«جنگ قدرت» در فیلیپین؛ آیا اتحاد شکست‌ناپذیر خاندان حاکم در شرف انحلال است؟

ماه ژانویه بود که رودریگو دوترته، رئیس‌جمهور سابق فیلیپین، با همان لحن مبالغه‌آمیز معمولش در بین هلهله هوادارانش گفت که جانشینش معتاد است. فردیناند مارکوس جونیور، جانشین آقای دوترته، در پاسخ به او گفت که رئیس‌جمهور سابق موقع زدن این حرف‌ها حتما نشئه بوده است.

این یکی‌به‌دو تا به امروز روشنترین نشانه از ترک خوردن اتحادی بوده است که پیروزی تاریخی آقای مارکوس را در سال ۲۰۲۲ رقم زد. متحد او سارا دوترته، معاون رئیس‌جمهور و دختر رئیس‌جمهور سابق بوده است.

تحلیلگران از همان ابتدا هم عقیده داشتند که کار قویترین دودمان‌های سیاسی فیلیپین به طلاق خواهد کشید. دعواهای علنی و اختلاف بر سر برنامه سیاسی هم احتمال این اتفاق را بیشتر کرد.

با این حال، جدا شدن شاید نه برای آقای مارکوس ممکن باشد و نه برای خانم دوترته، کسانی که خود را به عنوان «تیم واحد» به رای‌دهندگان فروخته بودند.

ترک خوردن اتحاد

سارا دوترته تا پیش از این که در سال ۲۰۲۱ اعلام کرد که می‌خواهد به عنوان معاون رئیس‌جمهور در انتخابات شرکت کند در نظرسنجی‌های نامزدهای احتمالی ریاست‌جمهوری پیشتاز بود.

پدرش خیلی مشخص گفت که با این کار مخالف است. سارا جانشین سیاسی او بود – شهردار داوائو سیتی بود، مقامی که آقای دوترته پیش از رئیس‌جمهور شدن در سال ۲۰۱۶ سال‌ها در اختیار داشت.

اما اتحاد او با آقای مارکوس، پسر فردیناند مارکوس، دیکتاتور رسوای سابق فیلیپین، باعث شگفتی تحلیلگران نشد. آن‌ها می‌گفتند که رقابت بین این دو خطر شکست هر دو را افزایش می‌دهد، چرا که رای یکدیگر را خواهند شکست – پایگاه رای خانم دوترته در جنوب بود و آقای مارکوس در شمال. با قرار گرفتن در کنار یکدیگر، رای خود را یکی کردند و با اکثریت قاطع پیروز شدند.

خیلی‌ها انتظار دارند که خانم دوترته در انتخابات ۲۰۲۸ نامزد شود. قانون اساسی فیلیپین به آقای مارکوس اجازه نمی‌دهد که برای یک دوره شش ساله دیگر نامزد شود – محدودیتی که او به ادعای خاندان دوترته خواهان لغوش است.

آقای مارکوس می‌گوید او طرفدار اصلاحاتی است که قوانین را برای کسب‌وکارهای خارجی آسانتر کند، و حجم سرمایه‌گذاری و فرصت‌های شغلی را در این کشور ۱۰۰ میلیونی در آسیای جنوب شرقی افزایش دهد. اما منتقدان او می‌گویند که این ترفندی «شیطانی» برای ایجاد تغییراتی است که به او اجازه خواهد داد بار دیگر نامزد ریاست‌جمهوری شود. این حقیقت که محدود کردن دوره‌های ریاست‌جمهوری در سال ۱۹۸۶ و پس از سرنگونی پدرش به واسطه یک قیام مردمی اعمال شد، صداهای منتقد را بلندتر کرده است.

اما این تنها مساله مورد مناقشه نیست. آقای مارکوس حرف‌هایی زده است که به نظر می‌رسد انتقاد از جنگ خونینی باشد که آقای دوترته علیه مواد مخدر به راه انداخت و باعث مرگ هزاران نفر شد و او را در جهان منفور کرد. گروه‌های حقوق بشری می‌گویند که این کشتار ادامه پیدا کرده است، اما پلیس می‌گوید که در دوره رئیس‌جمهور فعلی کمتر شده است.

آقای مارکوس در عین حال به ایالات متحده هم نزدیکتر شده است، اقدامی که با چرخش سلفش به طرف چین در تضاد است. او دسترسی نیروهای آمریکایی به پایگاه‌های نظامی را بیشتر کرده است، مانورهای نظامی سالانه را گسترش داده است و از موقعیت استراتژیک فیلیپین در اقیانوس آرام نه تنها برای جلب حمایت واشنگتن استفاده کرده است، بلکه ژاپن را هم به طرف خود کشیده است و حاضر هم نیست که به بازی موش‌وگربه مرگبار با چین در آب‌های مورد مناقشه خاتمه دهد.

آقای دوترته، در طرف دیگر، در دوره خود حتی حاضر نشده بود که به پیروزی فیلیپین در یک دادگاه بین‌المللی علیه ادعاهای پکن در دریای چین جنوبی استناد کند. او دنبال روابط نزدیکتر با چین بود، رویه‌ای که تا حدی به خاطر محکومیت مبارزه‌اش با مواد مخدر در غرب اتخاذ شده بود.

دعواهای کوچکتری هم بود. خانم دوترته به عنوان وزیر آموزش دولت مارکوس منصوب شد، هر چند که خیلی علنی گفته بود که خواهان وزارت دفاع است. او گفت که تنها به خاطر دامن نزدن به شایعه شکاف این منصب را پذیرفت. پارسال هم در پارلمان به خاطر تقاضا برای دسترسی به میلیون‌ها پزو «بودجه محرمانه» - نوعی تن‌خواه که به اداره‌های دولتی داده می‌شود – مورد مداقه قرار گرفت. متحدان آقای مارکوس در آن مقطع تن‌خواه او را قطع کردند، حرکتی که هم باعث شرمساری بود و هم عصبانیت.

سریالی آبکی با جایزه‌ای بزرگ

با این اوصاف، این دو نفر تا به حال مستقیما به یکدیگر حمله نکرده‌اند – شاید به این خاطر که می‌خواهند جبهه متحد را فعلا حفظ کنند. اما کلیو آرگوئلس، کارشناس علوم سیاسی و رئیس نهاد نظرسنجی دبلیو.آر. نومرو، می‌گوید که بقیه اعضای دو اردوگاه مشخصا می‌خواهند که در دادگاه افکار عمومی دست بالا را داشته باشند.

در ماه آوریل، پس از این که دو رهبر یکدیگر را به اعتیاد متهم کردند، لیزا آرانتا-مارکوس، بانوی اول فیلیپین، تن به مصاحبه‌ای بی‌پرده در یوتیوب داد.

او گفت که از دخالت نکردن سارا دوترته، هنگامی که پدرش، رئیس‌جمهور را «معتاد» خطاب کرده بود، ناراحت شد. خانم دوترته هم در پاسخ ویدیویی سریع خود گفت که «احساسات شخصی» بانوی اول بخشی از وظایف کاریش نیست.

خانم مارکوس هرگز در ملاء عام حرف سیاسی نزده بود. به گفته آقای آرگوئلس، این مصاحبه شگفت‌آور تلاشی بود برای «شکست دادن خاندان دوترته در بازی خودشان».

البته او نمی‌تواند با حرف‌های تکان‌دهنده آقای دوترته رقابت کند – نظرات جنسیت‌زده او زبان‌زد است و هم به پاپ فرانسیس فحاشی کرده است و هم به باراک اوباما، رئیس‌جمهور سابق آمریکا.

اما بانوی اول به شخصیت منفور یکی از سریال‌های آبکی فیلیپینی اشاره کرد که میلیون‌ها بیننده دارد: خائن.

آقای آرگوئلس می‌گوید که «او دارد تلاش می‌کند که مساله را احساسی کند. مفاهیمی چون خیانت و ضربه به خانواده را در برابرمان داریم.»

او می‌گوید که شیوه خاندان دوترته بسیار متفاوت است، کسانی که «استاد انتقادهای بسیار علنی» محسوب می‌شوند.

آقای دوترته مرتب از آقای مارکوس به عنوان رهبری «ضعیف» انتقاد کرده است – پیامی که حالا توسط پسرش سباستین، شهردار داوائو سیتی، هم تکرار می‌شود، کسی که حتی از رئیس‌جمهور خواست استعفا دهد.

آقای آرگوئلس معتقد است که «خاندان مارکوس چاره‌ای جز پاسخ دادن ندارد، وگرنه عقب می‌افتد.»

برای خانم دوترته، خروج از این اتحاد در این لحظه به معنی کنار گذاشته شدن از دولت است. این کار حتی می‌تواند پدرش را در فیلیپین یا خارج به خاطر کشته شدن صدها فرد مظنون به قاچاق مواد مخدر در دوره ریاست‌جمهوریش پای میز محاکمه بکشاند. موضع آقای مارکوس در حال حاضر این است که دیوان کیفری بین‌المللی صلاحیت رسیدگی به پرونده آقای دوترته را ندارد.

این کار حتی می‌تواند به بختش در انتخابات بعدی هم آسیب بزند. به گفته آقای آرگوئلس، رای‌دهندگان فیلیپینی دوست ندارند که شاهد دعوای رئیس‌جمهور و معاونش باشند. دو معاون ریاست‌جمهوری قبلی پس از این که کارشان با رئیسان خود به مجادله کشید در انتخابات ریاست‌جمهوری شکست خوردند.

او می‌گوید که آنها تا زمان انتخابات میان‌دوره‌ای پارلمان در سال ۲۰۲۶ «نیاز عملی دارند که در کنار یکدیگر باقی بمانند». امید هر دو طرف به پیروزی در انتخابات‌های پارلمانی و محلی است، اتفاقی که برنامه سیاسی هر دو را تقویت خواهد کرد.

آقای آرگوئلس در پایان اضافه می‌کند که «اگر جدا شوند بسیار آسیب‌پذیر خواهند شد. در آن صورت اصلا مشخص نیست که چه کسی پیروز می‌شود.»