مبارزه با ختنه زنان از طریق جراحی: «اکنون می‌دانم که احساس یک زن کامل بودن چگونه است»

هشدار: این مقاله حاوی جزئیات واضحی است که ممکن است برای برخی افراد آزاردهنده باشد.

«با این‌که این‌بار با رضایت خودم بود، حتی از فکر این‌که یک‌بار دیگر، بخشی از بدنم بریده شود، وحشت داشتم. اما ناچار بودم که برای سلامت روانی خودم دست به این کار بزنم.»

شمسا شرعاوی این جملات را درباره روزهایی می‌گوید که تصمیم گرفته بود که زیر تیغ جراحی ترمیمی برود. کلیتوریس و دهانه آلت تناسلی یا واژن او، ۲۵ سال پیش و در زمانی که تنها شش سال داشت، بریده شده بودند.

این کار که «ختنه زنان» نامیده می‌شود، در سومالی توسط اعضای فامیل و یک مامای سنتی، در خانه‌ شمسا انجام شد.

بر اساس یک گزارش جدید که از سوی یونیسف منتشر شده، بیش از ۲۳۰ میلیون دختر و زن در سراسر جهان، «ختنه زنان» را تجربه کرده‌اند.

این گزارش می‌گوید که تنها در آفریقا، بیش از ۱۴۰ میلیون زن و دختر به اصطلاح، ختنه شده‌اند.

در سومالی، گینه و جیبوتی، اکثر دختران – حدود ۹۰ درصد آن‌ها – بدین شکل ختنه می‌شوند. در این کشورها این باور وجود دارد که بعد از بریدن بخش‌هایی از واژن زنان، بکارت آن‌ها تضمین می‌شود. بکارت در فرهنگ این کشورها، یک ارزش بسیار بزرگ محسوب می‌شود.

بسیاری در جامعه سومالی معتقدند که بکارت زنان و شرف خانواده آن‌ها به طور جدایی ناپذیری به همدیگر مرتبط هستند. آن‌ها معتقدند که اگر دختران ختنه شوند، شرف خانواده‌شان حفظ می‌شود.

زنانی که در سومالی ختنه نمی‌شود، از سوی بسیاری در جامعه سومالی، افرادی با اخلاقیات سست یا میل جنسی بسیار بالا دیده می‌شوند که می‌توانند کل یک خاندان را بدنام کنند.

شمسا می‌گوید در دوران رشد وقتی به سن بلوغ رسید، همواره عادت ماهیانه‌اش با دردی شدید همراه بود.

او می‌گوید: «فقط می‌خواستم که هرگز دیگر دردی احساس نکنم.»

او در اواخر سال ۲۰۲۳ و زمانی که ۳۰ ساله شده بود، تصمیم گرفت که امکان جراحی ترمیمی یا بازسازی را بررسی کند تا بتواند به این عذاب طولانی پایان دهد.

در این زمان، او دیگر در بریتانیا زندگی می‌کرد و به یکی از چهره‌های برجسته شبکه‌های اجتماعی تبدیل شده بود که علیه ختنه زنان فعالیت می‌کرد.

او می‌دانست که بسیاری از زنان که وضعیتی مشابه او دارند، هیچ اطلاعی ندارند که آیا می‌توانند کیفیت زندگی را بهبود ببخشند یا نه. همین مساله، به انگیزه اصلی او تبدیل شد تا درباره جراحی بازسازی واژن، اطلاع‌رسانی کند.

شمسا می‌گوید: «درباره خود جراحی، اطلاعات کافی وجود ندارد. به همین دلیل است که من درباره این موضوع صحبت می‌کنم.»

جراحی بازسازی کلیتورال، به منظور بهبود عملکرد عضوی از بدن انجام می‌‌شود و یک جراحی زیبایی نیست. این جراحی، شامل بازسازی کلیتوریس و لابیا (لبه واژن)، و همچنین حذف کیست‌ها و بافت‌های باقی‌مانده از زخم ختنه به منظور کاهش درد و احیای زندگی جنسی زنانی است که ختنه شده‌اند.

در برخی موارد، دهانه واژن نیز برای بازگشت به حالت عادی، در جریان جراحی بزرگ می‌شود.

شمسا بعد از تحقیقات زیاد متوجه شد که تنها گزینه ممکن برای جراحی‌اش، در آلمان است.

او به کمک‌ یکی از وب‌سایت‌های جمع‌آوری کمک مالی از مردم عادی، برای این جراحی یک گلریزان آنلاین برگزار کرد و موفق شد ۳۱ هزار دلار (۲۵ هزار پوند) جمع‌آوری کند.

این در حالی بود که ختنه زنان حتی به گوش برخی از هوادارانش تا آن زمان نخورده بود. با این حال، کمک‌های سخاوتمندانه آن‌ها نیز برای تامین هزینه‌های جراحی شمسا کافی نبود.

در نهایت شمسا برای هزینه‌های نگهداری از دخترش در زمان جراحی، بلیط پرواز به آلمان و هزینه خود عمل جراحی، بیش از ۳۷ هزار دلار (۳۰ هزار پوند) خرج کرد.

این هزینه موجب شد تا او زیر قرض برود و هنوز سه هزار و ۸۰۰ یورو (چهار هزار و ۴۵ دلار، سه هزار و ۲۸۰ پوند) به بیمارستان مقروض است.

شمسا می‌گوید که از زمان جراحی، هنوز دکتر جراحش را ندیده است: «متاسفانه من پول کافی ندارم که برای مشاوره بعد از عمل جراحی به آلمان برگردم. پول دادن برای آسیبی که تو خودت هیچ نقشی در آن نداشتی واقعا غیرمنصفانه است.»

درمان از راه جراحی؟

ختنه زنان، چهار نوع مختلف دارد و درجات شدت هر کدام نیز با دیگری متفاوت است. در نوع اول، بخشی یا تمام کلیتوریس بریده می‌شوند. در نوع دوم، علاوه بر کلیتوریس، لابیای داخلی (لبه‌های داخلی که واژن را احاطه کرده است) نیز برداشته می‌شود. در این نوع گاهی لابیای ماژورا یا لبه‌های بیرونی واژن که چین‌های ضخیم بیرونی پوست را شامل می‌شود نیز بریده می‌شوند.

نوع سه شامل تنگ کردن دهانه واژن و درست کردن نوعی مهر و موم است که از طریق بریدن لبه‌های واژن و جابه‌جا کردن آن‌ها شکل می‌گیرد. در نوع چهارم که شدیدترین نوع ختنه زنان محسوب می‌شود، کلیتوریس، فرج و همه بخش‌های دیگر واژن برداشته می‌شوند و بافت‌های باقی‌مانده با بخیه به هم دوخته می‌شوند.

در چند دهه گذشته، جراحان زیبایی شروع کردند به توسعه تکنیک‌های پزشکی ویژه تا بتوانند آسیب‌های وارد شده را ترمیم کنند.

در سال ۲۰۰۴، یک اورولوژیست فرانسوی، اولین جراحی بازسازی ختنه زنان را طراحی کرد. از آن زمان، جراحان، تکنیک‌های متفاوتی برای بازسازی واژن، به وجود آورده‌اند.

با این حال، در آفریقا، جایی که بیشترین تقاضا برای این عمل جراحی وجود دارد، دسترسی به آن محدود است. این جراحی در حال حاضر در کنیا انجام می‌شود، اما در آن‌جا بیماران باید از جیب خود هزینه عمل را بپردازند. یا در مصر نیز این عمل انجام می‌شود، با این تفاوت که در آن‌جا سازمان‌های غیردولتی تلاش می‌کنند تا هزینه‌های عمل را برای برخی از بازماندگان ختنه زنان تامین کنند.

در اروپا برخی کشورها جراحی را با هزینه‌ای بسیار کم ارائه می‌دهند. بازسازی کلیتوریس توسط بیمه سلامت عمومی در بلژیک، آلمان، فرانسه، سوئد، فنلاند و سوئیس پوشش داده می‌شود. این جراحی همچنین در هلند نیز در دسترس است.

طبق گفته یک پزشک متخصص ختنه زنان در کنیا، جراحی بازسازی در برخی کشورهای غربی به یک تخصص رو به رشد تبدیل شده است.

دکتر عدن عبدالله، جراحی که در نایروبی مشغول به کار است، می‌گوید: «تعداد محدودی جراح اروپایی و آمریکایی هستند که این جراحی را برای جوامع مهاجر انجام می‌دهند. اما این عملی نیست که هر جراحی بتواند انجام دهد. این یک جراحی پیچیده است و هر بیمار متفاوت است.»

دکتر عبدالله می‌گوید که زنان با هر نوع ختنه زنان می‌توانند از این جراحی بهره‌مند شوند، اما زنانی که بیشترین آسیب را دیده‌اند، بیش از دیگران از این جراحی نفع می‌برند.

او می‌گوید: «این جراحی تأثیر مثبتی بر زایمان دارد، به ویژه برای نوع سه (ختنه زنان) که با تنگ کردن واژن مرتبط است.»

به گفته دکتر عبدالله، مسائل دیگر مانند درد هنگام رابطه جنسی نیز می‌تواند پس از جراحی به طور قابل توجهی بهبود یابد یا درمان شود، و اضافه می‌کند که بیماران او اغلب افزایش اعتماد به نفس و «نوعی احساس کامل شدن» را تجربه می‌کنند.

«دشواری‌هایی که به بدن وارد می‌شود»

حاجا بیلکیسو، شهروند آلمانی از سیرالئون، چندین جراحی بازسازی ختنه زنان داشته است. او دیگر بازماندگان را تشویق می‌کند تا به دقت تحقیق کنند و قبل از رفتن به زیر تیغ جراحی، مطمئن شوند که هر روشی، شامل چه چیزهایی است.

او می‌گوید: «بازسازی تنها برای ساختن کلیتوریس نیست. برای بسیاری از زنانی که ختنه شده‌اند، آثار زخم‌ وجود دارند و این زخم‌ها به بافت‌های ضخیم تبدیل شده‌اند. شما باید با دکتر خود مشورت کنید تا ببینید که چگونه می‌توانید این بافت‌ها و آثار به‌ جا مانده از زخم‌ها را بردارید؟ و این‌که چه کاری می‌توانید انجام دهید تا فرج را منعطف‌تر کنید؟»

او توضیح می‌دهد که این عمل، تنها برای رابطه جنسی مهم نیست، بلکه برای زایمان نیز اهمیت دارد.

هر کدام از جراحی‌های حاجا حدود شش ساعت طول کشید.

او می‌گوید: «البته، این (جراحی‌ها) برای بدن شما دشوار است. شما تحت بی‌هوشی کامل قرار می‌گیرید. پس از آن باید دارو مصرف کنید. من در مجموع سه هفته نمی‌توانستم راه بروم.»

برخی پزشکان، به دلیل سختی‌هایی که این جراحی‌ها برای بدن دارند، مشوق روش‌های غیر جراحی برای درمان هستند.

دکتر رحام عواد، یکی از ‌بنیان‌گذاران کلینیکی به نام «ریستور» (بازگرداندن) در مصر است که در سال ۲۰۲۰ تأسیس شده است تا مجموعه‌ای از درمان‌ها را برای بازماندگان ختنه زنان ارائه دهد.

دکتر عواد می‌گوید که پس از مواجهه با یک مورد ختنه زنان در دوران کارآموزی پزشکی، تصمیم گرفت تا این مرکز بهداشتی را تأسیس کند. این موضوع الهام‌بخش دکتر عواد شد تا دوره جراحی تخصصی را برای درمان بازماندگان، به پایان برساند.

او می‌گوید با وجود اینکه جراحی می‌تواند برای بازماندگان، تسکین‌بخش باشد، اما گاهی برش‌های ختنه چنان جدی هستند که حتی با پیشرفته‌ترین تنکیک‌های جراحی نیز نمی‌توان کار زیادی برای بازگرداندن عملکرد واژن انجام داد.

او می‌گوید: «من قطعاً فکر نمی‌کنم که جراحی پاسخی برای همه (بازماندگان) باشد. ما در واقع تعداد جراحی‌هایی را که باید انجام شوند، کاهش داده‌ایم.»

دکتر عواد می‌گوید که اکنون، حدود نیمی از مواردی که توسط کلینیک او درمان می‌شوند، از درمان‌های غیرجراحی برای افزایش جریان خون به منطقه استفاده می‌کنند. علاوه بر این روش، برای کسانی که در سنی ختنه شده‌اند که می‌توانند آن را به یاد بیاورند، مشاوره‌های روانشناسی ارائه می‌شود تا این بازماندگان بتوانند از پس آسیب یا ترامایی که تجربه‌ کرده‌اند، بر بیایند.

او توضیح می‌دهد که چندین روش غیرجراحی وجود دارد که می‌توان امتحان کرد. مانند پلاسمای غنی‌شده از پلاکت؛ روشی که هم‌اکنون در حوزه‌های مختلف درمان استفاده می‌شود.

او می‌گوید: «پلاسما می‌تواند منجر به بازسازی و تحریک افزایش جریان خون و کاهش التهاب در مناطق تزریق شده شود.»

دکتر عواد در عین حال یادآوری می‌کند که هزینه این درمان‌ها بالاست و دسترسی به آن‌ها برای بسیاری دشوار است.

بدن جدید

برای کسانی که تصمیم می‌گیرند به جراحی بازسازی دست بزنند، نتایج می‌تواند پر از احساس باشد.

برای حاجا از سیرالئون، مدتی طول کشید تا او به بدن جدید خود عادت کند.

او می‌گوید: «اولین باری که در واقع کلیتوریس خود را دیدم، شوکه شدم چون برای من اینطور بود که این به من تعلق ندارد. من در هشت سالگی ختنه شدم. هرگز به آن قسمت از بدن خودم نگاه نکرده بودم.»

شمسا می‌گوید که با وجود بدهی‌هایش، خوشحال است که دست به چنین جراحی زده است.

او می‌گوید: «وقتی بهبود یافتم، باید یاد می‌گرفتم چگونه با کلیتوریس جدید و فرج جدید خود زندگی کنم. اما اکنون می‌دانم که احساس یک زن کامل بودن چگونه است.»