چرا کشورهای آفریقایی از ترکیه پهپاد می‌خرند؟

پل ملی، تحلیل‌گر، می‌نویسد، کشورهای آفریقایی پس از اینکه پهپادهای ترکیه ثابت کردند در درگیری‌های مختلف در سراسر جهان موثر هستند به طور فزاینده‌ای آن‌ها را برای مبارزه با گروه‌های مسلح خریداری می‌کنند. 

با شدت گرفتن نبرد مقدماتی اوکراین در برابر تهاجم روسیه و مدت‌ها قبل از رسیدن توپخانه‌های سنگین و موشک‌انداز غربی، یک سلاح وجود داشت که دولت اوکراین می‌توانست آن را به میدان بفرستد - پهپاد بیرق‌دار تی‌بی‌۲. 

این سلاح ساخت ترکیه قبلاً کارآمدی خود را در کمک به جمهوری آذربایجان در شکست نیروهای زرهی ارمنی و بازپس گیری مناطق وسیعی در جنگ قره‌باغ کوهستانی در سال ۲۰۲۰ ثابت کرده بود. 

اما تحسین‌کنندگان توانایی‌های این پهپاد، محدود به اروپای شرقی و قفقاز نیستند. 

در هفته‌های اخیر محموله‌ای از بیرق‌دار تی‌بی‌۲ به کشور توگو در غرب آفریقا تحویل داده شده است. این کشور در تلاش برای جلوگیری از نفوذ جنگجویان جهادی است که از بورکینافاسو به سمت جنوب در حرکت هستند. 

در همان حال در ماه مه، نیجر شش پهپاد همه‌کاره و مقرون به صرفه را برای عملیات نظامی خود علیه گروه‌های شورشی در ناحیه «ساحل» در جنوب صحرای بزرگ آفریقا و اطراف دریاچه چاد خریداری کرد. 

سایر مشتریان آفریقایی شامل اتیوپی، مراکش و تونس هستند، و آنگولا نیز ابراز علاقه کرده است. 

اما اولین کسی که از این تسلیحات نظارتی و ضربتی قوی در قاره استفاده کرده است، ممکن است دولت به رسمیت شناخته شده توسط سازمان ملل در لیبی باشد - که در آنجا این پهپادها در اوایل سال ۲۰۱۹ مشاهده شدند و ممکن است به نیروهای طرابلس کمک کرده باشند تا شورشیان شرقی را مهار کنند. 

برای خریداران آفریقایی، به ویژه کشورهای فقیرتر، پهپادها فرصتی را برای توسعه نیروی هوایی قابل توجه، بدون هزینه هنگفت تجهیزات و سال‌ها آموزش نخبگان مورد نیاز برای توسعه نیروی حمله هوایی متعارف جت‌های سرنشین‌دار فراهم می‌کنند. 

برای کشورهایی مثل نیجر و توگو اين جنبه بسیار جذاب است. 

آنها با چالش پیچیده مهار گروه‌های بسیار با انگیزه و سیار ستیزه‌جویان اسلام‌گرا روبرو هستند که در بوته‌‌زارها اردو می‌زنند و سوار بر موتور سيکلت‌های پرسرعت، کمین کرده و حملات غافلگیرکننده‌ای به پست‌های منزوی ارتش و ژاندارمری، گذرگاه‌های مرزی و جامعه‌های غیرنظامیان در زمین‌های خشک ساحل انجام می‌دهند.

ارتش نیجر سال‌هاست که با این مشکل دست و پنجه نرم می‌کند و با ستیزه‌جویان در این منطقه داری سه نوار مرزی، محل تلاقی مرزهای این کشور با بورکینافاسو و مالی، می‌جنگد که تنها چند ساعت از نیامی، پایتخت این کشور، فاصله دارد. 

نیروهای دولتی همچنین درگیر یک کارزار سخت برای محافظت از جنوب شرق در برابر حملات بوکوحرام و استان غرب آفریقای دولت اسلامی هستند. 

اما برای توگو، واقعیت مستقیم تهدید جهادی یک تجربه نسبتا جدید و بسیار نگران کننده است. 

در بیشتر دهه گذشته، فعالیت‌های گروه‌های ستیزه‌جو به ساحل مرکزی - مالی، بورکینافاسو و نیجر - و عمدتاً در مناطق نسبتاً دور از مرزهای آنها با کشورهای ساحلی مانند ساحل عاج، غنا، توگو و بنین محدود می‌شد. 

اما اخیراً این وضعیت شروع به تغییر کرده است، زیرا گروه‌های مسلح دامنه نفوذ خود را در بیشتر بورکینافاسو و مناطق روستایی در امتداد مرز با این چهار کشور گسترش داده‌اند. 

در اواخر سال ۲۰۱۹ نیروهای امنیتی نشانه‌هایی را از نفوذ ستیزه‌جویان به شمال توگو کشف کردند. 

در ابتدا جنگجویان فقط برای استراحت و تجدید قوا در آن‌جا مخفی می‌شدند، اما دولت در لومه، مانند همتایان خود در سراسر ساحل غرب آفریقا، نگران بود که این تهدید افزایش یابد. 

ساحل عاج در همان همسایگی در سال ۲۰۱۶ متحمل یک حمله جهادی به تفرجگاه گراند باسام شده بود که ۱۹ کشته برجای گذاشت و سپس حملات و درگیری‌هایی با نیروهای امنیتی در شمال شرق در سال ۲۰۲۰ اتفاق افتاد.

و زمانی که ستیزه‌جویان دو گردشگر فرانسوی را در پارک ملی پنجاری در بنین ربودند یک راهنمای محلی حیات وحش جان باخت. دو سرباز فرانسوی بعداً در یک تبادل آتش کشته شدند و گردشگران در آن سوی مرز در بورکینافاسو نجات یافتند. 

اولین حمله مستقیم به خود توگو، در سنلوآنگا، نوامبر گذشته انجام شد. بعد درست پیش از سپیده دم در ۱۱ مه، ده‌ها ستیزه‌جو به یک پاسگاه ارتش در کپک-پاکندی، در نزدیکی بورکینافاسو حمله کردند و هشت سرباز را کشتند و ۱۳ زخمی بر جای گذاشتند. 

سربازان به مقابله پرداختند و تعدادی از مهاجمان را کشتند. ماه بعد، دولت در ساوانس، شمالی‌ترین منطقه توگو، وضعیت اضطراری اعلام کرد. 

اما این برای بازدارندگی در برابر جهادی‌هایی که اکنون در این منطقه مرزی فعالیت می‌کنند و گمان می‌رود وابسته به جماعت نصرت‌الاسلام و المسلمین، ائتلاف اصلی گروه‌های مسلح اسلام‌گرای مستقر در مالی هستند، کافی نبود. دو سرباز در حادثه دیگری در ماه ژوئیه کشته شدند. 

رئیس جمهور فاوره گناسینگبه در تلاش برای تقویت روحیه، از منطقه بازدید کرده است. اما برخی از مردم محلی که به شدت ترسیده بودند روستاهای خود را رها کرده‌اند - پدیده‌ای که قبلاً در سایر مناطق ساحل که تحت تأثیر خشونت ستیزه‌جویان قرار گرفته است، دیده شده است. 

رژیمی که برای چندین دهه به انحصار قدرت عادت داشت، حتی احساس نیاز کرده است که احزاب اپوزیسیون را برای گفتگو در مورد توسعه یک راهبرد ملی متحد برای مقابله با تهدید ستیزه‌جویان دعوت کند. 

اما در نهایت، نیروی نظامی مستقیم باید نقش داشته باشد. و اینجاست که پهپادهای ترکیه وارد می‌شوند. اين پهپادها به توگو - و نيجر - ظرفیتی برای نظارت هوایی ملی می‌دهند تا گروه‌های جنگ‌جو را شناسايی کرده و بالقوه بتوانند به آن‌ها حمله کنند. 

استفاده از پهپادها برای «ساحل» جدید نیست. هم فرانسه و هم ایالات متحده پایگاه‌های پهپادی در نیجر دارند که در حمایت از راهبرد امنیتی دولت فعالیت می‌کنند. 

برای قدرت‌های بزرگ‌تری مانند اتیوپی - که دولت فدرال آن با جبهه آزادی‌بخش خلق تیگرای می‌جنگد - پهپادها ابزار ارزشمندی برای گسترش ظرفیت نظامی کلی هستند. 

اما مانند هواپیماهای سرنشین‌دار، خطراتی وجود دارد. امدادگران گزارش دادند که تا ژانویه پهپادها بیش از ۳۰۰ غیرنظامی را در درگیری تیگرای در اتیوپی کشته‌اند. 

و ارتش توگو اعتراف کرده است که پس از آن که یک هواپیما – که با سرنشین یا بدون سرنشین بودنش مشخص نیست - فکر می‌کرد آنها گروهی از ستیزه‌جویان هستند و در ۹-۱۰ ژوئیه به آن‌ها حمله کرد، هفت غیرنظامی جوان را به اشتباه کشته است. 

خطرات چنین اشتباهات غم انگیزی در لحظات دستپاچگی و هراس از نفوذ آشکار جهادگران افزایش می‌یابد. 

هم برای توگو و هم برای نیجر، مشارکت در زمینه تأمین تسلیحاتی با ترکیه از نظر سیاسی نیز مفید است و اتکای عمومی آنها را به مشارکت امنیتی نزدیک با فرانسه، قدرت استعماری سابق، کاهش می‌دهد، که بخش قابل توجهی از افکار داخلی درباره آن ناآرام است. 

از دیدگاه آنکارا جاذبه‌هایی نیز وجود دارد: «دیپلماسی پهپادها» و مشارکت نظامی به ابزار مهمی در سیاست خارجی رجب طیب اردوغان در جنوب صحرای بزرگ آفریقا تبدیل شده‌اند که مکمل نقاط قوت طولانی‌مدتی مانند ساخت فرودگاه‌ها و دیگر زیرساخت‌های کلیدی است. 

و در میان نخبگان سیاسی-تجاری ترکیه نیز یک ارتباط شخصی وجود دارد. 

بایکار، سازنده پهپادهای تی‌بی‌۲، را دو برادر اداره می‌کنند - خلوق بیرق‌دار که مدیر اجرایی است و برادرش سلجوق که مامور ارشد فناوری است که دست بر قضا همسر سمیه، دختر رئیس‌جمهور اردوغان است.

پل ملی مشاور برنامه آفریقا در چتم هاوس لندن است.