چه کسی برنده جایزه صلح نوبل خواهد شد؟ با شش برنده جنجالی آشنا شوید

قرار است برنده جایزه صلح نوبل امسال در تاریخ ۱۰ اکتبر در اسلو اعلام شود.

گفته می‌شود که یکی از آرزوهای قدیمی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، دریافت جایزه صلح نوبل بوده است. او پیش‌تر ادعا کرده بود که چند جنگ را پایان داده، هرچند اخیراً تلاش کرده نشان دهد که علاقه‌ای به گرفتن این جایزه ندارد.

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، اوایل امسال اعلام کرد که ترامپ را برای دریافت این جایزه نامزد کرده است.

نتانیاهو هنگام ارائه نامه‌ای که در ماه ژوئیه برای کمیته جایزه فرستاده بود، گفت: «او همین حالا دارد در یک کشور، در یک منطقه پس از دیگری، صلح برقرار می‌کند.»

نتانیاهو شاید در این ارزیابی تنها نباشد، در ماه ژوئن، پاکستان نیز اعلام کرد که قصد دارد ترامپ را برای دریافت این جایزه نامزد کند و به نقشی اشاره کرد که به گفته اسلام‌آباد، ترامپ در کمک به مذاکره برای آتش‌بس میان هند و پاکستان در ماه مه ایفا کرده است.

اما این اقدام با واکنش‌های تند در شبکه‌های اجتماعی روبه‌رو شد، چرا که ایالات متحده تنها یک روز پس از آن، سایت‌های هسته‌ای در ایران، کشور همسایه پاکستان را بمباران کرد.

جایزه صلح نوبل که یکی از معتبرترین جوایز جهان محسوب می‌شود، یکی از شش جایزه‌ای است که به نام آلفرد نوبل، دانشمند، تاجر و نیکوکار فقید سوئدی نامگذاری شده است.

برندگان این جایزه توسط کمیته‌ای پنج‌نفره انتخاب می‌شوند که اعضای آن را پارلمان نروژ برمی‌گزیند.

اگر ترامپ این جایزه را ببرد، بسیاری ممکن است او را برنده‌ای بحث‌برانگیز بدانند، اما به‌دلیل ماهیت سیاسی این جایزه، جایزه صلح نوبل بسیار بیشتر از پنج حوزه دیگر با جنجال و حاشیه همراه بوده است.

در ادامه، شش مورد از بحث‌برانگیزترین انتخاب‌ها، برخی در زمان خود، برخی در نگاه به گذشته و یک مورد حذف چشمگیر مرور می‌شود.

باراک اوباما

بسیاری از مردم وقتی باراک اوباما، رئیس‌جمهور پیشین آمریکا، باراک اوباما، در سال ۲۰۰۹ جایزه نوبل صلح را دریافت کرد، شگفت‌زده شدند. از جمله خود اوباما.

او حتی در خاطراتش که در سال ۲۰۲۰ منتشر شد، نوشت که نخستین واکنشش به این خبر این بود که بپرسد: «برای چی؟»

او تنها ۹ ماه بود که در سمت ریاست‌جمهوری قرار داشت و منتقدان این تصمیم را شتاب‌زده توصیف کردند. در واقع، مهلت معرفی نامزدها تنها ۱۲ روز پس از آغاز به کار او منقضی شده بود.

در سال ۲۰۱۵، گایر لوندستاد، رئیس سابق مؤسسه نوبل، در گفت‌وگویی با بی‌بی‌سی گفت کمیته‌ای که آن زمان این تصمیم را گرفته بود، احتمالاً از آن پشیمان شده است.

در دوران ریاست‌جمهوری اوباما، نیروهای آمریکا در افغانستان، عراق و سوریه درگیر جنگ بودند.

یاسر عرفات

رهبر سابق فلسطینی در سال ۱۹۹۴ همراه با اسحاق رابین، نخست‌وزیر وقت اسرائیل و شیمون پرز، وزیر خارجه وقت اسرائیل، به دلیل تلاش‌هایشان در توافق‌نامه‌های صلح اسلو، موفق به دریافت جایزه نوبل صلح شد؛ توافق‌نامه‌هایی که در دهه ۱۹۹۰ امید به یافتن راه‌حلی برای مناقشه اسرائیل و فلسطین را زنده کرده بود.

تصمیم به اعطای این جایزه به یاسر عرفات، کسی که پیش‌تر در فعالیت‌های شبه‌نظامی مشارکت داشت، با انتقادهایی در اسرائیل و فراتر از آن مواجه شد.

در واقع، نامزدی عرفات در خود کمیته نوبل نیز جنجال‌برانگیز شد.

کاره کریستیانسن، سیاست‌مدار نروژی و یکی از اعضای این کمیته، در اعتراض کناره‌گیری کرد.

هنری کیسینجر

در سال ۱۹۷۳، هنری کیسینجر، وزیر خارجه وقت آمریکا، جایزه نوبل صلح را دریافت کرد.

اعطای این جایزه به مردی که در ‌بعضی از بحث‌برانگیزترین تصمیم‌های سیاست خارجی آمریکا نقش داشت – از جمله بمباران‌های پنهانی در کامبوج و حمایت از رژیم‌های نظامی در آمریکای جنوبی – موجب شگفتی و انتقاد شد.

کیسینجر این جایزه را به‌اشترک با له دوک تو، رهبر ویتنام شمالی، به دلیل نقششان در مذاکره برای آتش‌بس در جنگ ویتنام دریافت کرد.

دو عضو کمیته نوبل در اعتراض استعفا دادند و روزنامه نیویورک تایمز این جایزه را «جایزه نوبل جنگ» خواند.

آبی احمد

در سال ۲۰۱۹، نخست‌وزیر اتیوپی به دلیل تلاش‌هایش برای حل یک مناقشه مرزی طولانی‌مدت با کشور همسایه اریتره، جایزه نوبل صلح را دریافت کرد.

اما اندکی بیش از یک سال بعد، تردیدهایی درباره درستی این تصمیم مطرح شد.

جامعه بین‌المللی از اعزام نیروهای نظامی توسط آبی احمد به منطقه شمالی تیگرای انتقاد کرد.

این اقدام به جنگ داخلی منجر شد که در جریان آن میلیون‌ها نفر از دسترسی به غذا، دارو و دیگر خدمات اولیه محروم شدند و گمان می‌رود صدها هزار نفر جان باخته باشند.

آنگ سان سو چی

این سیاست‌مدار برمه‌ای در سال ۱۹۹۱ به دلیل مبارزه مسالمت‌آمیز خود علیه حکومت نظامی در میانمار، جایزه نوبل صلح را دریافت کرد.

اما بیش از ۲۰ سال بعد، آنگ سان سو چی به دلیل سکوت در برابر کشتار گسترده و نقض شدید حقوق بشر علیه مسلمانان روهینگیا در کشورش – که از سوی سازمان ملل «نسل‌کشی» توصیف شده – با انتقادهای شدید مواجه شد.

حتی درخواست‌هایی برای پس‌گرفتن جایزه از او مطرح شد، اما قوانین حاکم بر شش جایزه نوبل اجازه چنین اقدامی را نمی‌دهد.

وانگاری ماآتای

وانگاری ماآتای، فعال کنیایی در سال ۲۰۰۴ به عنوان نخستین زن آفریقایی موفق به دریافت جایزه نوبل صلح شد.

او به دلیل جنبش «کمربند سبز» خود که به کاشت میلیون‌ها درخت منجر شد، این جایزه را دریافت کرد.

اما موفقیت او زمانی با تردید مواجه شد که اظهاراتی از او در مورد ایدز و ویروس اچ آی وی منتشر شد.

ماتای مدعی شده بود ویروس اچ آی وی به صورت مصنوعی و به عنوان یک سلاح بیولوژیکی طراحی شده تا سیاه‌پوستان را نابود کند.

هیچ مدرک علمی برای اثبات این ادعا وجود ندارد.

فردی که برنده نشد: گاندی

جایزه نوبل همچنین به دلیل ندادن جایزه به برخی چهره‌ها هم شهرت دارد.

در شاخه صلح، شاید چشمگیرترین مورد به مهاتما گاندی مرتبط باشد.

با وجود اینکه او پنج بار نامزد دریافت جایزه شد، این سیاست‌مدار هندی که به نماد جنبش‌های صلح‌طلبانه در قرن بیستم بدل شد، هرگز این جایزه را دریافت نکرد.

در سال ۲۰۰۶، گایر لوندستاد، مورخ نروژی و رئیس وقت کمیته انتخاب برندگان جایزه صلح نوبل، گفت که نادیده گرفتن دستاوردهای گاندی بزرگ‌ترین حذف در تاریخ نوبل بوده است.