چشم‌انداز ریاست‌جمهوری یک زن در آمریکا؛ آیا ۲۰۲۴ سال شکستن «سقف شیشه‌ای» است؟

هشت سال از زمانی که هیلاری کلینتون، وزیر خارجه پیشین آمریکا، به عنوان اولین زن نامزد یک حزب اصلی برای ریاست‌جمهوری تاریخ‌ساز شد می‌گذرد. اگر پیروز می‌شد، بلندترین و سخت‌ترین سقف شیشه‌ای در صحنه سیاست آمریکا شکسته می‌شد؛ مانعی نامرئی که تا امروز از رسیدن زنان به بالاترین مقام سیاسی در آمریکا جلوگیری کرده است. اما کسب بیشترین آرای مردمی او را به این هدف نرساند و آرزوی نشستن یک زن بر صندلی قدرتمندترین سیاستمدار جهان همچنان یک رویا باقی ماند.

در مجمع ملی حزب دموکرات، هیلاری کلینتون اعلام کرد که «آینده اینجاست». او گفت کامالا هریس زنی است که ما را به این هدف نزدیک می‌کند تا یکبار برای همیشه از این سد عبور کنیم.

کلی دیتمار، مدیر تحقیقات در مرکز زنان آمریکایی و سیاست می‌گوید تلاش‌های زنانی مانند هیلاری کلینتون راه را برای دیگر زنان در رسیدن به کاخ سفید هموار کرده است. «به نظر من هر وقت هر یک از دو حزب، یک زن را به عنوان کاندیدای خود برای ریاست‌جمهوری انتخاب می‌کنند، بخشی از تعصبات و پیش‌داوری‌ها در این باره از بین می‌رود. وقتی هیلاری کلینتون نامزد یک حزب اصلی شد، این ایده که یک زن می‌تواند به چنین سطحی برسد را عادی کرد و این به زن بعدی در این راه کمک می‌کند. مخصوصا که هیلاری کلینتون مشخصا با دونالد ترامپ رقابت کرد و کارزار انتخاباتی کامالا هریس می‌تواند از این تجربه بهره بگیرد.»

نامزدی کامالا هریس رویدادی بی‌سابقه در تاریخ آمریکا است؛ در صورت پیروزی، او نخستین زن، نخستین زن سیاه‌پوست، و نخستین زن آسیایی‌تبار خواهد شد که به ریاست‌جمهوری آمریکا می‌رسد.

اما او، تمرکز کارزار انتخاباتی خود را نه روی زن بودن بلکه سابقه کاری‌اش قرار داده است با این هدف که خود را شخصی معرفی کند که بهترین گزینه برای ریاست‌جمهوری است و از قرار، زن، سیاهپوست و آسیایی‌تبار هم هست.

اقبال عمومی به نامزد زن

بیشتر نظرسنجی‌ها در آمریکا حاکی از حمایت عمومی از قرار گرفتن یک زن در مقام ریاست‌جمهوری است.

از جمله، در نظرسنجی موسسه «گالوپ» که ژانویه ۲۰۲۴ انجام شد، ۹۳ درصد از آمریکایی‌ها گفته‌اند حاضرند به یک نامزد زن برای ریاست‌جمهوری رای بدهند. این رقم در سال ۱۹۳۷ در اولین نظرسنجی که همین موسسه منتشر کرده تنها ۳۳ درصد بود.

اما نتایج همه نظرسنجی‌ها یکسان نیست. در تحقیق شرکت «یوگاو» تنها چند روز بعد از کنارکشیدن جو بایدن، رئیس‌جمهوری فعلی آمریکا، از رقابت‌های انتخاباتی، ۵۴ درصد از پاسخ‌دهندگان گفتند آمریکا برای یک رئیس‌جمهوری زن آماده است. با این حال، این رقم نسبت به سال ۲۰۱۵ زمانی که خانم کلینتون نامزد بود، ۹ درصد کاهش پیدا کرده است.

رهبری سیاسی زنان، از حرف تا عمل

علی‌رغم نگاه عمدتا مثبت در نظرسنجی‌ها به رهبری سیاسی زنان در آمریکا، در عمل، یک شکاف عمیق جنسیتی در نهادهای قدرت دیده می‌شود. با وجود اینکه در سال‎‌های اخیر پیشرفت‌هایی حاصل شده است، شمار زنان در مقام‌های ارشد سیاسی همچنان پایین است.

بر اساس، مطالعات مرکز تحقیقات پیو، در حال حاضر، تنها ۱۲ نفر از ۵۰ فرماندار ایالت‌های آمریکا زن هستند، هشت دموکرات و ۴ جمهوری‌خواه. در بیش از دو دهه گذشته، این بیشترین سهمی است که زنان در نقش فرمانداری ایالت‌ها داشته‌اند. این رقم از ۶ درصد در سال دو هزار میلادی تا ۲۴ درصد در سال ۲۰۲۳ افزایش پیدا کرده است.

در مجلس سنای آمریکا، زنان تنها ۲۵ کرسی از ۱۰۰ کرسی را در اختیار دارند. ۱۶ نفر از آن‌ها دموکرات و ۹ نفر جمهوری‌‌خواه هستند. هر چند این رقم از ابتدای قرن، نزدیک به سه برابر شده است، شمار زنان سناتور در آمریکا نسبت به مردان همچنان بسیار پایین است.

سهم زنان در مجلس نمایندگان آمریکا کمی بیشتر است. در حال حاضر ۱۲۴ نماینده زن عضو این مجلس هستند که معادل ۲۸ درصد از کل کرسی‌ها می‌شود. از کل نمایندگان زن ۹۱ نفر دموکرات و ۳۳ نفر جمهوری‌خواه هستند.

وضعیت مجالس ایالتی نیز مشابه است و زنان در سراسر کشور حدود یک‌سوم کرسی‌ها را به خود اختصاص داده‌اند. با وجود تلاش‌ها برای افزایش تنوع جنسیتی، مردان همچنان بیشترین تعداد پست‌های سیاسی را در اختیار دارند.

در بخش خصوصی نیز وضعیت چندان بهتر نیست. مدیران عامل زن تنها کمتر از ۱۱ درصد از شرکت‌های «فورچون ۵۰۰»، پانصد شرکت اول آمریکا از نظر درآمدزایی، را رهبری می‌کنند که نشانه چالش‌های گسترده‌ای است که زنان برای دستیابی به نقش‌های رهبری با آن مواجه هستند.

رای به کاندیدایی با پیشینه «زن‌ستیزی»

آن دسته از رای‌دهندگان که نسبت به آمادگی آمریکا برای انتخاب یک رئیس‌جمهوری زن چندان خوشبین نیستند به موفقیت دونالد ترامپ در انتخابات سال ۲۰۱۶ اشاره می‌کنند.

با وجود سخنان و اقداماتی که عمیقا جنسیت‌زده و ضدزن تعبیر می‌شدند، تقریبا نیمی از رای‌دهندگان آمریکایی‌ها به آقای ترامپ رای دادند. او این رویه را در رقابت‌های امسال نیز علیه کامالا هریس به کار گرفته است. دونالد ترامپ بارها درباره نوع خنده و ظاهر کامالا هریس سخنان تحقیرآمیزی بیان کرده و صلاحیت او برای رهبری آمریکا را زیر سوال برده است.

او یک ماه پیش در مصاحبه‌ای با فاکس نیوز گفت اگر کامالا هریس رئیس‌جمهوری شود، رهبران جهان او را به چشم یک «اسباب‌بازی» خواهند دید: «به او نگاه می‌کنند و می‌گویند باورم نمی‌شود که تا این حد شانس آورده‌ام. از روی او رد می‌شوند.»

جی‌دی ونس، یار انتخاباتی دونالد ترامپ هم، در مصاحبه‌ای با فاکس نیوز در سال ۲۰۲۱، دموکرات‌ها، از جمله خانم هریس را «زنان گربه‌دار و بی‌بچه» توصیف کرده بود.

کلی دیتمار، مدیر تحقیقات در مرکز زنان آمریکایی و سیاست می‌گوید، هدف ترامپ «سوءاستفاده از تعصبات جنسیتی و نژادی» است که همچنان در آمریکا وجود دارد: «می‌خواهد صلاحیت کامالا هریس را در چشم مردم زیر سوال ببرد. در صورتی که اگر او یک مرد سفید‌پوست بود، به طور خودکار تصور می‌شد که او صلاحیت دارد. این چالش‌ها هنوز برای زنان و مخصوصا زنان سیاه‌پوست وجود دارد. برای آن‌ها، عبور از مسیری که سفیدپوستان و مردان بر آن تسلط دارند سخت‌تر است.»

نامزدی کامالا هریس بی‌شک در حزب دموکرات شور و هیجان جدیدی برانگیخته و امید به پیروزی در انتخابات نوامبر را زنده کرده است.

اما با وجود همه ابراز حمایت‌ها، از جمله از سوی بیل کلینتون و باراک اوباما، دو رئیس جمهور سابق آمریکا، و کمک‌های مالی بی‌سابقه به کارزار انتخاباتی خانم هریس، نگاهی به رفتار گذشته رای‌دهندگان و نقش فعلی زنان در مقام‌های رهبری در آمریکا نشان می‌دهد، با وجود ترک‌هایی که در سقف شیشه‌ای تبعیض حاصل شده است، تا شکستن آن ممکن است هنوز راه درازی باقی مانده باشد.