لبنان سر دو راهی دشوار؛ «جنگ داخلی» یا گذشتن از خیر «خلع سلاح حزب‌الله»

رهبر حزب‌الله لبنان با اشاره به برنامه دولت برای خلع سلاح این گروه، در مورد وقوع «جنگ داخلی» در این کشور هشدار داده و گفته است که دولت لبنان مسئول «هر نوع درگیری» خواهد بود.

اين تندترين سخنرانى نعيم قاسم از زمان نشستنش بر مسند دبیرکلی حزب‌الله است. حرف‌های امروز او عملا اتمام‌ حجت تمام‌عیار درباره موضوع خلع سلاح بود. در ماه‌ها و هفته های گذشته گمانه‌زنی‌های بسیاری درباره رویکرد این گروه در این مورد در رسانه‌ها مطرح بود. حتی برخی خبرگزاری‌های غربی و رسانه‌های داخلی به نقل از منابع ناشناس نزدیک به حزب‌الله و یا دولت لبنان ادعا کرده بودند که این گروه احتمالا قبول کند که سلاح‌های سنگین خود مانند موشک‌های دوربرد و‌ پهپادهای پیش‌رفته‌‌اش را تحویل ارتش لبنان دهد.

اما امروز آقای قاسم آب پاکی را روی دست همه ریخت و مشخص کرد که نه تنها این گروه خود را آماده جنگی دیگر با اسرائیل کرده که حتی رویارویی سخت با مخالفانش در داخل لبنان یا به نوعی جنگ داخلی را هم در نظر گرفته است.

بعضی اینجا صحبت‌های تند و تهدیدهای دبیرکل حزب‌الله را «حاصل سفر علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران» تعبیر کرده‌اند. هرچند آقای لاریجانی اینجا در بیروت گفت ایران از تصمیم دولت لبنان درباره خلع سلاح، اگر با هماهنگی «همه گروه‌ها» گرفته شده باشد، پشتیبانی می‌کند. اما مشخص بود که او مطمئن است چنین هماهنگی وجود نخواهد داشت. از همه مهمتر آن که آقای لاریجانی پیام اصلی خود را در آرامگاه حسن نصرالله دبیرکل پیشین حزب‌الله داد؛ وقتی که از جوانان این گروه خواست «مقاومت» را رها نکنند و به «راه نصرالله» وفادار بمانند.

روزنامه الاخبار لبنان، نزدیک به حزب‌الله، دیروز به نقل از منابع خود نوشته بود که آقای لاریجانی در سفرش به عراق و‌ لبنان دنبال «متحدتر کردن جبهه شیعه» بوده است و پیام اصلی‌اش هم‌ این بوده که «محور مقاومت» باید پابرجا بماند.

جدا از «چراغ سبز» احتمالی تهران به حزب‌الله برای پاسخی صریح و حتی تهدید به ساقط کردن دولت لبنان، این گروه و متحد دیگر شیعه‌اش جنبش امل، پس از جلسه ویژه کابینه برای تصمیم گیری درباره خلع سلاح «همه گروه‌ها» خود را به یکباره با تهدیدی جدی مواجه دیدند چراکه ظاهرا انتظار نداشتند که تصمیم دولت درباره طرح موسوم به «ورقه باراک» که از سوی توماس باراک، فرستاده ویژه آمریکا در امور لبنان و‌ سوریه، برای خلع سلاح حزب‌الله داده شده، به این سرعت بررسی و نهایی شود.

در ماه‌های اخیر نبیه بری رئیس پارلمان لبنان و‌ رهبر جنبش امل به عنوان رایزن و مذاکره‌کننده از جانب حزب‌الله بحث خلع سلاح را با جوزف عون، رئیس جمهوری لبنان پیگری می‌کرد. به گفته منابع نزدیک فضای مذاکرات طوری بوده که گویا آقای عون هم تلاش داشته حزب‌الله را در تنگنا قرار ندهد و راه حلی مقبول پیدا کند که تنش در کشور بالا نرود.

حتی در هفته‌های اخیر دیدارهای بسیاری هم بین نمایندگانی از حزب‌الله با آقای عون در جریان بوده که این گروه همین برداشت را از نتیجه دیدارها داشته است و ظاهرا آخرین دیدار هم درست پیش از جلسه ویژه کابینه درباره خلع سلاح بوده است. یک منبع مطلع از محتوا و فضای این دیدار به من گفت که در این دیدار هیچ نشانه‌ای از اینکه ممکن است طرح باراک در آن جلسه نهایی شود و حتی برایش جدول زمانی هم مشخص شود دیده نشده و فرستادگان حزب‌الله، به رهبری محمد رعد نماینده برجسته این گروه، بعد از دیدار با رئیس جمهوری به نوعی اطمینان پیدا کرده بودند که بررسی این طرح به تعویق خواهد افتاد.

از آن روز به بعد ظاهرا همه کانال‌های ارتباطی این دو گروه شیعه و به خصوص بین حزب‌الله و آقای عون مسدود شده است و‌ نه نبیه بری به درخواست گفتگو با رئیس جمهوری پاسخ داده، نه مقامات حزب‌الله.

به گفته رسانه‌های لبنان آقای بری فقط از طریق مستشار رئیس جمهوری به آقای عون پیام داده که «فرقی بین حزب‌الله و‌ جنبش امل وجود ندارد» و آنها «یک جبهه یکپارچه» هستند و «نیرنگی» که نتیجه‌اش در جلسه ویژه پارلمان منعکس شد، رئیس جمهوری را مقابل «کل جامعه شیعه» لبنان قرار داده است.

یک منبع نزدیک به آقای بری می‌گوید «هم حزب‌الله ‌‌و هم جنبش امل حس کردند که آقای عون آنها را فریب داده است.»

به گفته این منبع، حالا مساله خلع سلاح حزب‌الله فقط مشکل این گروه نیست «بلکه مساله کل جامعه شیعه لبنان است که نگرانند اگر این طرح اجرا شود جایگاهشان را در جامعه از دست بدهند و بار دیگر به شهروند درجه سوم تبدیل شوند.»

با اینکه جنبش امل با رهبری موسی صدر دهه‌ها قبل جامعه شیعه لبنان را سر و‌ سامان داد، بسیاری در این کشور بر این باورند که این ظهور و‌ قدرت گرفتن حزب‌الله بود که جایگاه اجتماعی شیعیان لبنان را ارتقا داد و دست آنها را در عرصه سیاسی کشور قدرتمند کرد؛ بخصوص بعد از به رهبری رسیدن حسن نصرالله.

نعیم قاسم هم امروز با حرف‌هایش به نوعی نشان داد که حاضر نیستند دوباره چنین شرایطی را بپذیرند حتی اگر پایان آن مرگ باشد.

اما ‌واقعیت این است که حزب‌الله تاکنون در چنین تنگنایی چه در داخل و چه از خارج قرار نداشته است. به رغم گذشت حدود ۹ ماه از آتش‌بس، این گروه همچنان زیر ضربات حملات هوایی اسرائیل است. تقریبا روزی نیست که کسی از اعضای حزب‌الله در حملات پهپادی یا بمباران‌های جت‌های اسرائیل در جنوب، شمال شرق کشور یا دره بقاع، کشته نشود.

ارتش اسرائیل خود اخیرا اعلام کرد که در این مدت دست کم شش‌صد بار حمله هوایی در مناطقی که حزب‌الله در آن حضور دارد انجام داده است. این ارتش همچنان در پنج نقطه جنوب لبنان هم حضور دارد و هر روز هم نشانه‌های بیشتری از تقویت و مستحکم‌تر کردن پایگاه‌هایش در این نقاط دیده می‌شود.

حتی فرمانده ارتش اسرائیل همزمان با سفر آقای لاریجانی به بیروت از این پنج نقطه در خاک لبنان دیدار کرد و تاکید کرد که تا زمانی که مورد «تهدید» باشند در این مناطق خواهند ماند.

شرایطی که البته حزب‌الله هم از آن برای دلیل پافشاری‌اش بر عدم خلع سلاح استفاده می‌کند. همانطور که نعیم قاسم هم امروز باز به آن اشاره کرد و دولت را متهم کرد که به جای تمرکز بر آزاد کردن این مناطق می‌خواهند کشور را «تحویل اسرائیل بدهند.»

جبهه مخالف حزب‌الله هم با اشاره به ادامه حملات اسرائیل علیه این گروه، می‌گویند سلاح این گروه نه تنها دیگر حافظ کشور در برابر اسرائیل نیست که بهانه‌ای برای ادامه جنگ و حملات بیشتر است.

جبهه مخالفی که در پس ضربات شدیدی که جنگ با اسرائیل بر این گروه وارد کرده، حالا به طرزی بی‌سابقه‌ صدایشان بلندتر و بی‌پرواتر از قبل به گوش می‌رسد. از نگاه آنها حزب‌الله در فضای کنونی کارت‌های زیادی برای بازی ندارد و با از دست دادن رهبر قدرتمند و بسیاری از فرماندهانش دیگر حزب‌الله دو سال پیش نیست. سقوط بشار اسد در سوریه و بسته شدن شریان اصلی سلاح‌رسانی به این گروه از سوی ایران و درگیر بودن تهران با جنگی دیگر با اسرائیل هم بر اعتماد به نفس جبهه مخالف حزب‌الله افزوده و حمایت‌های آمریکا و عربستان سعودی هم دستشان را محکم‌تر کرده است.

با همه اینها حزب‌الله همچنان پایگاه اجتماعی‌اش را در میان جامعه شیعه این کشور و تا حدی در میان بقیه گروه‌های مخالف اسرائیل حفظ کرده است.

نشانه‌اش حضور چشمگیر هواداران این گروه در تشییع جنازه حسن نصرالله بود. جمعیتی که مراسم را پارسال به رغم پرواز جت‌های اسرائیل در ارتفاع بسیار پایین بر بالای سرشان ترک نکردند.

و‌ این به نظر کارتی است که حزب‌الله بر رویش حساب می‌کند.

امروز در مراسم اربعین در بعلبک طرفداران حزب‌الله شعار می‌دادند که سلاحشان را تسلیم نخواهند کرد. مراسمی که با حضور جمعیت انبوهی برگزار شد. همان جمعیتی که نعیم قاسم تهدید کرده هر آن ممکن است وارد میدان شوند و با تظاهرات، دولت را به سقوط بکشانند.

حالا چشم‌ها به ارتش دوخته شده که بر اساس تصمیم‌ اعلام شده دولت باید تا حدود دو هفته دیگر جدول زمان‌بندی و طرح مشخصی را برای نحوه خلع سلاح حزب‌الله ارائه کند. اما معلوم نیست که چنین چیزی بعد از سخنرانی آقای قاسم چقدر آسان باشد. به ویژه اینکه نگرانی‌ها درباره ارتش هم وجود دارد چرا که دست کم سی درصد نیروهایش شیعه هستند و احتمال مخالفتشان با رودرویی با حزب‌الله وجود دارد.

به نظر با این اوضاع، گزینه‌ها برای دو جبهه مخالف و هوادار حزب‌الله چندان زیاد نیست. یا رویارویی و کشیده شدن کشور به جنگ داخلی و یا گذشتن از خیر موضوع خلع سلاح. فعلا اما هیچ یک از دو طرف ظاهرا قصد کوتاه آمدن ندارند.