نگاهی به صعود تیم ملی به جام جهانی؛ «کودتاگران» مشغول کارند؟

تیم ملی فوتبال ایران بعد از تساوی ۲ـ۲ مقابل تیم ملی فوتبال ازبکستان، صعودش را به جام جهانی ۲۰۲۶ به میزبانی آمریکا، کانادا و مکزیک قطعی کرد. در حالی که به نظر می‌رسید بازیکنان فقط مشغول لذت بردن از رسیدن به جام جهانی هستند، جلسه دو بازیکن «باسابقه» تیم ملی با رئیس فدراسیون، خبری چندان «معمولی» نبود.

این را می‌توان در ادامه خبرهایی دید که از چند هفته پیش مطرح شده و موجب تقویت فرضیه‌ای می‌شود مبنی بر اقدام جدی بازیکنانی از جمله مهدی طارمی و علیرضا جهانبخش برای تغییر سرمربی تیم ملی.

گویی روندی شبیه «کودتا» که دو سال پیش از طرف همین بازیکنان علیه دراگان اسکوچیچ صورت گرفت و به بازگشت کارلوس کی‌روش منجر شد، این بار با هدف نشاندن یک سرمربی دیگر روی نیمکت تیم ملی، علیه امیر قلعه‌نویی شکل گرفته است.

جلسه طارمی و جهانبخش با تاج علیه قلعه‌نویی؟

صعود زود هنگام و بدون باخت تیم ملی، در حالی به اسم امیر قلعه‌نویی سند خورد که در تمام این ماه‌ها، در کنار انتقادهایی که به کیفیت فنی تیم ملی مطرح می‌شد، صحبت‌هایی درباره نارضایتی بازیکنان از کادرفنی هم بارها شنیده شده است.

اینکه بازیکنانی که با کی‌روش رابطه خوبی داشتند، حالا به‌سختی به توصیه‌های قلعه‌نویی تن می‌دهند. چند باری هم مهدی طارمی کنایه‌هایی به قلعه‌نویی زد که تازه‌ترین آن‌ها، درست بعد از صعود تیم بود.

او گفت: «متأسفانه روی دو اشتباه تاکتیکی گل خوردیم که نباید می‌خوردیم. همین که مساوی کردیم و به جام جهانی صعود کردیم و مردم را خوشحال کردیم، خدا را شکر.»

طارمی بعد از پیروزی ایران برابر امارات هم گفته بود که روی نیمکت متوجه شده که تیم حتی برای حذف آبرومندانه از جام جهانی هم ضعف‌های ساختاری دارد.

گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال تغییر سرمربی در پی همین اظهارنظرها به میان آمد. تا جایی که سه هفته پیش چند رسانه‌ در ایران از جمله شرق، از تلاش مهدی طارمی و علیرضا جهانبخش برای کنار گذاشتن امیر قلعه‌نویی از سرمربیگری تیم ملی و جایگزینی جواد نکونام خبر داده بودند.

حالا مهدی تاج، رییس فدراسیون فوتبال ایران، در مصاحبه با خبرگزاری مهر گرچه شائبه رایزنی بازیکنان برای آوردن سرمربی خارجی را رد و تأکید کرده است که سرمربی تیم ملی در جام جهانی ایرانی است و امیر قلعه‌نویی در تیم ملی می‌ماند اما در ادامه گفته است: «دیشب یک جلسه دو ساعته با آقایان طارمی و جهانبخش در مورد برخی مسائل داخلی تیم داشتم. همه از سرمربی تیم حمایت کردند.»

همان‌ها که کی‌روش را جایگزین اسکوچیچ کردند

جلسه مهدی طارمی و علیرضا جهانبخش با مهدی تاج، موضوعی نیست که به‌سادگی بتوان از آن گذشت. به خصوص وقتی مشابه چنین جلسه‌ای، بهار ۱۴۰۱ با حضور همین دو نفر و محمد مخبر، معاون اول رئیس جمهور وقت ایران ، در ساختمان نهاد ریاست جمهوری برگزار شد.

بعضی از رسانه‌های ایران موضوع آن جلسه را طرح نارضایتی این بازیکنان از اسکوچیچ و درخواست برای بازگشت کی‌روش عنوان کردند. البته که «رفاقت» طارمی با سجاد مخبر، ‌پسر معاون وقت ریاست جمهوری و استوری‌هایی که او، علیرضا جهانبخش، احسان حاج‌صفی و کریم انصاریفرد در انتقاد از اسکوچیچ منتشر کرده بودند، به‌وضوح از موضع‌گیری‌شان خبر می‌داد.

ضمن اینکه آن‌ها به همراه چند بازیکن دیگر تیم ملی، یک هفته پیش از حضور در نهاد ریاست جمهوری در اردوی قطر، پشت درهای بسته با حمید سجادی، وزیر ورزش وقت، جلسه‌ای ترتیب داده بودند که هم بی‌ارتباط با همان «کودتا» نبود.

البته همان‌‌طور که انتظار می‌رفت، بعد از خبرهایی که در رسانه‌ها منتشر شد، هر کدام به نوعی تلاش برای برکناری اسکوچیچ را تکذیب کردند.

دومین صعود با سرمربی ایرانی: این کجا و آن کجا؟

حامیان امیر قلعه‌نویی این نکته را برجسته می‌کنند که او تنها سرمربی ایرانی تیم ملی فوتبال پس از حشمت مهاجرانی است که توانسته تیم ملی را به جام جهانی برساند؛ آن هم بدون باخت و به عنوان دومین تیم صعود کننده از آسیا بعد از ژاپن.

این نکته را اما فراموش نکنیم که در این دوره، با توجه به تغییرات ساختاری در جام جهانی ۲۰۲۶، تعداد تیم‌های حاضر از ۳۲ به ۴۸ تیم افزایش داشته است. این موضوع نه تنها به‌خودی‌خود بخت صعود تیم‌ها را افزایش داد، بلکه طبق محاسبات، شانس تیم‌هایی مانند ایران را برای صعود از مرحله گروهی جام جهانی برای نخستین بار هم بسیار بالاتر برده است. ضمن این که از گروه بسیار آسان ایران (مقایسه کنید با گروهی که در آن عربستان، ژاپن و استرالیا حضور داشتند) هم نباید غافل شد.

این را مقایسه کنید با اولین بار رسیدن ایران به جام جهانی در سال ۱۹۷۸به سرمربیگری حشمت مهاجرانی؛ زمانی که تنها یک تیم از قاره آسیا و اقیانوسیه به این مسابقات راه می‌یافت.

سیاسی‌ترین جام جهانی پیش روی تیم ملی فوتبال ایران؟

به‌نظر می‌رسد جام جهانی ۲۰۲۶، از نظر سیاسی و حواشی آن، برای حکومت ایران، دردسر داشته باشد. مقامات احتمالا ترجیح می‌دهند، دست‌کم درون تیم کاملا از حاشیه در امان باشد. شاید یکی از دلایل همراهی با بازیکنان درباره سرمربی همین باشد.

آمریکا، کانادا و مکزیک به‌اشتراک میزبانی این دوره از مسابقات را برعهده دارند. با توجه به مشکلات سیاسی ایران و آمریکا، احتمال بروز حاشیه‌هایی که بر متن سایه بیندازد در این دوره چندان بعید نیست.

این همان مسئله‌ای است که احتمالاَ مسوولان فدراسیون فوتبال و ورزش ایران و مقام‌های حکومتی، بیش از تمهیدات آماده‌سازی فنی تیم، درگیر آن خواهند بود. یکی از این مشکلات، صدور ویزا برای کسانی است که در بسیاری از موارد همراه تیم‌های ایران به مسابقات اعزام می‌شوند.

با این وصف حتی اگر صدور ویزا برای کاروان ایران هم بدون مشکل پیش برود، این واقعیت هست که جمهوری اسلامی نمی‌تواند در جام جهانی آمریکا، مثل جام جهانی قطر، گروهی از افراد نزدیک به حلقه حکومت را به عنوان تماشاگر برای «کنترل سکوها» راهی آمریکا، کانادا و مکزیک کند.

چنان که رسانه‌های ایران در جام جهانی قطر، خبر حضور این گروه از تماشاگران نزدیک به نظام را منتشر کردند. در همین زمینه ویدئوهایی از مصاحبه عده‌ای از این افراد با رسانه‌های خارجی در حمایت از سیاست‌های جمهوری اسلامی، در رسانه‌های اجتماعی مورد بحث قرار گرفت.

لغو بازی تدارکاتی با تیم ملی کانادا که قرار بود ۱۵ خرداد ۱۴۰۱ برگزار شود و اتفاقاتی که پیرامون آن افتاد، خبر از این می‌دهد که جام جهانی ۲۰۲۶، با توجه به این پیشینه، مملو از خبرها و اتفاقات سیاسی برای تیم ملی فوتبال ایران خواهد بود.

با اینکه در نهایت فدراسیون فوتبال کانادا اعلام کرد که دلیل رد درخواست ویزای تیم ملی فوتبال ایران، درخواست تعداد بیشتر از توافق بوده است اما نمی‌توان فراموش کرد که پیش از آن خانواده‌های قربانیان هواپیمای اوکراینی در بیانیه‌ای از مسوولان فدراسیون کانادا خواسته بودند این مسابقه را لغو کنند.

صعود زودهنگام، مزیتی که کاربرد ندارد

صعود زودهنگام تیم‌های ملی فوتبال به جام جهانی از آن جهت مهم است که تیم صعود کننده، فرصت بیشتری برای آماده‌سازی در اختیار دارد: بازی‌ها و اردوهای تدارکاتی بیشتر و برنامه‌های منسجم‌تر برای موفقیت در جام جهانی.

فدراسیون فوتبال ایران اما دست‌کم در دهه اخیر، برای برگزاری بازی‌ها و اردوهای تدارکاتی مناسب برای تیم ملی همواره با دردسرهای متعددی مواجه بوده است.

مشکلات سیاسی حکومت ایران در روابط با کشورها در کنار تحریم‌های بانکی و موانع انتقال پول، دو عامل اساسی بوده‌اند که مذاکره برای برگزاری دیدارها و اردوهای تدارکاتی را با مشکل مواجه کرده‌اند. بسیاری از کشورها حاضر نمی‌شوند برای دیدار تدارکاتی به ایران بروند و سفر تیم ملی هم موانع خاص خود را دارد.

الجزایر، نیکاراگوئه، سنگال، اروگوئه و تونس، حریفان تدارکاتی ایران برای آماده‌سازی برای جام جهانی ۲۰۲۲ قطر بودند. حالا مهدی تاج مسابقات کافا در شهریور و دیدار تدارکاتی با روسیه در مهر را از برنامه‌های آماده‌سازی قطعی تیم ملی دانسته و گفته برای بازی با یک تیم اروپایی یا آفریقایی در آبان هم تلاش می‌کند.

البته در این دوره، این گزاره‌ها که بازیکنان تیم ملی فوتبال ایران «در لیگ‌های اروپایی بازی می‌کنند، در کلاس جهانی‌اند و بازی تدارکاتی صرفا برای هماهنگی میان آن‌هاست» هم دیگر جواب نمی‌دهد.

نه مهدی طارمی آن بازیکنی است که روزهای اوجش را در پورتو می‌گذراند و نه سردار آزمون، مثل دوره قبل، تک ستاره زنیت است که پیشنهاد بایرلورکوزن را پیش رو داشته باشد. طارمی در اینترمیلان نیمکت‌نشین است و آزمون در شباب الاهلی بازی می‌کند. سامان قدوس هم از برنتفورد به امارات رفته است. علیرضا جهانبخش، کاپیتان تیم ملی هم نه یکی از ستاره‌های لیگ هلند که بازیکنی معمولی در هیرنفین (رتبه دهم لیگ هلند) است.

در این شرایط و با توجه به اینکه نه تغییری در مدیریت فدراسیون فوتبال ایجاد شده و نه تغییری در وضعیت ایران، بعید است که برنامه آماده‌سازی ویژه‌ای هم برای جام جهانی ۲۰۲۶ در انتظار تیم ملی باشد.

تیمی پابه‌سن‌گذاشته که می‌خواهد «بهترین تیم تاریخ ایران» باشد

مجموعه‌ای از همه این موارد، تیم ملی را ملزم به پایبندی به همان مهره‌هایی کرده که در دو یا حتی سه دوره گذشته جام جهانی حضور داشته‌اند.

ترکیب کنونی همان بازیکنانی‌اند که طعم تحریم مخالفان حکومت و گروه بزرگی از هواداران را چشیده‌اند. آنها در اوج اعتراضات ۱۴۰۱ و کشته شدن معترضان در خیابان‌های ایران، با برگزاری جشن تولد برای کی‌روش و گرفتن ژست‌هایی «خندان و بازیگوش» در مراسم «فوتو شوت» جام جهانی قطر جنجالی شدند. مصاحبه‌های شماری از اعضای «باسابقه‌» تیم و تاکید بر این که «ما سیاسی نیستیم» هم بر آتش ماجرا دمید. البته در آن فضا به‌شدت دوقطبی‌شده هم نخواندن سرود ملی جمهوری اسلامی ایران و حلقه «اتحاد» بازیکنان پیش از مسابقه با تیم ملی انگلیس که در آن بیشترشان مچ‌بند مشکی به دست کرده بودند و انتقادهای طارمی از وضعیت آن روزها کمتر به چشم آمد.

جمهوری اسلامی ایران برای جام جهانی ۲۰۲۶ به این بازیکنان نیاز دارد و نمی‌تواند ریسک مهره‌های جدید جوان را در این برهه به جان بخرد. با این حساب میانگین سنی بالا که در مقایسه با تیم‌های تازه‌نفس کشورهای دیگر، حتی در جام جهانی قطر هم به چشم می‌آمد، در آمریکا بی‌تردید یکی از نقاط ضعف بزرگ تیم ملی ایران خواهد بود.

بازیکنان تیم ملی اما به رغم همه این انتقادها معتقدند که بهترین تیم تاریخ ایران هستند که برای چهارمین دوره پیاپی، صعود بی‌دردسری به جام جهانی داشته‌اند و عملکرد خوبی را در در این سال‌ها در جام ملت‌ها از خود به جا گذاشته‌اند.

گهگاه هم این موضوع باعث شده که آن‌ها خود را با تیم ۹۸ مقایسه کنند و برتر از آن تیم بدانند که محبوبیت ویژه‌ای نزد مردم ایران دارد.

محمد خاکپور، مدافع تیم ملی در جام جهانی ۱۹۹۸، که پیش‌تر با تقدیر تلویحی از محمدرضاشاه پهلوی در مراسم بازگشایی ورزشگاه آزادی پس از مرمت، خبرساز شده بود، این ادعا را در گفتگویی با فوتبال ۳۶۰ این‌طور پاسخ داده است: «فقر همیشه صدای بلندی دارد. فقر نه به واسطه ثروت. در هر زمینه‌ای، در زمینه سواد، استعداد و هر زمینه دیگری. کسی که زیاد صدا می‌کند، از فقر فریاد می‌زند. کسی که سواد، استعداد و ثروتش را دارد، ساکت‌تر است.»

این نسل اما همچنان امیدوار است که اگر در روسیه نتوانست شگفتی‌ساز شود، اگر در قطر مسیر بسیاری از مردم ایران از آن جدا شد و حمایت آن‌ها را از دست داد؛ با شگفتی‌سازی در آمریکا، دست‌کم بخشی از محبوبیت از دست‌ رفته‌اش را بازیابد.