پنج پرسش اصلی درباره تهاجم اوکراین به منطقه «کورسک» در روسیه

حمله اوکراین به خاک روسیه در ششم اوت نه تنها برای مسکو، بلکه برای بسیاری در داخل اوکراین و اکثر کسانی که از بیرون به این جنگ نگاه می‌کردند، شگفت‌انگیز بود.

چرا اوکراین تصمیم گرفت در حالی که نیروهایش در چندین نقطه از جبهه‌ای به طول هزار کیلومتر درگیر هستند، این حمله جسورانه را انجام دهد؟ نزدیک به یک هفته است که ارتش روسیه هنوز در تلاش است تا این تهاجم را مهار کند. در عین حال منطق پشت این عملیات، آرام آرام در حال آشکار شدن است.

در اینجا به پنج سوال کلیدی درباره این تحول جدید در جنگ اوکراین می‌پردازیم که احتمالاً چگونگی پیشرفت این جنگ را در ماه‌های آینده شکل خواهد داد.

چه اتفاقی در کورسک رخ داد؟

در ششم اوت، نیروهای اوکراینی به شکلی غافلگیرکننده به منطقه کورسک روسیه که در مرز با اوکراین قرار دارد، یورش بردند. اطلاعات قابل اعتماد در مورد مقیاس این حمله کم بوده است.

در ابتدا به نظر می‌رسید که این عملیات در سطح تجاوزات متناوب گروه‌های خرابکار روسی است که با دولت ولادیمیر پوتین مخالف هستند. آن‌ها سعی کرده‌اند که از اوکراین وارد روسیه شوند. این طور به نظر می‌رسید که این مخالفان شامل صدها نفر از پرسنلی است که از نظر قومیتی روس هستند.

اما در پی حمله اخیر، درگیری نظامی با عمق‌ بیشتری در خاک روسیه رخ داد و وبلاگ‌نویسان نظامی روسیه از درگیری‌های شدید در حدود ۳۰ کیلومتری مرز خبر دادند. همچنین فرماندار منطقه کورسک به ولادیمیر پوتین گزارش داد که ۲۸ روستای روسی در دست اوکراین است. در پی انتشار این اطلاعات مشخص شد که نیروهای متعارف اوکراینی نیز درگیر این تجاوز نظامی هستند.

به نظر می‌رسد در حالی که روسیه بر چندین نقطه کلیدی از خط مقدم اصلی که درگیری‌ها در آنجا همچنان سنگین است، متمرکز بود، اوکراین تصمیم گرفت از مرز کم‌محافظت استفاده کند و وارد روسیه شود.

یک مقام ارشد امنیتی اوکراین که نامش فاش نشده است، به خبرگزاری فرانسه گفت: «ما در حال حمله هستیم. هدف این است که مواضع دشمن را گسترش دهیم، حداکثر خسارات را وارد کنیم و وضعیت در روسیه را بی‌ثبات کنیم، زیرا آن‌ها قادر به محافظت از مرز خود نیستند.»

چرا اوکراین به منطقه کورسک روسیه حمله کرد؟

ابتدا کی‌یف درباره این حمله سکوت کرد و ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین فقط در دهم اوت به طور غیرمستقیم آن را تأیید کرد. او ادعا کرد که اوکراین به تلاش‌هایش ادامه خواهد داد تا «جنگ را به به خاک متجاوز بکشاند». او هیچ دلیل یا هدف واضحی برای این عملیات اعلام نکرد، اما در دوازدهم اوت اعلام کرد که حدود هزار کیلومتر مربع از خاک روسیه اکنون تحت کنترل کی‌یف است.

تحلیلگران نظامی و سیاسی که در تلاش برای پاسخ به سوال درباره چرایی این حمله هستند، عمدتاً توافق دارند که ممکن است یکی از اهداف اصلی این تجاوز، ایجاد یک انحراف تاکتیکی باشد.

اوکراین در ماه‌های گذشته برای مهار نیروهای روسی در شرق این کشور با دشواری روبه‌رو بود. این نیروها به آرامی پیشروی می‌کنند و ماه گذشته شهر استراتژیک چاسیف یار را تصرف کردند. در شمال شرقی و جنوب، وضعیت به همان اندازه دشوار است.

با وجود اینکه در بسیاری از نقاط خط مقدم هزار و ۱۰۰ کیلومتری، وضعیت نیروهای اوکراینی از نظر تعداد و تسلیحات از روسیه ضعیف‌تر است، مقامات اوکراینی تصمیم گرفتند که روی ایجاد یک نقطه داغ مبارزه صدها کیلومتر دورتر، قمار کنند تا منابع دشمن را گسترش داده و برخی از فشارها از شرق اوکراین را به منطقه کورسک در روسیه منتقل کنند.

مارک گالیوتی، کارشناس امنیتی و استاد دانشگاه به بی‌بی‌سی گفت که اوکراین در ماه‌های گذشته درگیر یک جنگ فرسایشی بوده و حالا نیاز دارد که برای به دست آوردن مزیت، خطر کند.

یک فرمانده اوکراینی در گفتگو با مجله اکونومیست گفت که این یک قمار بود و افزود: «ما آماده‌ترین واحدهای جنگی خود را به ضعیف‌ترین نقطه مرز آن‌ها فرستادیم». او افزود که این قمار به آن سرعتی که کی‌یف امیدوار بود، جواب نداده است.

او گفت: «فرماندهان آن‌ها احمق نیستند ... آن‌ها در حال جابجایی نیروها هستند، اما نه به سرعتی که ما دوست داریم. آن‌ها می‌دانند که ما نمی‌توانیم تا ۸۰ یا ۱۰۰ کیلومتر، پشتیبانی نظامی خود را گسترش دهیم.»

واکنش روسیه چگونه بود؟

در تبلیغات روسیه به سرعت تلاش‌ها برای بیرون راندن تجاوز اوکراین، «عملیات ضدتروریستی» توصیف شد.

به ۱۲۱ هزار نفر در منطقه کورسک و ۱۱ هزار نفر دیگر از منطقه همجوار بلگورود دستور داده شد تا خانه‌هایشان را ترک کنند. مقام‌های روسیه در این منطقه یک وضعیت اضطراری فدرال اعلام کردند و به ساکنان محلی ۱۱۵ دلار برای جبران خسارات پرداخت شد.

ژنرال والری گراسیموف، رئیس ستاد کل ارتش روسیه، چندین بار در هفته گذشته ادعا کرد که تجاوز اوکراین متوقف شده است. این در حالی بود که شواهدی مستند برخلاف این گفته وجود داشت.

نکته قابل توجه این است که ژنرال گراسیموف در آخرین جلسه شورای امنیت روسیه که توسط پوتین برای حل این بحران برگزار شد، حضور نداشت. از سوی دیگر الکساندر بورتنیکوف یکی از نزدیک‌ترین متحدان پوتین و رئیس سرویس امنیتی فدرال روسیه (FSB) در این جلسه حضور داشت.

ولادیمیر پوتین در آخرین بیانیه‌اش درباره این وقایع، اوکراین را به حمله به غیرنظامیان صلح‌جو متهم کرده و قول داده است که «پاسخی شایسته» بدهد.

پروفسور گالیوتی می‌گوید که اوکراین با خطر واقعی واکنش سخت از سوی روسیه مواجه است.

«پوتین می‌تواند موجی دیگر از بسیج را اعلام کند و چند صد هزار سرباز دیگر را به نیروهای مسلح خود بیاورد.»

او اضافه می‌کند که روسیه می‌تواند راه‌های دیگری برای تشدید درگیری پیدا کند. در ماه‌های اخیر اوکراین با یک کارزار بمباران ویرانگر روسیه علیه زیرساخت‌های انرژی خود مواجه شده است که بیشتر آن‌ها یا تخریب شده‌اند یا به طور جزئی آسیب دیده‌اند. این کارزار ممکن است حتی شدیدتر شود.

آیا جنگ در کورسک به معنای تغییر مسیر جنگ اوکراین است؟

این‌که ظاهرا تهاجم اوکراین به روسیه به آسانی صورت گرفته، باید در چارچوب چشم‌اندازی بزرگتر بررسی شود. و به احتمال زیاد، این حمله ضرورتا موجب نخواهد شد تا این درگیری به این زودی‌ها، به پایان برسد.

همانطور که مارک گالیوتی می‌گوید: «این یک منطقه‌ای به طول ۵۰ مایل و عرض ۲۰ مایل است، و در زمینه اندازه‌های روسیه و اوکراین، این ناچیز است. اما تاثیر سیاسی بسیار مهم‌تر است.»

برخی تحلیلگران معتقدند که اوکراین مشتاق بود به متحدان غربی خود، به ویژه ایالات متحده، نشان دهد که نیروهایش می‌توانند به مبارزه ادامه دهند. این عملیات همچنین قدرت مذاکره کی‌یف را، حداقل به شکل موقت تقویت کرده است. به نظر می‌رسد که با حضور نیروهای اوکراینی در ۳۰ کیلومتری داخل خاک روسیه، مسکو هر گونه پیشنهاد برای تعلیق خطوط جنگی را در جایی که در حال حاضر هستند‍، نمی‌پذیرد.

این عملیات همچنین روایت جنگ را برای روس‌ها در داخل کشور تغییر داده است. این دیگر یک درگیری دوردست که با برچسب «عملیات نظامی ویژه» معرفی شده، نیست، بلکه رویدادی است که به طور مستقیم روس‌ها را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

سارا رینزفورد، خبرنگار بی‌بی‌سی در اروپای شرقی می‌گوید: «با نگاهی به برخی از گزارش‌ها که از منطقه کورسک بیرون می‌آید، حتی با توجه به فضای بسیار کنترل شده رسانه‌های روسی، روشن است که برخی از افراد سوالاتی می‌پرسند.»

این تجاوز چه تاثیری بر آینده زلنسکی و پوتین خواهد داشت؟

برای رهبران روسیه و اوکراین، این یک لحظه تعیین‌کننده در دوره ریاست جمهوری آن‌ها است.

برای ولادیمیر پوتین، رهبری خودکامه و اغلب انعطاف‌ناپذیر که با اتکا به حلقه نزدیکان خود و به ویژه سرویس امنیتی عادت دارد، این رویداد یک چالش بزرگ است. پنهان کردن مقیاس تلفات نظامی روسیه به طور فزاینده‌ای دشوار است. با جابه‌جایی ده‌ها هزار نفر از روس‌ها، همچنین سخت است که بتوان تصویر مورد نظر روسیه را حفظ کرد؛ تصویری که در آن کرملین بر اوضاع کنترل دارد و آنچه رخ می‌دهد، این یک جنگ تمام عیار نیست.

همانطور که مارک گالیوتی می‌گوید: «هر بار که این اتفاق می‌افتد، چوب بیشتری لای چرخ ماشین تبلیغاتی کرملین گذاشته می‌شود.»

او می‌افزاید:‌ «ما در جنگ‌های گذشته، از جنگ شوروی در افغانستان گرفته تا جنگ‌های روسیه در چچن، دیده‌ایم که کرملین قادر است یک روایت خاص را حفظ کند. اما در نهایت بعد از مدتی، دنیای واقعی به طور فزاینده‌ای جای روایت تبلیغاتی را می‌گیرد.»

برای ولودیمیر زلنسکی، این تهاجم به روسیه می‌تواند به همان اندازه مشکل‌ساز باشد. اما دلایل این مشکلات برای او متفاوتند.

امیل کاستهلمی، تحلیلگر، می‌گوید که بهترین نتیجه برای اوکراین این است که روسیه به رغم شکست‌ها، «مقدار قابل توجهی از منابعش را از مکان‌های کلیدی برای بازپس‌گرفتن هر یک کیلومتر مربع» به این منطقه اعزام کند.

تجاوز اوکراین به روسیه اگر چه در کوتاه مدت می‌تواند به تقویت روحیه اوکراینی‌ها کمک کند، اما ممکن است منجر به از دست رفتن سرزمین‌های بیشتری از خاک اوکراین در شرق این کشور شود؛ جایی که درگیری‌های سنگین ادامه دارد و برخی از بلاگرهای نظامی روسیه، پیشروی‌ها در آن منطقه را – هر چند تایید نشده – ستایش کرده‌اند.

پروفسور گالیوتی می‌گوید که بن‌بست فعلی در جنگ نیاز به یک تغییر داشت تا اوضاع را به حرکت درآورد. در حالی که تغییر به خوبی در جریان است، نتیجه آن هنوز نامشخص است.