«احساس می‌کنم شجاع و دیوانه‌ام»؛ پناهنده اوکراینی که به شنا در آب سرد ایمان دارد

سوتلانا، یک مادر جوان اوکراینی است که پس از حمله روسیه به کشورش در سال ۲۰۲۲ و فرار از اوکراین، به ایرلند پناهنده شد و در آنجا زندگی می‌کند. او می‌گوید: «در حالی‌ که کنار آب سرد ایستاده‌ بودم با خودم فکر می‌کردم: چکار دارم می‌کنم؟ نکند دیوانه شده‌ام.»

او به یاد می‌آورد که چطور برای اولین بار، به توصیه پزشکش، همراه با چند نفر از محلی‌ها، تصمیم گرفت در آب‌های بسیار سرد دریای ایرلند شنا کند.

سوتلانا اول شوکه شد، اما حالا او به شنا در آب سرد ایمان آورده است چون به او در کنار آمدن با دوره‌های افسردگی شدید و تروما کمک کرده است.

می‌گوید: «شنا کردن در آب سرد مشکلاتم را حل نکرد. شنا کردن نمی‌تواند جنگ را تمام کند، دوستان و کشورم را به من برگرداند، اما کمک می‌کند حرکت کنم.»

بر اساس آمار سازمان ملل متحد، سوتلانا یکی از هفت میلیون اوکراینی است که خارج از کشور خود زندگی می‌کنند. مطالعات نشان می‌دهد که بسیاری از این پناهندگان گرفتار مشکلات سلامت روان هستند. این مشکلات صرفا با رسیدن به یک کشور امن برطرف نمی‌شوند.

سوتلانا دچار افسردگی‌های شدید می‌شد. او حالا می‌خواهد راهی را که برای کنار آمدن با افسردگی پیدا کرده با افراد دیگری که در موقعیت مشابه هستند، به اشتراک بگذارد.

فرار بدون برنامه

وقتی خانواده سوتلانا مانند بسیاری از خانواده‌های اوکراینی دیگر با صدای انفجار و فروریختن موشک‌ها از خواب بیدار شدند، دختر او تنها ۱۸ ماه داشت. شهر آن‌ها هم مورد حمله قرار گرفته بود.

او به یاد می‌آورد: «وقتی جنگ شروع شد من در شهر اودسا بودم. واقعا ترسیده بودم. نمی‌توانستم حرکت کنم.»

وقتی تانک‌ها و سربازهای روسی از چندین جهت وارد اوکراین شدند، سوتلانا و خانواده‌اش به همراه بسیاری خانواده‌های دیگر وحشت‌زده از جنگ، سوار اتومبیل شدند و به سوی مرز مولداوی حرکت کردند.

اما آنچه بعد از آن رخ داد در سایه‌ای از ابهام است. صف‌های طولانی در مرز ایجاد شده بود. آن‌ها دنبال جایی برای خوابیدن بودند و امیدوار بودند این حمله بعد از چند روز تمام شود و همه بتوانند به خانه‌هایشان برگردند.

اما وقتی بعد از مدتی مشخص شد که پایان نزدیکی برای این جنگ وجود ندارد، راهی لهستان شدند. آن‌ها در اتاق کوچک یک هتل ساکن شدند. همین‌جا بود که سوتلانا احساس کرد دیگر نمی‌تواند ادامه بدهد.

او می‌گوید: «یادم نمی‌آید خواب بودم یا بیدار. شروع به تماشای اخبار و خواندن خبرها کردم که درباره محاصره ماریوپل بود و بمباران بیمارستان زنان. حتی نمی‌توانستم چیزی بخورم. هر چه می‌خوردم، بالا می‌آوردم. شوهرم کمکم کرد. به خاطر فرزندم ادامه می‌دادم.»

دوره‌های حاد مشکلات روانی که برای سوتلانا پیش می‌آید، الگویی تکرارشونده است که پژوهشگران در مطالعات خود به آن پرداخته‌اند.

پروفسور کورنلیوس کاتونا، روان‌پزشک ساکن بریتانیا، در خیریه بنیاد حقوق بشر هلن بمبر کار می‌کند و متخصص سلامت روان مهاجران است. او می‌گوید: «در بیشتر مطالعاتی که بررسی کرده‌ام، اگر به درصد مشکلات روانی در میان پناهجویان نگاه کنید، تعداد افراد دچار مشکل بیشتر از جمعیت میزبان است.»

بر اساس مطالعه جامعی که از بررسی نتایج ۲۵ تحقیق از ۱۵ کشور انجام و در سال ۲۰۲۰ منتشر شد، حدود یک نفر از هر سه پناهجو در سراسر جهان از اختلال اضطراب پس از سانحه رنج می‌برد. همین نسبت از پناهندگان، دچار افسردگی هستند.

مطالعه دیگری که در اواسط سال ۲۰۲۲ و با تمرکز بر اوکراینی‌هایی که به دنبال کمک‌های سلامت روانی در اینترنت بودند، نشان داد ۸۱ درصد آن‌ها در معرض خطر افسردگی و ۵۷ درصد دچار ناراحتی‌های شدید روانی بودند. در این جمعیت، پناهندگان و آوارگانی که در مطالعه شرکت کرده بودند، بالاترین رقم‌ها را به خود اختصاص داده بودند.

پروفسور کاتونا توضیح می‌دهد که تجربه‌های آسیب‌زایی که پناهجویان از آن سخن می‌گویند شامل «جابه‌جایی‌های مکرر به دلیل ناامن بودن محل اقامت، پناه گرفتن از ترس خطر، شنیدن و دیدن انفجارها، اطلاع یافتن از کشته یا زخمی شدن دیگران یا شاهد آن بودن و همچنین از دست دادن یا آسیب دیدن بستگان» می‌شود.

ایرلند در آغوش دریای خاکستری

سرانجام خانواده سوتلانا در نزدیک ساحل جنوب شرق ایرلند، جایی که شوهرش در آن کار پیدا کرد، ساکن شدند. او همچنان به خاطر دوری از خانه و شنیدن اخبار ناراحت‌کننده از تلویزیون و از عزیزانش در اوکراین، در رنج است. پزشک محلی برایش داروهای ضدافسردگی تجویز کرده است.

اما پزشک علاوه بر داروها و در کمال تعجب به او پیشنهاد داد، مثل خودش وقتی فشار کار درمانی زیادی می‌شود، تن به آب سرد بزند و در آن شنا کند.

ابتدا، ایده شیرجه زدن در آب سرد دریای خاکستری و ابری ایرلند، حتی در وسط تابستان، برای سوتلانا جذابیتی نداشت.

با اینکه سنت فرو رفتن در آب فوق‌العاده سرد سوراخ‌های یخ روی رودخانه‌ها و یا دریاچه‌های یخ‌زده، در اروپای شرقی رایج است اما سوتلانا هیچ‌وقت حتی فکر شرکت در چنین برنامه‌ای را به ذهنش راه نمی‌داد.

اما وقتی موج سهمگین دیگری از افسردگی به سراغش آمد، تصمیم گرفت امتحان کند.

او می‌گوید: «یک روزبه ساحل رفتم و لباس شنا را هم در اتومبیل با خودم بردم. آخرسر آن را پوشیدم و رفتم. اصلا باورم نمی‌شد می‌خواهم بالاخره این کار را انجام بدهم. همسر و دخترم با تعجب نگاهم می‌کردند.»

سوتلانا با آشنا شدن با دیگر شناگرهای آب سرد محلی که در دهکده دانمور شرقی به دریا می‌رفتند، تشویق شد هر آخر هفته، چه در باران، چه در روز آفتابی، به‌ جز در شرایط جوی خطرناک به شنا در آب سرد برود. او تمام زمستان همین کار را کرد. او حدود پنج دقیقه در آب می‌ماند. سردترین دمایی که در آن شنا کرده، حدود سه درجه سانتی‌گراد بوده است.

او این تجربه را دردی همراه با گرما توصیف می‌کند. می‌گوید: «احساس شجاعت، دیوانگی و قدرت می‌کنم و بعد از آن پر از انرژی می‌شوم.»

تحقیقات درباره شنا در آب سرد چه می‌گوید؟

سوتلانا معتقد است شنا در آب سرد توانسته اعتماد به‌ نفس او را بالا ببرد و نشانه‌های افسردگی او را کاهش دهد.

دکتر هتر مَسی، استاد دانشگاه پورتسموث در بریتانیا، در حال مدیریت مطالعه‌ای جامع در مورد فواید احتمالی شنا در آب سرد برای بزرگسالان مبتلا به افسردگی و اضطراب است. او می‌گوید: «احساساتی که سوتلانا توصیف می‌کند، بسیاری افراد دیگر هم برایمان تعریف کرده‌اند.»

مطالعه جامع بعد از آن شروع شد که اولین مطالعه بالینی در این مورد سال گذشته با نتایجی امیدبخش به پایان رسید. مطالعه بالینی نشان داد نشانه‌های مثبتی در گروهی که در آب سرد شنا می‌کردند در مقایسه با گروه دیگر دیده می‌شود.

مطالعه‌ای که در کالج دانشگاهی لندن انجام شد نشان داد گروه‌هایی که در فضای باز طبیعی شنا می‌کنند، بهبود قابل‌توجهی در کاهش اختلالات خلقی و اضطراب داشته‌اند و علاوه بر این سلامت جسمی زنان در دوران پیش‌یائسگی هم بهبود پیدا کرده است.

بسیاری از کسانی که در سرمای زمستان شنا می‌کنند از «حالت خلسه و خوشی پس از شنا» صحبت می‌کنند. این احساس شادی و بهبود خلق‌وخو در نتیجه سرد شدن ناگهانی پوست و واکنش به شوک سرما در بدن ایجاد می‌شود.

دکتر مسی که خود شناگر آب سرد است، می‌گوید: «شنا در آب سرد باعث افزایش ضربان قلب و فشارخون شما می‌شود و جریانی از هورمون‌های استرس مانند آدرنالین و نورآدرنالین در بدن ایجاد می‌کند.»

اما شناگران از نوعی احساس رهایی هم صحبت می‌کنند. «آن‌ها می‌گویند وقتی در آب سرد شناور هستند، به هیچ‌ چیز دیگری فکر نمی‌کنند. آن‌ها احساس می‌کنند اگر آن‌قدر شجاع هستند که می‌توانند بدن خود را در آبی چنین سرد قرار دهند، که می‌تواند کاری دردناک باشد، می‌توانند با جنبه‌های دشوار و سخت زندگی هم کنار بیایند.»

دکتر مسی یادآوری می‌کند که شناگران باید مراقب شوک ناشی از سرما باشند و ظرفیت خود را در تحمل سرما بشناسند و حدود خود را رعایت کنند، زیرا ماندن طولانی‌مدت در آب سرد می‌تواند باعث سرد شدن عمیق دمای بدن شود و گرم شدن مجدد بدن را سخت کند.

به‌ طورکلی، برای امنیت بیشتر، توصیه می‌شود به‌تنهایی به شنا در آب سرد نروید و همیشه با گروهی از افراد همراه باشید. این کار به شما احساس تعلق به یک گروه و حس مثبت اجتماعی هم می‌دهد.

ایجاد ارتباط‌های جدید

سوتلانا امیدوار است افراد بیشتری در موقعیت او، شنا در آب سرد را امتحان کنند. او می‌گوید تازگی موفق شده پناهجوی اوکراینی دیگری در شهرشان را متقاعد کند شنا در آب سرد را تجربه کند و حالا این زن هم به‌طور مرتب شنا می‌کند.

یکی دیگر از فواید شنا برای او آشنا شدن با دوستان جدید است. او به تازگی با قهرمان زندگی‌اش در ساحل آشنا شده است؛ زن ۹۵ ساله‌ای که هر روز شنا می‌کند.

دلیل دیگری که سوتلانا را به سمت دریا می‌کشاند این است که بتواند الگویی برای دخترش باشد. او می‌گوید: «می‌خواهم به او نشان بدهم که به‌ جای گریه کردن، دارم کاری انجام می‌دهم.»