درگذشت بهمن رجبی نوازنده سرشناس تنبک

بهمن رجبی، نوازنده سرشناس تنبک در ۸۷ سالگی در گذشت.

آقای رجبی از سال ۱۳۵۰ فعالیت حرفه‌ای خود را در زمینه تکنوازی و هم‌نوازی تمبک آغاز کرد. او خود را شاگرد امیرناصر افتتاح از استادان به نام تنبک می‌دانست.

از جمله همکاری‌های به یادماندنی بهمن رجبی می‌توان به تنبک نوازی در نسخه اولیه «حصار» و همچنین «سواران دشت امید» از ساخته‌های متفاوت حسين علیزاده اشاره کرد.

قطعه بی‌کلام «سواران دشت امید» که برای سازهای ملی و سه تنبک نوشته شده، در سال ۱۳۵۵ توسط گروه شیدا اجرا و در آلبوم چاووش منتشر شد.

اجرای بهمن رجبی در این قطعه از برجسته‌ترین قطعات تک‌نوازی تنبک به شمار می‌رود.

از دیگر آثار معروف آقای رجبی می‌توان به قطعه‌ مشهور «گفت وگوی چپ و راست» اشاره کرد که در جلد دوم «کتاب آموزش تنبک» او منتشر شده است.

آقای رجبی با برپایی کلاس‌ها، انتشار کتب و سخنرانی در فرهنگسراها و دانشگاه‌ها به آموزش و اشاعه این ساز کمک فراوانی کند.

«تنبک و نگرشی به ریتم از زوایای مختلف» مهمترین کتاب او در زمینه آموزش موسیقی بود. از دیگر تاليفات او می‌توان به «آموزش تنبک» در دو جلد، «گلچین» یک و دو، مجموعه آثاری از رضا شفیعیان برای سنتور به همراه تنبک بهمن رجبی اشاره کرد.

شیوه مدرن او در آموزش با استقبال و اشتياق جوانان علاقمند به موسیقی روبرو شد که با شیوه‌های سنتی آموزش موسیقی ایرانی چندان همراه نبودند.

به گفته بهمن رجبی، او «۱۱ نوع ریز را به تکنیک نوازندگی تنبک افزود» اما برخی از کارشناسان موسیقی با زیر سوال بردن این ادعا می‌گویند: «او تکنیکی به نواختن این ساز اضافه نکرد اما توانست ریتم حسین تهرانی یا اميرحسین افتتاح را در جاهای مختلف پوست با اشكال مختلف و ریز برای اولين بار بزند و در تکامل صدادهی ساز تمبک نقش بسیار مهمی ایفا کرد.»

علی تجویدی، نوازنده ویولون و آهنگساز، پس از حضور در اجرای دو نفره بهمن رجبی و محمود فرهمند در تالار رودکی در مصاحبه با مجله کلک در تیرماه ۷۰ گفت: «ویژگی کار آقای رجبی در ابداع و انشا است. او با استفاده از امکانات‌ تنبک و با دست توانای خود، گویی تنبک را که یک ساز کوبه‌ای و ریتمیک است به یک ساز ملودیک تبدیل کرده است. تجسم بعضی از ملودی‌های موجود در فرهنگ عامه با تنبک، در برنامه‌ای که شنیدیم به قدری گوشنواز و زیبا بود که من به شدت تحت تأثیر قرار گرفتم.»

به گفته علیرضا میرعلی‌نقی، کارشناس موسیقی ایرانی: «در وهله اول، او با این ساز کوبه‌ای که وظیفه اش تاکنون تنها حفظ ریتم بوده، برخوردی کرد که شایسته یک ساز ملودیک بود. او می‌خواست ملودی را با ریتم مجسم کند و برای بیان کامل این ایده از هیچ تمرین مشکل تکنیکی فروگذار نکرد. کار او بسی مشکل تر از دیگر نوازندگانی بود که تنها به حفظ قالب ها و شگردهای تنبک نوازی سنتی اصرار می ورزیدند و یا حداکثر خرده تکنیک ها و یا خرده شگردهایی شخصی را بر آن می‌افزودند.»

نقش سنتی و مهجور ساز تنبک که در موسیقی ایرانی تا دوران معاصر جایگاه مناسبی نداشت با تلاش‌های حسین تهرانی و امیرناصر افتتاح و در ادامه با کوشش نوازندگانی مانند ناصر فرهنگ‌فر و بهمن رجبی تحولی در خور یافت.

بهمن رجبی در دوران فعالیتش، کمتر با دیگر هنرمندان موسیقی به اجرای مشترک پرداخت. از آخرین اجراهای او می توان به همکاری با ارکستر ملل به رهبری پیمان سلطانی در سال ۱۳۸۴ اشاره کرد.

حمله به چهره‌های سرشناس موسیقی ایرانی

اما یکی از بحث برانگیزترین جنبه‌های زندگی بهمن رجبی، نظرات او درباره دیگر استادان موسیقی ایرانی بود.

در ویدیوهایی که از سخنان او منتشر شده آقای رجبی حملات تندی به دیگر موزیسین‌های هم‌نسلش انجام داده است.

نظراتی که برخی آن را رفتاری بيرون از «چارچوب تعارفات ایرانی» و «شجاعانه» قلمداد می‌کردند اما بعضی دیگر آن را «حرمت شکنی» و «بی‌انصافی» در حق چهره‌های بزرگ موسیقی و فرهنگ‌و‌هنر ایران می‌دانستند که در زیر سایه فشار حکومت، شرایط خوبی برای کار و زندگی نداشتند.

حملات لفظی آقای رجبی بيشتر شامل زندگی شخصی و انتقاد به «تفاوت بین حرف و عمل» آنها بود.

بهمن رجبی درباره این دیدگاهش گفته بود: «اگر صرفا از منظر دانش فنی و توانایی عملی به یک موسیقیدان بنگریم با یک تکنسین مواجهیم، اما زمانیکه جمیع جهات وجودی و شخصیتی او نیز ملاک قرارگیرد، با لفظ وزین‌تری بنام هنرمند روبروییم که می‌بایست تاثیر این هنر در رفتار، گفتار و منش وی نمود عینی داشته باشد.»

مازیار شاهی، از شاگردان او درباره شیوه زیست و رفتار استادش در سايت گفتگوی هارمونیک نوشته است: «در سال ۸۲ که بنده جوانی ۲۲ ساله بودم و در ابتدای راه، افتخار همکاری با بهمن رجبی نصیبم شد. در زمان تقسیم کردن درآمد کنسرت‌ها در کمال تعجب دیدم که ایشان دستمزد من و دوستانم جواهری و مستنبط را دقیقا با خودشان برابر در نظر گرفته‌اند، در حالی که ۹۰ درصد افراد بخاطر ایشان به کنسرتٰ‌ها می‌آمدند.»

بهمن رجبی در مصاحبه با سایت جامعه مجازی موسیقی ایرانیان در دی ۸۷ با اشاره به تاثير هنر و هنرمند بر جامعه گفته بود: «تنبک بهانه است، اصلا برای من کل هنر بهانه است... شاملو می‌گوید که هنر وسیله تعالی اندیشه است. من تنبکی اضافه می‌کنم و آنگاه تجلی آن تعالی در رفتار و گفتار و کردار.»

آقای رجبی هم چنین به جایگاه ساز تنبک درموسیقی ایرانی معترض بود. او در همان مصاحبه‌ گفته بود: «فعلا کسی با ساز تنبک وارد دانشگاه نمی‌شود، زمان می‌خواهد. حالا اوضاع آنقدر اسفناک هست که یک نوازنده تار از یک تنبک نواز امتحان می‌گیرد. باید یک روزی برسد که تنبک نواز از تار نواز امتحان بگیرد. آن روز خواهد رسید ولی آن روز من زنده نیستم.»

بهمن رجبی به دلایل گرایش‌های سیاسی چند سال در دهه ۶۰ در زندان بود.