آیا اسرائیل اقدامات کافی برای جلوگیری از تحریک به نسل‌کشی انجام داده است؟

«غزه را هم‌اکنون به آتش بکشید، و نه چیزی کمتر!» این پیامی بود که نایب رئیس کنست، پارلمان اسرائیل، در ماه نوامبر در شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرد. حساب کاربری‌ او بلافاصله مسدود شد و از او خواسته شد این پست را حذف کند.

نیسیم واتوری این کار را انجام داد و حساب کاربری‌اش دوباره فعال شد، اما او عذرخواهی نکرد. این پست یکی از چندین اظهار نظر جنجالی است که از سوی تعدادی از مقام‌های بلندپایه اسرائیلی‌ مطرح شده است، در شرایطی که نیروهای مسلح این کشور به حملات هوایی و زمینی به غزه، در پاسخ به حمله مرگبار ۷ اکتبر حماس، ادامه می‌دهند.

در روز حملات، او [نیسیم واتوری] این پست را منتشر کرد: «اکنون همه ما یک هدف مشترک داریم - پاک کردن نوار غزه از روی زمین.»

این پست، که هنوز هم در شبکه ایکس قابل مشاهده است، در پرونده شکایت آفریقای جنوبی علیه اسرائیل در دیوان بین‌المللی دادگستری ذکر شده است. در این پرونده آفریقای جنوبی این ادعا را مطرح کرده است که اسرائیل در جنگ غزه در حال ارتکاب نسل‌کشی علیه فلسطینیان است. اسرائیل این پرونده را «کاملا بی‌اساس» و مبتنی بر «ادعاهای جانبدارانه و نادرست» توصیف کرده است.

دیوان بین‌المللی دادگستری، در بخشی از یک حکم موقت در ماه ژانویه، رای داد که اسرائیل باید از اظهارات عمومی محرک نسل‌کشی خودداری کند. اگرچه این دادگاه قدرت اجرایی ندارد، اسرائیل موافقت کرد گزارشی ارائه دهد که در آن اقدامات انجام‌شده برای تحقیق و پیگرد موارد احتمالی تحریک به نسل‌کشی را با جزئیات توضیح دهد. دادگاه تایید کرد که این گزارش در ماه فوریه دریافت شده است، اما محتوای آن را علنی نکرد.

بعضی کارشناسان حقوقی بر این باورند که اسرائیل به اندازه کافی برای تحقیق درباره موارد احتمالی تلاش نمی‌کند. مایکل سفارد، وکیل حقوق بشر اسرائیلی، می‌گوید: «اسرائیلی‌هایی که تحریک به نسل‌کشی می‌کنند یا از الفاظ مرتبط با نسل‌کشی استفاده می‌کنند، از پیگرد قضایی مصون هستند.»

اثبات تحریک به نسل‌کشی، که بر اساس قوانین بین‌المللی و در اسرائیل جرم محسوب می‌شود، دشوار است. نسل‌کشی به اعمالی اطلاق می‌شود که به قصد نابودی کامل یا بخشی از یک گروه ملی، قومی، نژادی یا مذهبی انجام می‌شود. اما تمایز بین تحریک به نسل‌کشی و تحریک به خشونت یا نژادپرستی - و اینکه چه چیزی ممکن است به عنوان آزادی بیان در نظر گرفته شود - می‌تواند پیچیده باشد.

بی‌بی‌سی چندین اظهارنظر را پس از صدور حکم دیوان بین‌المللی دادگستری بررسی کرده تا ببیند آیا آنها می‌توانند این حکم را نقض کنند، و با کارشناسان حقوقی درباره ارزیابی آنها مشورت کرده است. و اگرچه این حکم برای اسرائیل صادر شده، ما همچنین زبان بعضی مقام‌های حماس را هم که درباره تکرار حمله ۷ اکتبر صحبت کرده‌اند، بررسی کرده‌ایم.

یک سازمان حقوق بشری طرفدار فلسطینیان به نام «قانون برای فلسطین»، متشکل از شبکه‌ای از کارشناسان و محققان در سراسر جهان که جنگ را رصد می‌کنند، به مواردی پرداخته که معتقد است مقام‌ها و دیگر شخصیت‌های سرشناس اسرائیلی تحریک به نسل‌کشی کرده‌اند. فهرست این سازمان شامل بعضی اظهارات ایتامار بن‌گویر، وزیر امنیت ملی اسرائیل، می‌شود.

آقای بن گویر از سیاستی حمایت کرده که فلسطینیان را به ترک غزه تشویق می‌کند و گفته است که اسرائیلی‌ها باید در آنجا ساکن شوند.

او رهبری یک حزب ملی‌گرای افراطی را برعهده دارد که به دلیل حمایت از سیاست‌های تبعیض‌آمیز نژادی و ضد عرب به شدت مورد انتقاد قرار گرفته است. او به دلیل تحریک به نژادپرستی و حمایت از تروریسم، سابقه محکومیت‌ در دادگاهی در اسرائیل دارد که مربوط به قبل از شروع کارش در دولت است.

دو روز بعد از حکم دیوان بین‌المللی دادگستری در ژانویه، او از سیاستی برای تشویق فلسطینیان به ترک غزه و جایگزینی آن‌ها با شهرک‌نشینان اسرائیلی حمایت کرد. او گفت که برای جلوگیری از تکرار حمله حماس به اسرائیل «باید به خانه بازگردیم و کنترل قلمرو [غزه] را در دست بگیریم... با تشویق به مهاجرت و دادن حکم اعدام به تروریست‌ها»، و این پیشنهاد که هر گونه مهاجرت باید داوطلبانه باشد.

احسان عادل، بنیانگذار سازمان «قانون برای فلسطین» می‌گوید: «ما فراخوان برای جابجایی جمعیت غزه را به عنوان بخشی از پاکسازی قومی تلقی می‌کنیم که اکنون در غزه در جریان است.» او بر این باور است که این فراخوان‌ها باید به عنوان تحریک به نسل‌کشی تلقی شود و این که نسل‌کشی در حال وقوع است - اتهامی که اسرائیل رد می‌کند.

اما همه با ارزیابی او موافق نیستند. آن هرزبرگ، مشاور حقوقی در سازمان غیردولتی مانیتور، که فعالیت‌های سازمان‌های غیردولتی بین‌المللی را از منظر طرفداری اسرائیل گزارش می‌کند، می‌گوید: «قطعا قصد ندارم از چنین اظهاراتی دفاع کنم، اما این اظهارات به سطح نسل‌کشی نمی‌رسد.»

نه آقای بن گویر و نه آقای واتوری به درخواست‌های بی‌بی‌سی برای اظهارنظر پاسخ ندادند.

ارتباط بین اظهارات سیاستمداران و آنچه که سربازان اسرائیلی می‌گویند، بخش مهمی از پرونده آفریقای جنوبی در دیوان بین‌المللی دادگستری را تشکیل می‌داد.

در یک ویدیوی یوتیوب از اواخر سال ۲۰۲۳، صدای گروهی از سربازان ارتش اسرائیل را می‌توان شنید که شعار می‌دهند: «اشغال کنید، تبعید کنید و ساکن شوید.» و از زمان حکم دیوان بین‌المللی دادگستری در ژانویه، سربازان ویدیوهای دیگری نیز منتشر کرده‌اند که در آنها تخریب غزه را مسخره می‌کنند و جشن می‌گیرند.

ارتش اسرائیل به ما گفت که گزارش‌های مربوط به ویدیوهای آنلاین را بررسی می‌کند و اگر موردی مشکوک به ارتکاب جرم باشد، پلیس نظامی درباره آن تحقیق می‌کند و «در برخی از موارد بررسی شده، نتیجه‌گیری می‌شود که بیان یا رفتار سربازان در فیلم نامناسب است و مطابق آن رسیدگی می‌شود.»

رهبران مذهبی اسرائیل هم در کانون توجه قرار گرفته‌اند. خاخام الیاهو مالی پس از آنکه در ماه مارس در کنفرانسی برای یشیواهای صهیونیست اسرائیل - مدارس مذهبی یهودی با اعتقاد قوی به کشور اسرائیل - سخنرانی کرد، توجه‌ها را به خود جلب کرد. خاخام مالی رئیس یکی از یشیواها است که بخشی از شبکه‌ای است که از وزارت دفاع اسرائیل بودجه دریافت می‌کند. دانشجویان آن به طور هم‌زمان به تحصیل تورات و خدمت نظامی می‌پردازند.

او آن سخنرانی را با عنوان «رفتار با جمعیت غیرنظامی غزه در طول جنگ» برگزار کرد.

یک کلیپ از آن جلسه در فضای مجازی به اشتراک گذاشته شد. خاخام مالی، با از استناد به سخنان یک عالم یهودی قرن دوازدهم در مورد جنگ‌های مقدس، گفت: «[و در این صورت] قاعده اصلی که ما در دوره یک جنگ میتزوه داریم، در این مورد غزه، بر اساس متون مقدس 'نباید هیچ روحی را زنده بگذارید'، توضیح بسیار روشن است - اگر آن‌ها را نکشید، آن‌ها شما را خواهند کشت.»

در یهودیت، جنگ میتزوه جنگی است که شامل دفاع از زندگی و حاکمیت یهودی است و به عنوان جنگی اجباری در نظر گرفته می‌شود، در مقابل یک جنگ اختیاری.

ما با خاخام مالی تماس گرفتیم و پاسخی که از طرف او ارسال شد، این بود که کلماتش «به شکل فاحشی، با انتخاب گزیده‌هایی خارج از پس‌زمینه، تحریف شده است.»

در این پاسخ آمده بود که او موقعیت را در زمان‌های قدیم بیان کرده است، اما «به وضوح گفته است که هر کسی که امروز به فرمان کتاب مقدس عمل کند، به ارتش و ملت آسیب جدی خواهد رساند» و بر اساس قوانین ملی «آسیب رساندن به جمعیت غیر نظامی، از کودک تا پیر ممنوع است».

ما سخنرانی کامل را تماشا کردیم و در چند مورد او به مخاطبان این نکات را یادآوری کرد، از جمله در نتیجه‌گیری، و در آغاز هم می‌گوید: «شما باید دقیقا آنچه را که دستورات ارتش می‌گوید، انجام دهید.»

با وجود این، در طول سخنرانی، او به طور مشخص به مردم غزه اشاره کرد و گفت: «فکر می‌کنم بین جمعیت غیرنظامی در سایر مکان‌ها و جمعیت غیرنظامی در غزه تفاوت وجود دارد» و افزود که «۹۵ تا ۹۸ درصد از آن‌ها علاقه‌مند به نابودی ما هستند، این یک اکثریت است، این حیرت‌انگیز است.»

هنگامی که یکی از حاضران درباره کودکان پرسید، او پاسخ داد: «فرقی نمی‌کند... تورات می‌گوید: 'هیچ روحی را زنده نگذارید'... امروز او یک کودک است، فردا یک پسر است، فردا یک جنگجو است.»

خاخام در این سخنرانی همچنین تعریف کرد که به پسرش، که بعد از حملات ۷ اکتبر به جنگ رفته، چه گفته است. او گفت که او باید «هر چیزی را که تکان می‌خورد بکشد.» او موضع خود را با افزودن این نکته توضیح داد که فرمانده پسرش هم همان را به او گفته است و او از پسرش خواسته که «به دستورات فرمانده گوش دهد».

کمی بعد او تاکید کرد که انتظار ندارد سربازان آنچه را که در تورات مطرح شده، انجام دهند. او گفت اگر قوانین دولت با قوانین تورات در تضاد باشد، این قانون دولت است که باید پیروی شود و «قوانین دولت فقط می‌خواهد تروریست‌ها را بکشد و نه جمعیت غیرنظامی را».

ایتای مک، وکیل گروه اسرائیلی «تاگ مئیر» که علیه نژادپرستی و تبعیض مبارزه می‌کند، می‌گوید از پلیس خواسته است تا درباره این خاخام، به ظن تحریک به نسل‌کشی، خشونت و تروریسم تحقیقات انجام دهد.

او می‌گوید هنوز منتظر است ببیند آیا تحقیقاتی که درخواست کرده انجام خواهد شد یا نه.

یکی دیگر از ادعاهای مطرح شده از سوی آفریقای جنوبی در جلسه دادرسی دیوان بین‌المللی دادگستری، در مورد این موضوع بود: «پیام‌های مرتبط با نسل‌کشی که به طور معمول -بدون توبیخ یا مجازات- در رسانه‌های اسرائیلی پخش می‌شوند».

در ماه فوریه، یاکی آدامکر، روزنامه‌نگار، در کانال ۱۴ که شبکه‌ای راست‌گراست، گفت: «تا جایی که به من مربوط است، غزه‌ای‌ها می‌توانند از گرسنگی بمیرند. آنها چه اهمیتی برای من دارند؟»

یهودا شلزینگر، روزنامه‌نگار اسرائیلی، در ماه آوریل در کانال ۱۲ که پر بیننده‌ترین شبکه تلویزیونی اسرائیل است، نظرات مشابهی را بیان کرد و گفت: «هیچ بی‌گناهی در نوار غزه وجود ندارد، هیچ. آن‌ها به حماس رای دادند، آن‌ها حماس را می‌خواهند.»

از نظر آن هرزبرگ، از سازمان غیردولتی مانیتور، این ممکن است نشان‌دهنده «فقدان نگران‌کننده هم‌دردی با مردم غزه و آنچه که آن‌ها از سر می‌گذرانند» باشد، اما «این فراخوان نسل‌کشی نیست».

بی‌بی‌سی با هر دو شبکه تماس گرفت اما پاسخی دریافت نکرد. یهودا شلزینگر پاسخ داد که تاکیدش بر خشونت‌های ۷ اکتبر است.

وقتی صحبت از این است که آیا مقام‌ها باید سخت‌گیری بیشتری بر آنچه پخش می‌شود اعمال کنند، مایکل سفارد، وکیل حقوق بشر اسرائیلی، هشدار می‌دهد که «مرجع ذی‌صلاح، که دولت است، باید اطمینان حاصل کند که شبکه‌های عمومی» از سوی افرادی که اظهارات تحریک‌آمیز می‌کنند، «به کار گرفته نمی‌شود».

در حالی که حکم دیوان بین‌المللی دادگستری برای جلوگیری از تحریک به نسل‌کشی خطاب به اسرائیل بود، حماس نیز به بیان اظهاراتی با «نیت مرتبط با نسل‌کشی» متهم شده است.

تال بکر، مشاور حقوقی وزارت امور خارجه اسرائیل، می‌گوید: «زبان نابودگر منشور حماس، به صورت مرتب از سوی رهبران آن تکرار می‌شود.»

یحیی سنوار که به تازگی به عنوان رهبر کل حماس انتخاب شده، در سال ۲۰۲۱ گفت: «ما از نابودی اسرائیل از طریق جهاد و مبارزه مسلحانه حمایت می‌کنیم، این دکترین ما است.»

و به تازگی بعضی مقام‌های حماس ادعا کرده‌اند که می‌خواهند حملات ۷ اکتبر را تکرار کنند، حملاتی که در آن حدود ۱۲۰۰ نفر کشته شدند -که بیشتر آن‌ها غیرنظامیان بودند- و ۲۵۱ نفر به گروگان گرفته شدند.

در ماه نوامبر غازی حمد، یکی از اعضای دفتر سیاسی حماس، گفت: «ما باید به اسرائیل درس بدهیم و این کار را دوباره و دوباره انجام خواهیم داد.»

تقریبا در همان زمان، خالد مشعل، رهبر حماس در خارج غزه، گفت که ۷ اکتبر «بزرگراهی به سوی حذف اسرائیل باز کرد».

حماس به درخواست بی‌بی‌سی برای اظهار نظر پاسخ نداد.

بسیاری می‌خواهند این گروه - که از طرف آمریکا، بریتانیا، اتحادیه اروپا و کشورهای دیگر به عنوان یک سازمان تروریستی شناخته می‌شود - پاسخگو باشد.

آن هرزبرگ از سازمان غیر دولتی مانیتور می‌گوید: «کاملا روشن است که آن‌ها نیات نسل‌کشانه دارند و ما خیلی کم درباره تحقیق از حماس می‌شنویم، و فکر می‌کنم این یک قطعه گم‌شده واقعی در کل این درگیری است.»

فرانچسکا آلبانزه، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل در سرزمین‌های اشغالی فلسطینی - که انتقادات خود او از اقدامات اسرائیل با مخالفت‌های شدید به ویژه در اسرائیل و آمریکا روبرو شده - موافق این مسئله است که رهبران حماس باید پاسخگو باشند. اما او می‌گوید: «هنگام ارزیابی نسل‌کشی، از یک سو باید به کلمات بیان‌شده از سوی رهبران نگاه کرد، اما از سوی دیگر به ظرفیت انجام نسل‌کشی، که به نظر نمی‌رسد حماس به خودی خود از آن برخوردار باشد.»

برخلاف اسرائیل، حماس را نمی‌توان به دیوان بین‌المللی دادگستری برد، چون یک کشور نیست. با وجود این یک نهاد دیگر، یعنی «دادگاه کیفری بین‌المللی» می‌تواند افراد را مورد بازخواست قرار دهد. دادستان این دادگاه در ماه مه درخواست صدور حکم بازداشت رهبران حماس، شامل یحیی سنوار، محمد ضیف و اسماعیل هنیه (هنیه بعد از آن در ایران کشته شد و اسرائیل می‌گوید ضیف را هم در غزه کشته است) به دلیل جنایت علیه بشریت و جنایات جنگی را ارائه کرد. او همچنین برای بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر و یوآو گالانت، وزیر دفاع اسرائیل نیز درخواست حکم بازداشت داد. حماس و اسرائیل هر دو با خشم به این اقدام واکنش نشان دادند.

در مورد این که مقام‌های اسرائیلی برای جلوگیری و پیگرد افراد مظنون به تحریک به خشونت چه می‌کنند، دادستان کل کشور و دادستان دولت اعلام کرده‌اند که هر گونه اظهاراتی که به قصد آسیب عمدی به غیرنظامیان باشد «از جمله جرم تحریک، می‌تواند به عنوان جرم کیفری محسوب شود». درست قبل از جلسه دیوان بین‌المللی دادگستری در ماه ژانویه، آنها گفتند که چندین پرونده را در دست بررسی دارند.

با وجود این روزنامه هاآرتص به تازگی گزارش داده است که دادستان دولت توصیه کرده است که هیچ گونه تحقیقات جنایی علیه شخصیت‌های بلندپایه، از جمله وزرا و اعضای کنست که «خواهان آسیب رساندن به غیرنظامیان در نوار غزه شده‌اند» صورت نگیرد. تصمیم نهایی در این مورد بر عهده دادستان کل است.

بی‌بی‌سی با دادستان دولت اسرائیل، ریاست پلیس و وزارت دادگستری، برای اظهار نظر تماس گرفت. فقط وزارت دادگستری پاسخ داد و گفت که آنها باید «حق قانونی آزادی بیان... هم‌زمان با جلوگیری از تحریکات زیان‌بار» را در نظر بگیرند. آنها افزودند: «مقام‌های مسئول اجرای قانون به‌ طور مداوم اقدام به محدود کردن جرایم مربوط به تحریک می‌کنند و این تلاش‌ها در ماه‌های اخیر از سوی دادستان کل اسرائیل در اولویت‌ قرار گرفته است.»

و همان‌طور که دیوان بین‌المللی دادگستری کار خود را برای رسیدن به یک حکم نهایی در پرونده ادامه می‌دهد، انسان‌ها همچنان کشته می‌شوند. بر اساس گزارش وزارت بهداشت غزه، تحت مدیریت حماس، از ماه اکتبر گذشته بیش از ۴۰ هزار فلسطینی در غزه کشته شده‌اند.

نسل‌کشی چیست؟

منابع: کنوانسیون نسل‌کشی سازمان ملل و کمیسیون اروپا