بحران فلج‌‌کننده سوخت؛ کوبا به دوست قدیمی‌اش روسیه روی می‌آورد

خورخه یورو، راننده تاکسی کوبایی، هر بار که پشت فرمان لادای آبی‌تیره خود که متعلق به دوران شوروی است می‌نشیند، به یاد روابط تاریخی کشورش با روسیه می‌افتد.

خودروی ساده و جعبه‌مانند ساخت روسیه او، یکی از حدود صدهزار دستگاهی است که در طول جنگ سرد به کشورهای جزیره کارائیب وارد شد.

در طول سال‌ها، خودروهای لادا وارد کوبا شدند تا بر دهه‌ها تحریم اقتصادی ایالات متحده آمریکا بر این جزیره فائق آیند.

اکنون، در بحبوحه بحران فلج‌کننده سوخت و چشم‌انداز وخیم اقتصادی، رهبر کوبا دوباره به متحد قدیمی خود - روسیه - برای کمک روی آورده است.

خورخه با تقلایی مداوم برای راندن ماشینش در جاده‌ها و کسب درآمد روبرو است - قطعات یدکی کمیاب و گران هستند. اکنون حتی پر کردن باک ماشین با بنزین هم به یک مصیبت چندروزه تبدیل شده است.

وقتی که بحران سوخت به اوج خود رسید، صف خودروها در پمپ بنزین‌ها تا چندین خیابان کشیده می‌شد.

در نهایت، دولت برای حل مشکل این صف‌های طولانی تصمیم گرفت انبوهی از رانندگان منتظر را در گروه‌های واتس‌اپ سازماندهی کند.

به این ترتیب، یک کارمند دولتی شماره تماس افراد را می‌گیرد و شماره‌ای برای آنها صادر می‌کند. وقتی در نهایت نوبت کسی می‌شود با او تماس می‌گیرد تا به پمپ بنزین برود و باکش را پر کند.

خورخه در حالی که ما را به سمت یک پمپ بنزین در هاوانا می‌برد، یک پیام در واتس‌اپ می‌گیرد؛ او می‌گوید: «من شماره ۴۲۶ هستم.»

با این حال، وقتی رسیدیم در پمپ بنزین خبری از بنزین نبود، چرا که تانکر بنزین نتوانسته بود خودش را به آنجا برساند. خورخه شکایت کرد: «نمی‌دانم اصلا چرا به ما گفتند که بیاییم.»

راننده دیگری به نام خوئل هرناندز، که خشم همگان در صف را منعکس می‌کرد، گفت: «این سیستم ناکارآمد و بی‌فایده است.»

خوئل گفت: «ما اجازه نداریم کل باک را پر کنیم، مردم اغلب به موقع به شماره خودشان نمی‌رسند، یا حتی وقتی نوبت آنها می‌شود پیامی نمی‌گیرند. این سیستم، سازماندهی و زیرساخت مناسبی ندارد.»

هفته‌ها بحران سوخت مردم کوبا را تا مرز استیصال رسانده است.

بحران سوخت، تازه‌ترین مورد از سری چالش‌های بزرگی است که مردم این کشور اخیرا با آن‌ها مواجه شده‌اند؛ از جمله عدم امنیت غذایی، تورم و قطع شدن برق.

مشکلات طولانی‌مدت کوبا ناشی از سوءمدیریت دولت و تحریم اقتصادی ایالات متحده آمریکا است؛ اما این مشکلات با فروپاشی صنعت گردشگری این کشور در دوران همه‌گیری کرونا وخیم‌تر شد.

با این حال، این وضعیت برای برخی از شرکت‌های روسی یک فرصت منحصربه‌فرد ایجاد کرده است.

کوبا اخیرا در یک مجمع تجاری در هاوانا، مجموعه‌ای از توافقنامه‌ها را با شرکت‌های روسی امضا کرد که همه چیز را، از گردشگری و کشاورزی گرفته تا انرژی، پوشش می‌دهد.

از جمله این قراردادها، امتیازاتی به شرکت‌های روسی بود تا بخش‌هایی از زیرساخت‌های گردشگری فرسوده این جزیره، از جمله تفریحگاه ساحلی روبه‌زوال تارارا، را بازسازی کنند.

همچنین قرارداد یک پروژه مشترک برای تعمیرات اساسی کارخانه قند فرتوت در استان سانکتی اسپیریتوس، و نیز سرمایه‌گذاری در تولید مشروب رام (عرق نیشکر) و فولاد امضا شده است.

با این حال، آنچه که بیش از همه مورد علاقه خورخه و سایر رانندگان منتظر است، توافق روسیه برای تامین حدود ۳۰ هزار بشکه نفت خام در روز است.

این میزان نفت روسیه درواقع کمک به جبران کاهش نفتی است که ونزوئلا، متحد سوسیالیست کوبا، قرار بود به این کشور صادر کند.

ونزوئلا، در سال ۲۰۲۰، میزان نفت خام صادراتی خود به کوبا را از ۸۰ هزار بشکه در روز به حدود ۵۵ هزار بشکه در روز کاهش داد.

در رسانه‌های دولتی کوبا، تامین نفت خام از سوی روسیه به عنوان شاهدی بر روابط پایدار دو کشور معرفی می‌شود. اما عمر اِوِرلنی، اقتصاددان مستقل کوبا، نگران است که تصمیم برای برقراری روابط نزدیکتر با مسکو تنها یک راه حل کوتاه‌مدت برای کوبا باشد.

او می‌گوید: «وقتی آتش‌ها را در چند جبهه خاموش می‌کنید، ورود روسیه برای تقویت این وضعیت بی‌ثبات جذاب به نظر می‌آید. اما باید به فکر راه‌حل میان‌مدت بود.»

آقای اِوِرلنی توضیح می‌دهد که شرکت‌های روسی انتظار دارند در قبال تخصیص وجوه خود، که کوبا به شدت به آن نیاز دارد، به موقع و کامل دستمزدشان را دریافت کنند.

او می‌گوید: «اینها شرکت‌های شوروی نیستند که اعتبارات دولتی را اعطا کنند. اینها شرکت‌های خصوصی روسی هستند که خواهان بهره و بازده کامل از سرمایه‌گذاری خود هستند.»

آقای اِوِرلنی به تصمیم ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه در سال ۲۰۱۴ برای بخشش بدهی ۳۲ میلیارد دلاری کوبا اشاره می‌کند و می‌گوید: «آیا این مستلزم فداکاری‌های بیشتر خانواده‌های کوبایی خواهد بود، چرا که ما باید این اعتبارات را پس دهیم؛ یا اینکه روزی شخصیت دیگری مانند پوتین پیدا خواهد شد که این بدهی را ببخشد؟»

شکی نیست که روابط اقتصادی جدید در یک لحظه خاص پیچیده به وجود می‌آید.

پس از حمله روسیه به اوکراین در سال گذشته، کوبا یکی از معدود کشورهای آمریکای لاتین بوده که حمایت خود از مسکو را علنا اظهار کرده است؛ امری که کرملین مسلما از آن استقبال می‌کند.

سرگئی شویگو، وزیر دفاع روسیه، در جریان سفر اخیر یک هیئت بلندپایه کوبایی به مسکو، در رسانه‌های دولتی گفت: «بدون شک کوبا مهمترین متحد روسیه در منطقه بوده است و همچنان هم خوهد بود.»

شاید هم چنین باشد که روسیه می‌گوید؛ اما عمر اِوِرلنی، اقتصاددان، معتقد است که کوبا نمی‌تواند اشتباهات گذشته را تکرار کند و تنها یک حامی مالی برای بیرون کشیدن این جزیره از منجلاب اقتصادی خود داشته باشد.

او می‌گوید: «این [وابستگی به یک کشور] اول با اسپانیا، سپس ایالات متحده آمریکا، سپس اتحاد جماهیر شوروی، و سپس ونزوئلا اتفاق افتاد. شما نمی‌توانید تنها به یک بازار واحد وابسته باشید.»

آقای اِوِرلنی می‌گوید: «من فکر می‌کنم کوبا باید استراتژی تولید خود را ایجاد کند، استراتژی که در آن باید مشاغل خصوصی کوچک و متوسط - مشاغل کوبایی - نقش کلیدی ایفا کنند.»

خورخه یورو در پایان یک روز گرم و کلافه‌کننده بیرون پمپ بنزین سرانجام توانست باک لادای خود را پر کند.

اما این کشور، مانند خود انقلاب کوبا، اساسا سوخت و انرژی‌اش برای ادامه حیات اقتصادی تمام می‌شود، و با کمک روسیه صرفا می‌تواند سر پا بایستد؛ کوبا نیاز به یک بازنگری اساسی در سال‌های پیش رو دارد.