جین گودال، فعال سرشناس حفاظت از محیط‌زیست و کردارشناس شامپانزه‌ها درگذشت

جین گودال، نخستی‌شناس، کردارشناس و سرشناس‌ترین فعال حفاظت از شامپانزه‌ها در ۹۱ سالگی درگذشت.

مشاهدات جین گودال از کردار شامپانزه‌ها کمک کرد نشان دهد انسان‌ها تا چه اندازه با شامپانزه‌ها خویشاوند نزدیک هستند. او همچنین بی‌وقفه برای پروژه‌های حفاظت از محیط زیست در سراسر جهان فعالیت کرد.

بر اساس بیانیه موسسه جین گودال، دکتر گودال در حالی که در جریان یک تور سخنرانی در آمریکا و در ایالت کالیفرنیا بود، بر اثر مرگ طبیعی درگذشت.

این موسسه اعلام کرد یافته‌های او «انقلاب بزرگی در علم» ایجاد کرد و او «مدافعی خستگی‌ناپذیر برای حفاظت و احیای دنیای طبیعی ما» بود.

سازمان ملل متحد مراتب تاسف خود از درگذشت دکتر گودال اعلام کرده و در بیانیه‌ای گفت او «بی‌وقفه برای سیاره ما و همه ساکنان آن تلاش کرد و میراثی شگفت‌انگیز برای بشریت و طبیعت بر جای گذاشت».

سازمان صلح سبز هم در واکنش به مرگ جین گودال ضمن ابراز «اندوه عمیق» وی را «یکی از غول‌های واقعی حفاظت از محیط زیست در دوران ما» خواند.

ویل مک‌کالوم، مدیر مشترک این سازمان در بریتانیا، گفت: «میراث دکتر گودال نه تنها در علم، بلکه در جنبش جهانی‌ای است که او به ایجاد آن برای حفاظت از طبیعت و دادن امید به جهانی بهتر کمک کرد.»

طبیعت‌شناس کریس پکهم در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی گفت او دکتر گودال را در شمار قهرمانان خود می‌دانست و وی را «انقلابی» و «شگفت‌انگیز» توصیف کرد.

او افزود: «از دست دادن یک قهرمان در زمانی که بیش از هر زمان دیگر به حضورشان در خط مقدم نبرد برای حیات بر روی زمین نیاز داریم، یک تراژدی است.»

جین گودال در سال ۲۰۱۸ و همزمان با بازداشت گروهی از فعالان محیط زیست در ایران، یکی از بیش از ۱۳۰ فعالی بود که با نامه به آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، خواستار آزادی آنها شده بود.

جین گودال در سال ۱۹۳۴ در لندن به دنیا آمد و همانجا هم بزرگ شد. او گفته بود علاقه‌اش به حیوانات پس از خواندن کتاب‌هایی مانند «داستان دکتر دولیتل» و «تارزان» شکل گرفت.

خانم گودال در میانه دهه بیست زندگی‌اش و در جریان اقامت در مزرعه دوستی در کنیا با پروفسور لویی لیکی، نخستی‌شناس برجسته، دیدار کرد. خانم گودال گرچه هیچ مدرک دانشگاهی نداشت، لویی لیکی استعداد او را تشخیص داد و زمینه نخستین سفر پژوهشی‌اش به جنگل‌های تانزانیا را در سال ۱۹۶۰ فراهم کرد.

در همان سال، گودال نخستین کسی شد که مشاهده استفاده یک حیوان از ابزار را ثبت کرد؛ شامپانزه نر بزرگی به نام «دیوید گری‌برد» که با استفاده از یک چوب، موریانه‌ها را از تپه‌شان بیرون می‌کشید.

تا آن زمان تصور می‌شد تنها انسان‌ها به اندازه کافی باهوش هستند که بتوانند از ابزار بهره ببرند. اما مشاهدات جین گودال باورهای دیرینه علمی را به چالش کشید و مسیر آینده علم تکامل را شکل داد.

یافته‌های او در مجلات علمی معتبر منتشر شد و در سال ۱۹۶۵ تصویر او روی جلد مجله نشنال جئوگرافیک رفت و جهان را با زندگی اجتماعی و عاطفی نخستی‌ها آشنا کرد.

جین گودال نشان داد که شامپانزه‌ها روابط خانوادگی محکمی برقرار می‌کنند و حتی برای قلمرو خود وارد جنگ می‌شوند. خانم گودال در یک مستند تلویزیونی با روایت اورسن ولز - حضور یافت؛ مستندی که در آن او را در حال بازی و کشتی گرفتن با بچه‌شامپانزه‌ها نشان دیده می‌شد.

روش او ــ ارتباط نزدیک با حیواناتی که مطالعه می‌کرد، نام‌گذاری آن‌ها و حتی خطاب قرار دادنشان به‌عنوان «دوستانم» ــ در آن زمان از سوی برخی دانشمندان، عمدتا مردان، مورد تمسخر قرار گرفت.

جین گودال با وجود نداشتن مدرک کارشناسی یا هرگونه آموزش علمی پیشین، بر اساس یافته‌های خود موفق به اخذ دکترای تخصصی شد.

پس از تجربه‌های میدانی، گودال به فعالیت‌های کنشگرانه روی آورد؛ برای آزادی شامپانزه‌هایی که در باغ‌وحش‌ها یا برای تحقیقات پزشکی در اسارت بودند تلاش کرد و بعدها در برابر تغییرات اقلیمی و تخریب گسترده زیستگاه‌ها خواستار اقدام فوری شد.

او در گفت‌وگویی با بی‌بی‌سی در سال ۲۰۲۴ هشدار داد: «ما در میانه ششمین انقراض بزرگ هستیم... هرچه بیشتر بتوانیم طبیعت را بازسازی کنیم و از جنگل‌های موجود محافظت کنیم، بهتر است.»

وقتی از او پرسیدند در اواخر عمر چه چیزی الهام‌بخش ادامه فعالیت‌هایش است، پاسخ داد: «مسلما همه آدم‌ها آینده‌ای برای فرزندانشان می‌خواهند.»