سیستم تصویر مرکاتور چیست و چرا آفریقا می‌خواهد استفاده از آن در نقشه‌ها متوقف شود؟

اتحادیه آفریقا، سازمان متشکل از کشورهای این قاره، به کارزاری پیوسته است که خواهان توقف استفاده از سیستم تصویر مرکاتور برای ترسیم نقشه‌های جهان است.

این کارزار که «نقشه را اصلاح کنید» نام دارد، می‌خواهد مانع آن شود که دولت‌ها، سازمان‌ها، مدارس و شرکت‌ها، قاره آفریقا را در نقشه‌های خود کوچک‌تر از آنچه هست نشان دهند.

سلما ملیکا حدادی، معاون کمیسیون اتحادیه آفریقا به خبرگزاری رویترز گفت: «ممکن است به نظر برسد که این فقط یک نقشه است، اما این‌طور نیست.»

سیستم تصویر مرکاتور که گراردوس مرکاتور، جغرافی‌دان اروپایی، در قرن ۱۶ میلادی آن را ابداع کرد، سرزمین‌های نزدیک‌تر به دو قطب زمین، مانند آمریکای شمالی و اروپا را بزرگ‌تر از مناطق نزدیک به خط استوا، مانند آفریقا و آمریکای جنوبی، نشان می‌دهد.

این راه‌حلی بود که مرکاتور برای یک مسئله ریاضی پیدا کرده بود: بازنمایی یک سیاره کروی روی سطحی صاف و دوبعدی.

کارزار «نقشه را اصلاح کنید» ترویج استفاده از سیستمی به نام «زمین برابر» را در دستور کار دارد که در آن اندازه قاره‌ها دقیق‌تر ترسیم می‌شود.

نقشه‌های جهانی که با سیستم تصویر مرکاتور تهیه می‌شوند همان‌هایی هستند که به طور پیش‌فرض در برنامه‌هایی مانند نقشه گوگل استفاده می‌شوند و همان‌هایی هستند که بیش از همه در شکل‌گیری تصویر ذهنی ما از کره زمین تاثیر داشته‌اند.

در وب‌سایت «نقشه را اصلاح کنید» نوشته شده: «بیش از ۴۵۰ سال است که درک ما از آفریقا و جهان بر پایه نقشه‌ای نادرست بنا شده است.»

این جنبش استدلال می‌کند که بزرگ‌نمایی یا کوچک‌نمایی اندازه قاره‌ها در نقشه، مسئله‌ای مربوط به «قدرت و برداشت ذهنی» است.

مدیر اجرایی سازمان «آفریقا بدون فیلتر»، یکی از نهادهای پشت این کارزار، سیستم تصویر مرکاتور را «بزرگ‌ترین کمپین انتشار اطلاعات نادرست» توصیف کرده است.

یک مسئله ریاضی

از نظر ریاضی غیرممکن است که سطحی منحنی همچون زمین را به طور دقیق بر سطحی تخت، مانند کاغذ یا صفحه نمایش، تصویر کرد.

به همین دلیل، همه نقشه‌های سطح زمین ناگزیر دچار اعوجاج هستند و بسته به روشی که برای ترسیم آن‌ها به کار می‌رود، اندازه، شکل و موقعیت قاره‌ها تغییر می‌کند.

نقشه‌نگارها قرن‌هاست که به این مشکل آگاه بوده‌اند و بسته به هدفی که برای نقشه در نظر می‌گیرند، راه‌حل‌هایی ارائه کرده‌اند.

مرکاتور سیستم مشهور خود را ـ که بعدها به پرکاربردترین سیستم نقشه‌نگاری تاریخ تبدیل شد، برای پاسخ به یک نیاز مشخص طراحی کرد: ناوبری دریایی.

او توانست با نقشه‌اش این امکان را فراهم کند که دریانورد بداند بر اساس قطب‌نما باید در چه جهتی حرکت کند تا از نقطه‌ای به نقطه دیگر برسد.

مشکل سیستم تصویر مرکاتور این است که هرچه کشورها از خط استوا دورتر باشند، اندازه آن‌ها بزرگ‌تر از واقعیت نشان داده می‌شود.

این امر به دلیل ماهیت استوانه‌ای این سیستم است که در آن، نصف‌النهارها (خطوط طول جغرافیایی) به صورت خطوطی موازی و با فاصله‌های مساوی نمایش داده می‌شوند.

در حالی که در واقعیت، نصف‌النهارها در قطب‌ها به هم می‌رسند؛ یعنی فاصله میان آن‌ها هرچه از استوا دورتر شویم کمتر می‌شود.

اعوجاجی که سیستم تصویر مرکاتور ایجاد می‌کند باعث می‌شود برای مثال گرینلند و آفریقا یک اندازه به نظر برسند، در حالی که آفریقا در واقع حدود ۱۴ برابر بزرگ‌تر است.

برزیل نیز پنج برابر آلاسکاست، هرچند در نقشه ابعادشان تقریبا مشابه به نظر می‌رسد.