر کرد. او میگوید: «هزینههای فرصت و هزینههای اقتصادی فرزندان بهطرز چشمگیری تغییر کرد.»
منبع تصویر، Getty Images
او همچنین مفاهیم منفی را زیر سوال برد که گاهی با داشتن تک فرزند همراه است.
او میگوید «تحقیقات فراوانی نشان میدهد که تکفرزندها از همان سنین بسیار پایین، روابط را امری بدیهی نمیدانند. بنابراین، شرایط آنها با کسی که با برادر بزرگترش دعوا میکند و بعد، چون مدام با او در تماس است، ناچار میشود دوباره آشتی کند، فرق دارد.»
او میافزاید: «این آدمها قرار نیست هر شب سر میز شام کنار تو باشند. به همین خاطر، نوعی مراقبت و توجه خاص در روابط شکل میگیرد. و همین موضوع، در واقع خلاف آن کلیشهای است که تکفرزندها را خودخواه میداند.»
ترامپ و پاداش ۵ هزار دلاری فرزندآوری
پس شاید معلمان واقعا با نسلی از «امپراتورهای کوچک» روبرو نباشند. اما تاثیر نرخ تولد پایین همچنان در برخی مدارس و فراتر از آن احساس میشود.
سیاستگذاران، برای مثال، با پیامدهای جمعیت سالخورده بریتانیا بر خدمات عمومی، مالیاتها و هزینه فزاینده مستمریهای دولتی دست و پنجه نرم میکنند.
دکتر آلینا پلیخ از کالج دانشگاهی لندن که در زمینه جمعیتشناسی تخصص دارد، میگوید: «کاهش نرخ تولد و پیر شدن جمعیت میتواند فشارهایی را بر خدمات عمومی و مالی دولت ایجاد کند، زیرا تعادل بین تعداد افراد شاغل و کسانی که از خدمات وابسته به سن استفاده میکنند، در طول زمان تغییر میکند.»
او میافزاید: «ممکن است دولتها ناچار شوند اصلاحاتی را مدنظر قرار دهند، چه از طریق افزایش سن بازنشستگی، چه تغییر در میزان حق بیمه یا اقدامات دیگر تا پایداری بلندمدت را تضمین کنند.»
منبع تصویر، AFP via Getty Images
این نگرانیها جهانی هستند و دولتهای سراسر جهان در تلاش برای ترغیب مردم به فرزندآوری هستند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، از ایده «پاداش نوزاد» ۵ هزار دلاری صحبت کرده است.
لهستان بهتازگی سیاست معافیت از مالیات بر درآمد شخصی را برای خانوادههایی با دو یا چند فرزند اجرا کرده است و در مجارستان، ویکتور اوربان، نخستوزیر معافیتهای مالیاتی برای مادران معرفی کرده است.
اما با وجود تمام آمارها و سیاستگذاریها، این در نهایت یک تصمیم بسیار شخصی است.
ناتالی نمیتواند بیش از این به دخترش افتخار کند، که اخیرا برای تشویق دیگر کودکان به نشان دادن همدلی و احترام بهعنوان «سفیر ارزشها» در کلاسش انتخاب شد.
ناتالی میگوید: «او را به این دلیل انتخاب نکردهاند که تک فرزند است، چون نمیدانند که خواهر یا برادر دارد یا نه. او را بر اساس شخصیتش انتخاب کردهاند.»
ناتالی میگوید: «هیچ وقت نگران این نبودم که برای او خواهر یا برادر نیاورم، چون هیچ وقت نمیتوانی برای کسی دیگر بچهدار شوی.»
او میگوید: «آدم باید برای خودش بچه بیاورد، نه؟»
