با ممنوعیت ویزای آمریکا، دانشجویان بین‌المللی چه گزینه‌هایی دارند؟

از زمانی که دولت ترامپ تصمیم گرفته است به طور موقت صدور ویزای دانشجویی برای ایالات متحده آمریکا را متوقف کند دانشجویان در سراسر جهان در نگرانی و بلاتکلیفی به سر می‌برند.

طبق یک یادداشت رسمی که سی‌بی‌اس شریک خبری بی‌بی‌سی در ایالات متحده آمریکا مشاهده کرد، دستور توقف موقت قرار‌های صدور ویزا صادر شده است چون دولت آمریکا تصمیم دارد بررسی شبکه‌های اجتماعی متقاضیان ویزا را برای دانشجویان خارجی افزایش دهد.

این بخشی از سیاست برخورد گسترده‌ با برخی از ممتاز‌ترین دانشگاه‌های آمریکاست که دونالد ترامپ، رئيس‌جمهور ایالات متحده آمریکا به دلیل اینکه آنها را بیش از حد آزادیخواه می‌بیند در پیش گرفته است.

او همچنین تصمیم دارد دانشگاه هاروارد را از ثبت‌نام دانشجویان بین‌المللی منع کند و این دانشگاه را متهم کرده است که در جهت مقابله با یهود‌ستیزی در محیط این دانشگاه کاری انجام نمی‌دهد.

هاروارد در برابر این اقدام شکایت حقوقی کرده و قاضی فعلاً حکم ممنوعیت ترامپ را متوقف کرده است.

کدام دانشجویان بیشتر آسیب می‌بینند؟

بنا بر آمار سازمان اوپن دورز، که اطلاعات مربوط به دانشجویان خارجی را گرد‌آوری می‌کند، بیش از ۱/۱ میلیون دانشجوی بین‌المللی از بیش از ۲۱۰ کشور جهان در سال تحصیلی ۲۴ـ ۲۰۲۳ در کالج‌ها و دانشگاه‌های ایالات متحده آمریکا ثبت‌نام کرده‌اند.

بنا بر داده‌های سازمان اوپن دورز بالاترین میزان دانشجویان بین‌المللی مشغول به تحصیل در ایالات متحده آمریکا با تعداد ۳۳۰۰۰۰ ثبت‌نام از کشور هند است.

چین با تعداد حدود ۲۸۰۰۰۰ دومین سهم بالای دانشجویان بین‌المللی آمریکا را تشکیل می‌دهد. پس از آن کشور‌های کره‌جنوبی، کانادا، تایوان، ویتنام، نیجریه، بنگلادش، برزیل و نپال قرار دارند.

هرچند روز چهار‌شنبه مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا اعلام کرد دولت ترامپ «قصد دارد ویزای دانشجویان چینی را به طور جدی لغو کند به‌ویژه دانشجویانی که با حزب کمونیست چین ارتباط دارند یا در رشته‌های حساس مشغول به تحصیل هستند».

به عنوان بخشی از این طرح قرار است در آینده درخواست ویزای متقاضیان کشور‌های چین و هنگ‌کنگ با «نظارت و بررسی» شدید‌تری همراه باشد.

روشن نیست چه تعداد از دانشجویان چینی که در ایالات متحده آمریکا تحصیل می‌کنند مشمول این طرح خواهند شد.

چین می‌گوید «قاطعانه با این حرکت مخالف است» و تلاش می‌کند تا روابط سازنده‌تری با آمریکا در پیش گیرد.

دولت ترامپ اقدام به اخراج تعدادی از دانشجویان خارجی از این کشور کرده است در حالی که ویزای هزاران دانشجوی دیگر را هم باطل کرده است.

در پایان ماه مارس روبیو گفت ایالات متحده آمریکا ویزای حداقل ۳۰۰ دانشجوی خارجی را به عنوان بخشی از تلاش رئيس‌جمهور ترامپ برای تحت فشار قرار دادن معترضان طرفدار فلسطین در محوطه دانشگاه‌ها باطل کرده است. روبیو به طور دقیق اعلام نکرده است که این دانشجویان از چه کشور‌هایی بوده‌اند.

روز چهار‌شنبه، دانشگاه هاروارد در دادگاه گفت لغو مجوز پذیرش دانشجویان بین‌المللی این دانشگاه عوارض جبران‌ناپذیری برای این دانشگاه خواهد داشت.

در بیانیه این دانشگاه که به دادگاه ارائه شده است ماورین مارتین، مدیر بخش بین‌المللی دانشگاه هاروارد گفت این اقدام باعث «احساس پریشانی و اضطراب آشکار» بین دانشجویان و پژوهشگران شده است.

او نوشته است دانشجویان از شرکت در مراسم فارغ‌التحصیلی خوددداری کردند و سفر‌های بین‌المللی لغو شده است و در برخی موارد دانشجویان در جستجوی راه‌هایی برای انتقال به دانشگاه‌های دیگر هستند.

بنابر دادخواست ارائه شده به دادگاه گزارش می‌شود برخی دانشجویان در هراسند که مجبور شوند به کشور‌هایی بازگردند که در آنها بحران و جنگ وجود دارد یا مورد شکنجه و آزار سیاسی قرار خواهند گرفت.

پروفسور امریتوس ویلیام بروستین، پژوهشگر راهبردی جهانی در زمینه تحصیلات عالی بین‌المللی که با دو دانشگاه وست‌ویرجینیا و دانشگاه پیتزبورگ همکاری می‌کند می‌گوید تأثیر چنین تصمیمی بر آمریکا شدید خواهد بود.

«دانشگاه هاروارد می‌تواند از پس آن برآید. دوران سختی خواهد بود اما من بیشتر نگران دانشگاه‌های ملی دیگری هستم که به دلیل شهریه و هزینه‌ها متکی به دانشجویان بین‌المللی هستند».

او در ادامه می‌گوید: «دانشجویان بین‌المللی دیدگاه‌ها و نگرش‌های گوناگونی در مورد مسائل مختلف را وارد محیط دانشگاهی می‌کنند، این عرصه‌ای است که تأثیر واقعی آن را خواهیم دید».

آیا راه دیگری هست؟

کانادا، بریتانیا و استرالیا هم در سال‌های اخیر سهم قابل‌توجهی از دانشجویان خارجی را جذب کرده‌اند.

اما به دلیل تغییرات شدید قوانین مهاجرتی تعداد دانشجویان خارجی به طور آشکاری کاهش پیدا کرده است.

کانادا تعداد دانشجویان خارجی که می‌پذیرفت را با روش‌هایی مانند افزایش قابل‌ملاحظه مقررات مربوط به میزان دارایی دانشجویان بین‌المللی کاهش داده است. این اقدام بخشی از تلاش این کشور برای محدود کردن مهاجرت است.

بریتانیا که موطن دانشگاه‌های معتبری مانند آکسفورد و کمبریج است هم فرصت‌های ادامه تحصیل برای دانشجویان بین‌المللی را محدود کرده است.

محدودیت‌های ویزای دانشجویی از ژانویه ۲۰۲۴ اعمال شده است در نتیجه دانشجویانی که قصد ادامه تحصیل دارند حق ندارند خانواده خود را به بریتانیا بیاورند و دانشجویان جدید پیش از اتمام تحصیلات خود حق ندارند ویزای دانشجویی خود را به ویزای کاری تبدیل کنند.

استرالیا که یکی از بزرگ‌ترین بازار‌های جذب دانشجویان بین‌المللی را داشت هم اعلام کرده است تعداد دانشجویان بین‌المللی که خواهد پذیرفت محدود می‌شود چون قصد دارد میزان مهاجرت را به میزان پیش از دوران همه‌گیری باز‌گرداند.

پروفسور بروستین می‌گوید که یکی از نتایج چنین سیاست‌هایی این است که دانشجویان در کشور خودشان می‌مانند و کشور‌های بیشتری تلاش می‌کنند تا در سیستم آموزشی خود سرمایه‌گذاری کنند اما ممکن است لزوماً این کار را نکنند.

کشور‌های دیگر چه پیشنهاداتی دارند؟

برای بسیاری دانشگاه‌ها تحولاتی که در ایالات متحده آمریکا رخ داده است فرصتی است تا به دانشجویان بین‌المللی به عنوان بخش چشمگیری از تأمین هزینه‌های خود نگاه کنند؛ چون این دانشجویان به طور معمول شهریه بالاتری برای تحصیل می‌پردازند.

جان لی، مدیر اجرایی منطقه هنگ‌کنگ می‌گوید: «ما به هر دانشجویی که به دلیل سیاست‌های آمریکا مورد تبعیض و رفتار ناروا قرار گرفته است و دچار دشواری‌هایی برای تحصیل یا ادامه تحصیل در دانشگاه‌های آمریکا شده باشد خوش‌آمد می‌گوییم».

لی می‌گوید: «دولت و دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش‌عالی محلی بهترین همکاری و تدارکات را برای افرادی که بخواهند تحصیلات خود را در هنگ‌کنگ ادامه دهند ارائه خواهند داد».

مؤسسات آموزش عالی دیگر در آسیا از جمله دانشگاه سان‌وی در مالزی هم از دانشجویانی که می‌خواهند در آمریکا ادامه تحصیل دهند دعوت به عمل آورده است.

الیزابت لی، مدیر این گروه در لینکدین نوشته است: «ما با دانشگاه ایالتی آریزونا همکاری داریم و می‌توانیم تمام سابقه و اعتبارات شما را در هاروارد به دانشگاه آریزونا منتقل کنیم یا به هر یک از برنامه‌های آموزشی دانشگاه سان منتقل کنیم همچنین می‌توانید به دنبال آن مدرک دیگری هم از دانشگاه لنکستر بریتانیا دریافت کنید».

در اروپا، آلمان به طور فزاینده تبدیل به مقصد محبوبی برای دانشجویانی می‌شود که در پی جایگزینی برای آمریکا هستند.

به پیش‌بینی خدمات تبادل آکادمیک آلمان برآورد می‌شود این کشور در سال ۲۰۲۵ میزبان بیش از ۴۰۰۰۰۰ دانشجوی بین‌المللی باشد.

در ماه مارس سال گذشته، قوانین تازه‌ای ارائه شد که به دانشجویان بین‌المللی خارج از اتحادیه اروپا اجازه می‌دهد تا ۲۰ ساعت در هفته کار کنند؛ این میزان پیش از این فقط ده ساعت بود. هرچند این کشور هم میزان دارایی لازم برای دانشجویان خارجی را افزایش داده است اما این افزایش به شدت دانشگاه‌های کشور‌های کانادا و استرالیا نیست.

پروفسور بروستین می‌گوید: «بازار جهانی تحصیلات عالی جهان در ۱۵ سال گذشته به طور بنیادی دگرگون شده است در نتیجه اکنون امکانات و مکان‌‌های فراوانی برای ادامه تحصیل دانشجویان بین‌المللی وجود دارد».

پروفسور بروستین می‌گوید: «بسیاری از دانشگاه‌های مالزی عالی هستند. من فکر می‌کنم استرالیا هم هنوز در دسترس است. فرانسه تلاش می‌کند با پول استادانی را که قصد ترک ایالات متحده آمریکا را دارند جذب کند، در نتیجه من فکر می‌کنم اروپا اکنون نقش مهمی در این میان پیدا کرده است. من باز هم تأکید بیشتری بر آنچه در شرق و جنوب‌شرقی آسیا در جریان است می‌کنم چون این منطقه فعال‌ترین منطقه جهان است».

آیا دانشجویان می‌توانند به شعبه‌های دیگری در خارج از کشور منتقل شوند؟

پروفسور بروستین انتظار دارد که ایده همکاری دانشگاه‌ها با هم اکنون محبوبیت بیشتری پیدا کند.

او می‌گوید: «می‌دانم که دانشگاه‌های بریتانیا تاریخچه‌ای طولانی در این زمینه دارند. دانشگاه‌های مالزی هم همینطور. با همه آنچه در آمریکا روی داده است باز هم نمونه‌هایی وجود دارد برای مثال موسسه فناوری ایلینویز آمریکا در هند و همچنین چین شعبه دارد و کار می‌کند».

دانشگاه هاروارد در وبسایت خود فهرستی از بیش از ۵۰ کشور را آورده‌ است که امکان تحصیل برای دانشجویان بین‌المللی فراهم می‌کنند. این کشور‌ها شامل آرژانتین، انگلستان، کره، سنگال و برزیل می‌شود.

هنوز اعلام نشده است که اگر ممنوعیت ترامپ تائید شود آیا دانشجویان می‌توانند موقعیت تحصیلی خود را به یکی از این دانشگاه‌ها منتقل کنند یا نه.